Vestmennene

Emne: Lokalt

  • – Det er merkeleg at eg som muslim skal stå i kyrkja.

    – Det er merkeleg at eg som muslim skal stå i kyrkja.

    Inni det ærverdige kvelvet laga av stein og stille bøn, fær bråe tekster frå vår tid ny klangbotn. Det er ikkje salmar som stig under kvelvingen, men verselinor forma i rapens rytme. Ein muslimsk kunstnar stig fram der altar og preikestol har stade i hundradvis av år, og gjev rommet eit heilt nytt ljodmål.

    Det er i seg sjølv eit bilete på kor langt det opne samfundet er kome. Når Benyoub, med bakgrunn frå islamsk tru, held ein skreddarsydd konsert i ein kristen katedral, er det meir enn ein kulturell nybrotsferd. Det er ei påminning um at dei store romi i byen vår – særleg kyrkja – heilt frå dei vart reiste har vore møtestader for heile folket. Her hev menneskje med ulike livssyn og ulike historier funne fram til noko felles, anten det hev vore i sorg, takksemd eller gleda.

    Rapmusikken hev ofte vorte møtt med skepsis, men i sitt indre er han ein nær slektning av gamle forteljartradisjonar. Dei rytmiske tekstene ber samfundskritikk, vonde og voner, på ein måte som det fyrste salmediktarane kjende seg att i, um dei kunde ha høyrt det. Å setja denne kunstformi saman med den skolte akustikken i domkyrkja er ikkje noko samanstøyt, men eit møte mellom to sterke røyster som båe har noko å segja.

    Det er heller ikkje tilfelle at berre ein muslimsk rappar stig fram i kyrkja. Mange yngre stemner frå ymse miljø hev teke steget inn i dei gamle helligdomane i byar og bygder dei siste åri, og dei hev vorte møtte med opne dører. Det syner ein gjenteken historisk lærdom: det er i sjølve bruken av rommet at det held seg levande. Når tekster som vart skrivne på gateplan fær fylla kvælvet, misser ikkje kyrkja si verd. Ho vinn ein ny etasje av meining, der den gamle stilla blandar seg med nye spørsmål.

    Den personlege koplingi til tru gjer konserten enno rikare. For Benyoub er det spesielt å stå nett der, og den kjensla av å vera framand i eit rom som vanleg er for andre, er noko som skapar ei auka medvitenheit hjå både kunstnaren og tilskodarane. Det minner oss um at det er i møte med det som fyrst verkar annleis, at me ofte vertindre våre eigne røter og lærer meir um det me sjølve står for.

    Samstundes er det eit frampeik mot ein morgondag som alt er byrja. Samfundet vårt er sett saman av fleire trusretningar og fleire kulturarv enn nokon gong fyrr. At ein katedral opnar seg for eit slikt samarbeid, er ikkje eit teikn på at noko vert borte, men på at tradisjonen for å byggja bruer held fram. Musikken hev oftast vore det fyrste språket som finn vegen når vanlege ord stoggar. I dette tilhøvet er den tilmålte konserten ei framifrå gåve til byen og til alle som vil høyra på.

    Slik held steinhuset fram med å samla menneskje under tak, same kva ord som fyller det. Og det er kanskje den djupaste tydingi av eit gudshus: eit rom der himmelen og jordi på nytt og nytt fær prøva å forstå kvarandre.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Den underjordiske avlingen

    Den underjordiske avlingen

    Eit einaste ljosglimt djupt inne i den gamle kalkgruva til Franzefoss vart byrjingi på ei stillferdig grøn revolusjon. Det er ikkje lenge sia det berre var skumring og stille der inne. No veks det grøne blad i rad og rekkje under ljoset frå spesialtilpassa LED-lamper, og lufti er fylt av angen av friske urter.

    Folk i distriktet kann snart henta fersk salat, basilikum og ruccola frå bergromet – dyrka fram utan korkje mold eller dagljos. Det er eit tankevekkjande samantreff at den same gruva som ein gong gav bønder kalk til å betra jordsmonnet på åkrane, no gjev grønsaker direkte til bygdi. Gruva tener ikkje lenger berre som eit minne um ein svunnen industri, men som ein aktiv part av lokalsamfunnet.

    Den underjordiske dyrkingi er meir enn eit snodig eksperiment. Her møtest gamal næringsdrift og ny teknologi på ein klok måte. Temperaturen i gruva er jamn året rundt, og vernet mot vêr og vind gjer at ein slepp å nytta kjemiske sprøytemiddel. Ein sparer transport og byggjer ikkje ned dyrbar matjord oppå mark. Slik vert dei uttømde bergromi ikkje lenger eit uttrykk for slutt, men for ny byrjing.

