Emne: Lokalt

Millom dei gamle trehusa i Bakklandet, der forteljingane sit i veggjene, bryt no tonane frå ein annan tid. «Red, red wine» ljomar mjukt utyver brusteinsgator der folk hev samla seg for å smaka, læra og njota. Det er den andre dagen av Bakklandet vinfestival, og det er feelgood heile vegen, som arrangørane segjer. Men det som verkeleg slær oss, er ikkje berre den gode stemningi – det er at sjølve drikkekulturen hev kome langt.

I Noreg hev synet på alkohol ofte vore delt millom streng avhaldsrørsle og hemningslaus fyll. No veks det fram ein tredje veg, merkt av nyfike og respekt for handverket. Ein vinfestival i Bakklandet er eit bilete på dette: langbord under open himmel, der folk pratar lågt og tek små slurkar av raude og kvite druvesafter. Ingen skrålande rop, ingen hast – berre ei dveljing ved smaken.

Slike stunder minner oss um at vin er ein fylgjesvein gjennom sivilisasjonen. Ordet «vin» er eit av dei eldste lånordi me hev i språket, frå romartidi og inn i norrønt, og det ber med seg sogor um vinmarker, kloster og sjøferder. I dag blømer interessa for lokale variantar: eplevin frå Hardanger, bjørnevinsaft frå nord. Festivalen i Bakklandet set ikkje skilje millom importert finesse og heimleg kjennskap, men sameiner deim under ein himil av ljod.

UB40 sin versjon av songen er i seg sjølv eit døme på korleis kulturar blandar seg: ein poplåt frå Amerika, tolka av britiske reggaemusikarar, og no som lydteppe for trøndersk sumarkveld. Det er nett slik bylivet skal vera: ope, lågmælt og samansett. Når me ser eldre ektepar sitja ved sida av ungdomar med kvitvin og raudvin, veit me at dette ikkje er ein stad for skrål, men for samtale.

Bakklandet sjølv er eit historisk klenodium, med hus frå 1700-talet og smale gator som ein gong gav ly for handverkarar og handelsmenn. Å fylgja ein vinfestival inn i denne ramma er som å setja nytt liv i gamle tradisjonar – for også vår tids samkome kann verta ei soge for komande slektledd. Me skapar stunder der fellesskapen sit i veggjene og verkar inn i språket.

Det er so lett å uroa seg for framtid og drikkeulukkor, men ein skulde ikkje gløyma at midt i dette veks det og fram ein kultur som set gleda og kunnskapen fyrst. Det er feelgood heile vegen, som dei sa, og det er ei rørsle mot noko betre. So lengje ljodet av reggae fyller Bakklandet, er der håp for samveret.

Kjelde: Adresseavisen

Morgonstund er stille i Vanylven. Soli stig seint yver fjelli, og doggi ligg enno på graset. Då kjem reven. Ein raudrev, same dyret kvar morgon, trør varsamt fram til huset der labradoren Kira bur. Dei to hev funne eit venskap som ikkje bryr seg um kva slag dyr dei er – her er det berre to sjeler som møtest.

Det er noko tidlaust ved dette synet. Reven er elles eit skuggelegt vesen, forsiktig og sky. Men her, i denne vesle bygdi millom fjord og fjell, hev han funne ein ven. Han set seg ned og ventar. Og når Kira kjem ut, loggjer ho med heile kroppen og helsar som berre ein hund kann helsa. So leikar dei, eller berre sit der saman i morgonlyset.

Slike sogor minner oss um at naturen ikkje er so fjern som me stundom trur. Me byggjer hus og vegar, men dyri finn vegane sine attende. Dette er ikkje berre ei soge um ein rev og ein hund. Det er ei soge um ei bygd der folk enno hev augo opne for det som rører seg i kratt og li. Vanylven ligg på Sunnmøre, eit landskap som hev fostra sterke band millom menneske og natur. Her hev fiskarane lese vêret i sjø og himmel, og bøndene kjenner ljoden av kvar fugl. I eit slikt samfunn er det kanskje ikkje so underlegt at ein rev vert ein ven.

Me lever i ei tid med hastverk og uro. Nyhendi fløymer inn, og me gløymer lett dei små stundene som gjev livet tyngd og meining. Men i Vanylven, kvar morgon, vert det skapt eit lite mirakel. To skapningar som ikkje hev same mål, men som likevel finn gleda i lag. Det er eit bilete på trufast venting og tillit. Reven kjenner ikkje klokka, men han veit at Kira kjem. Og Kira veit at reven ventar.

Dette er ogso ein påminning um rikdomen i vårt eige mål. Ordi me brukar um dyri – rev, hund, ulv, bjørn – ber med seg sogor frå gamal tid. I nynorsken hev me arva ei kjensle for landskapet og livet der ute. Når me segjer «reven og hunden», so ligg det meir i ordi enn berre namni på to dyr. Det ligg ei heil verd av samspel og vilkår som me skal taka vare på.