    Ordet «underjordisk» fær tankane til gamle segner um huldrefolk og dvergar i fjellet, men her handlar det um eit heilt konkret avlingsbruk. Det viser at den gamle mystikken kann sameinast med framtidsretta nyskaping. Dette nyhendet frå Franzefoss-gruva openberrar ein veg som mange fleire kann slå inn på. Noreg hev tusundvis av nedlagde gruver og fjellhallar – kvifor ikkje la dei bløma på nytt, bokstavleg tala?

    Det vesle ljosglimet hev vorte eit fyrtårn for kva som er mogeleg når ein tenkjer nytt um gamle rom. Frå eit tomrom i berget til ein grønskande hage – det er ei framtid som allereie er i emning. Kanskje vert det underjordiske avlingsbruket ein dag like sjølvsagt som drivhuset, og kalkgruva ved Franzefoss stend att som det fyrste dømet på ein ny tanke.

    Kjelde: NRK

  • Kjærleik og eksos i lufti

    Kjærleik og eksos i lufti

    Eksos og kjærleik hev meir sams enn ein skulde tru. Båe er flyktige og kraftfulle, og på ein festival der motorbrøl og musikkslag møtest, skapar dei ei stemning som fær hjarta til å slå snøggare.

    Den årvisse festivalen, som samlar folk frå heile bygdi og langt burtanfrå, vert ein smeltedigel for unge og eldre. Her stend veteranbilane side om side med moderne motorar, og i tillegg til konsertane ljomar latter og prat over heile plassen. Det er ikkje berre hestekrefter og decibel som lokkar folk til slike samkomor. For mange er det ein sjanse til å møta andre med same hug og interesser. I pausane millom dragrace og visesong let ein augo vandra, og plutseleg sit to framande og talar um forgassarar og favorittband. Festivalen vert ein ramme der det uventa kann bløma – og der romantikken finn sin eigen, særeigne plass.

    Tradisjonane for å finna kjærleik på marknadar og festdagar er like gamle som folkeminne. Alt i mellomalderens olsokstemne og setersamkomer var det rom for ung kjærleik. Dagens festivalar, med sine eigne lydar og lukter, bèrer arven vidare. Eksosen frå ein oppussa Morris Minor er kann henda ikkje so romantisk som lukti av nyslege gras, men for den rette fangar ein ein særeigen nostalgi. I denne stoypa av stål, olje og song, veks det fram noko tidlaust – ei forteljing um blikk som møtest, um fyrste samtale og um dei fyrste stegi mot eit samliv.

    For bygdi er festivalen eit høgdepunkt. Dugnadsarbeidarar hev stade på frå morgon til kveld for å gjera klart til helgi. Når dei då ser unge par finna saman, kjennest arbeidet dobbelt verdt. Det veks fram nye soger – sume av dei fører til vigsler og nye heime. Slik bind festivalen saman generasjonane, og gjev festdagen ein djupare solskin enn dei blinkande lyktene åleine kann gjeva.

    Ordet «eksos» sjølv, kom frå engelsk «exhaust», men hev fest seg i norsk mål som ei skildring av noko som slepp ut og forsvinn. Kjærleiken er på same vis noko som oppstår i augeblikket, men kann setja djupe spor. Festivalen viser at sjølv det som er flukttigt og forgjengelegt kann ha varig verknad. Det er eit lite under i ei tid der kvardagen ofte er uppteken av skjermar og snøgg kommunikasjon.

    Neste års program er alt under planlegging, og med vaksande interesse er det von um endå fleire motorar, endå meir musikk – og endå fleire kjærleiksogor. For i ei verd der teknologi og fart ofte fær kritikk, stend festivalen som eit prov på at maskinell kraft og menneskjeleg varme godt kann ganga hand i hand. Kjærleik og eksos i lufti – det er ikkje berre ein fyndig festivaltittel, men eit bilete på det uventa møtet millom det moderne og det evige.

    Kjelde: NRK

  • Gifte seg i Nidarosdomen: – Endeleg!

    Gifte seg i Nidarosdomen: – Endeleg!

    Ein silkekjole med gamle blonder, fyrste gong nytta i eit bryllaup for 56 år sidan, kom til heiders att i Nidarosdomen på laurdag. Ida Ratdal Elverhøy bar farmora Kari si brudekjole då ho og Even gav kvarandre sitt ja – eit av 40 par som samstundes vigdest i den ærverdige domkyrkja.

    Det var ei stund full av glede og historisk glød. Nidarosdomen, med sine tunge steinveggjer og spisse bogar, hev på ny synt at han ikkje berre er eit minnesmerke yver heilag Olav, men ein levande møtestad for kjærleik og samhald.