So lat oss lyfta blikket frå skjermane og sjå ut yver tunet. Kanskje er det ein rev som ventar ved døri, eller ein fugl som syng i treet. Desse stundene er gåvor, og dei minner oss um at sjølv i ei urolig verd finst det stille band av venskap. Reven i Vanylven spør ikkje um noko anna enn ein ven å dela morgonstundi med. Det er ein lærdom me alle kann taka med oss.

Kjelde: Aftenposten

Det er ei serskild gleda å sjå korleis Byscenen i Trondheim stig fram som ein stad der ljoden frå gitaren og den djupe røysti møtest på ein måte som røner i bringa. Her vert det ikkje rom for det lunkne og halvhuga – her samlar dei seg, dei som dregst mot musikk med tyngd og meining, og som veit at ein konsert er meir enn berre lyd; det er eit fellesskap som lever og pustar i same takt.

Programmet for komande millomhaust og vetter syner at dette fellesskapet stend støtt. Med ei rekkja konsertar som spenner frå den trugne thrash-røynsla i Kings Of Thrash til det danske ikonslaget D-A-D – der billetten forlengst er uppseld – ligg det ei tru på at folket i Trondheim og vide ikring er svoltne på ekte spelgleda. Og når ein ser at namn som Jorn, Gluecifer og Backstreet Girls òg stend på plakaten, skynar ein at heile den norske hardrock-soga er breidt ut for oss, med både vørde og fagnad.

Det er noko freistande ved å tenkja på alt det usynlege arbeidet som ligg attanfor ei slik konsertrekkja. Dei som steller i stand, dei som riggar ljos og lyd, dei som sel billettar og skjenkjer drikke – dei gjer det ikkje for å verta rike, men for di dei elskar det levande møtet millom folk og musikk. Ein slik stad er Byscenen meir enn eit utestelle; det er ein kulturberar, ein arv frå tidi då små scenor i kjellarar og på ungdomshus fostra den norske røysti som sidan hev lydt yver heile kloten.

Me skal heller ikkje gløyma at desse konsertane kjem i ei tid då mange søkjer saman for å finna von og varme i eit kaldt medielandskap. Når ljoset sloknar og fyrste akkordane kjem, er me ikkje lenger eingongsindivid; me er ein hop som deler den same pulsen. Og for dei unge som veks upp og finn vegen til ein metal- eller rockekonsert, kann dette verta eit fyrste møte med eit livslangt kjærleiksforhold – slik det eingong var for oss som no leitar fram or gamle bilæte og minnest vår eigi fyrste konsertreisa.

Trondheim hev alltid hatt ein eigen klang i den norske rockemelodien. Byen hev fostra ei rekkja store artistar og framleis pulserer eit yrande miljø av små og store initiativ. Byscenen stend midt i dette, som ein trygg hamn der både internasjonale gjester og lokale heltar kann setja sine spor. At publikum møter fram med slik iver at konsertane vert utselde, er eit teikn på ei sunn og livskraftig rørsla.

So lat oss gleda oss til hausten. Lat oss stiga inn i den mørke salen og lata ljoden skylja yver oss. Dette er vår eigi kulturhistorie, skrivi på nytt med kvart slag på trommi. Og det er vårt ansvar å halda liv i henne – ved å møta upp, ved å stydja dei som gjer det mogelegt, og ved å lata musikkens kraft sameina oss på tvers av skilnader. Det er ikkje småting; det er sjølve hjarteslaget i ein levande by.

Kjelde: Heavymetal.no

På Jørem gård hev det hendt noko som minner meir um eventyr og gamle visor enn um kvardagslegt landbruk. Jordbæri som heng der, som frå ein sogebok med billeder av paradis, hev fenge folk til å tala um magi, og det er ikkje utan grunn. Det er fyrst og fremst gledelegt å sjå at norsk jordbruk ikkje stend stillt, men held fram med å finna nye vegar midt i ein tid då mange klagar på at matproduksjonen vert for maskinell og langt frå mennesket.

På denne garden hev dei ikkje nøgt seg med det gamle, men hev verkeleg gjort noko ut av utsalet. Det er eit døme på korleis lokalkunnskap og moderne tankegang kann gå hand i hand, utan at den eine parten må vika for den andre. At jordbæri heng slik dei gjer, ikkje berre som varer, men som eit syn, vitnar um eit medvit um at folk ikkje kjem berre for å kjøpa, men for å uppleva, for å sjå og for å smaka på noko som er vaksi fram av den norske moldi.

Framtidsplanine som garden hev, er spennjande, ikkje minst av di dei syner at det er von i bygde-Noreg. Medan mange talar um avfolkning og nedgang, stend gardar som denne fram som eit levande døme på at det går an å skapa noko nytt av det gamle, dersom ein hev hugen og viljen. At dei hev valt å satsa på utsalsstad framfor berre å levera til store kjeder, er eit teikn på at dei vil ha kontakt med folk, med kundane, med heimbygdi.

Slik magi som det vert tala um, er ikkje nokor ovnaturleg kraft. Det er arbeid, kunnskap og kjærleik til jordi og til frukti som stend att. Det er ei påminning um at det beste me hev, ofte er det næraste og det me kjenner best. Jørem gård er eit fyrtårn i ei verd som tidt ser seg blind på alt som er stort og framandt, og gløymer at dei små, men solide tingi, som jordbær frå eigen gard, hev ein eigen, uhyre verdi. Dette er noko å heia på, ikkje berre for bygdi, men for heile landet.

Kjelde: Adresseavisen

Det er ei sann gleda å sjå at italiensk power metal endå ein gong finn vegen til våre nordlege breiddir. Frozen Crown, dette romerske bandet som hev halde det gåande sidan 2018, kjem no med si femte skive 2. oktober, *The Legend Of Six Kings*. Og det er meir enn berre endå ei plate i rekki; det er eit døme på korleis ei historisk og litterær arv kann leva vidare i tonar.

Eg tykkjer det er hugnad å merkja at bandet no tek eit steg mot eit meir forteljande uttrykk. Dei segjer sjølve at singelen "The One" er "wrapping them in mysterious darkness with sweeping melodies shining bright". Det er ei rørsla som minner um dei gamle sogene, so dei i ymse mannsaldrar hev samla seg kring elden og lytt til sogor um kongar og strider. Inspirasjonen frå J.R.R. Tolkien sin *Ringornes Herre* er ikkje til å taka fela av, og det er fint å sjå at denne boki frå 1900-talet framleis hev makt til å setja fyr på fantasien åt unge musikarar.

I ei tid då mykje av musikkbransjen er driven av kjappe trendar og digitale strøymingar, står Frozen Crown som eit godt døme på noko anna. Dei held på det tradisjonelle power-metal-uttrykket: storslegne korar, sterke riff og ein rein, heftig tone. Det er som ei påminning um at noko godt kann vara, og at det ikkje alltid treng å finna upp hjulet på nytt. Dei hev funne si form, og dei held seg til henne.

Eg kann ikkje lata vera å leggja merke til at dei tilbyr mange sære format: ei treboks, ei vinylutgåve i "splatter", og til og med ei solid babyblå vinyl-plata. Det er ei gleda for dei som samlar på slikt, og som set pris på å ha noko fysisk i hendene. I den digitale tidsalderen er det noko varmande ved å kunna halda i ei plate, kjenna tyngdi og sjå kunstverket på omslaget. Det er ei påminning um at musikken ikkje berre er tonar, men ogso eit handverk og ei kunstform.

So lat oss sjå fram til oktobertider, når me kann kasta oss ut i soga um seks kongar. Det er ikkje berre ein skive som kjem; det er ei innbyding til ei reisa inn i ei verd av fantasi og mystikk. Frozen Crown hev gjort seg fortente til å bli høyrd, og me som set pris på både historie og tonar, kann gleda oss yver at dette italienske bandet held fram med å bera den episke tonen fram i ljoset.

Kjelde: Heavymetal.no

Det er ein sann glede å få meldingi um at den fyrste sjølvkøyrande fjellbussi i verdi no er sett i drift på ein fjellrute i Sverige. Her ser me korleis teknologien og naturen kann møtast i eit fruktbart samarbeid. I ei tid då mykje av den nye teknikken kann kjennast framand og skræmande, er detta eit døme på korleis framsteg kann tene både mennesket og landskapet.

Den nye bussi, som utan sjåfør tek seg fram millom dei svenske fjelli, er ikkje berre eit teknisk kunststykke. Ho er ogso eit høve for bygder og grender som lenge hev venta på betre samferdsle. I mange år hev små fjellsamfunn sliti med å halda ved lag rutetilbodi, og ikkje minst med å finna folk som vil køyra på dei lange og trongveges vegane. No kann denne sjølvkøyrande bussi fylla eit tomrom og gjera kvardagen lettare for dei som bur der.

Me hev ofte høyrt at teknologien kann gjera oss meir framande for kvarandre, men her ser me eit døme på det motsette. Den sjølvkøyrande bussi kann binda saman bygder og gjera det lettare for folk å møtast, anten det er til handel, arbeid eller berre til eit besøk hjå vener og slekt. Ho er eit reiskap for fellesskap, ikkje for einsemd.

Og me må ikkje gløyma den kulturelle rikdommen som ligg i slike fjellruter. Dei hev i manns minne vore ferdselsårer for folk, fe og varer. No fær dei eit nytt liv med ny teknologi. Kanskje hev dei aldri vore so trygge og pålitelege som no, når den sjølvkøyrande bussi gong etter gong tek seg fram utan å missa motet for bratte bakkar eller trongvegar.

Det er detta som er so hjartegodt ved soga: at framtidi ikkje berre kjem til byane, men ogso til fjells. At dei som bur langt frå dei store sentra, fær vera med på reisendi. Denne bussi er eit sterkt teikn på at teknologien ikkje treng å vera kald, men kann vera varm og tena liva åt folk. Lat oss vona at fleire slike ruter kann koma, både i Sverige og i Noreg, so me kann halda ved lag busetnaden og kulturen i fjellbygdi våre.

Kjelde: Forskning.no