    Å vigja seg i ein slik eldgamal katedral er å stiga inn i ei forteljing som er større enn ein sjølv. Her hev kongar vorte krona, pilegrimar bedi, og generasjon etter generasjon hev sagt ja til eit liv i lag. Dei 40 brudepari som no la sine løfte i dei same skipi, fylgjer i spori etter eit utal av menneske som hev søkt velsigning for sin samnad.

    For Ratdal-ætti vart seremonien endå rikare på meining. Farmor Kari og Arnfinn, som sjølve stod brud og brudgom i 1970, kunde sjå si eigi soge verta vovin inn i dotterdotteri si nye byrjing. Det er eit sjeldant prov på at kjærleik kann vara, og at tradisjonar kann bera fram voner yver mannsaldrar.

    Ordet «endeleg» som ljoma i avisoverskrifti, rommar meir enn berre spenningi fram mot ein stor dag. Det speglar ei takksemd for at alt fall på plass – 40 par, 80 enkeltmenneske, fekk samstundes eit høgtidlegt og personlegt augeblikk.

    Slike massbryllaup hev ein lang, men ofte gløymd, tradisjon. I gamal tid var det ikkje uvanlegt at fleire par gifte seg på same tid under store kyrkjefestar. Å henta denne skikken fram att i våre dagar er eit teikn på at kyrkja framleis kann vera eit samlingspunkt for lokalsamfunnet – ein stad der folk kann dela gleda og lata seg løfta av kvarandre.

    Når dei nygifte gjekk ut av den store døri og treivst i regnet – for det regnar gjerne i Trondheim – bar dei med seg eit minne som ikkje berre er deira eige. Det er eit minne som tilhøyrer byen, domen, og den lange soga um menneske som byggjer liv saman.

    Kjelde: Adresseavisen

  • – Me grein i fem minuttar. Så tørka me tårene, og opna butikken.

    – Me grein i fem minuttar. Så tørka me tårene, og opna butikken.

    Dei grein i fem heile minutt. For dei fleste som gjeng inn i eit tomt butikklokale, er tårer det siste ein ventar. Men for syskeni Miqdad var dette augneblinken då ein draum vart til røyndom – ein draum som bar med seg alt frå ein oppvekst i Gaza til eit nytt arbeidsliv på Voss.

    Familien Miqdad hev alt to veldrevne matvarebutikkar i Bergen, og no utvider dei med endå ein. Det er ikkje berre ein tredje forretning; det er ei stille hylling til eit samhald som gjer at ord som «familieråd» og «saman er me sterke» får eit praktisk innhald i kvardagen. Når syskeni vert usamde um prisar, leverandørar eller vareslag, tek dei ikkje striden i kassakøi. Dei set seg ned, som dei alltid hev gjort, og legg saki fram for heile flokken. Dette er den demokratiske sjølveigde familiefilosofien som no fær ein ny heim i Voss.

    Det er lett å tenkja at ein matvarebutikk berre er ein stad å kjøpa mjølk og brød. Men butikken til Miqdad-familien er ein liten verdsdel under eitt tak. Meir enn tjuge leverandørar skal forhandlast med jamt, og i hyllone finn ein smakar frå Midtausten, Asia og Afrika – ein stille diplomati av mat som byggjer bruer i lokalsamfunnet. Folk som elles ikkje vilde ha treft kvarandre, møtest yver ein flaske olivenolje eller ein krydderblanding dei kjenner att frå barndomsheimen.

    Det er eit særskilt mot i å opna ein butikk i ei tid der mangt vert digitalt og upersonleg. Her er det ikkje algoritmar, men menneske som handplukkar varor, kjenner på kvaliteten og hugsar kva den faste kunden likar. Det er ei påminning um at den lokale handelsmannen enno er limet i eit levande bygdesentrum – og når forretningsdrivne sysken frå Gaza slær rot på Voss, vert bygdi og den norske matkulturen rikare.

    Stundom er det dei minste augneblinkane som fortel mest. Fem minutt med tårer – so turka dei andliti sine og let kassa slå inn fyrste handelen. Det ligg ikkje sorg i slike tårer, men ein djup takksemd og eit glimt av siger. Det er ei soge um eit nytt heimland som tek imot, og ein familie som gjer meir enn å betala tilbake – dei fyller ei heil bygd med fargar og smakar frå ein annan kant av kloten.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Sjølv slit ho med noko heilt anna.

    Sjølv slit ho med noko heilt anna.

    Hjernen er som ein gammal hage – ikkje eit støypt monument, men eit landskap som veks og vert umskapt for kvar einaste tanke og røynsle. Denne plastisiteten er sjølve grunnlaget for eit av dei mest gripande paradoksi i vår tids teknologiske kappgang. Ein hjerneforskar, som dagleg studerer korleis kunstig intelligens endrar sjølve tankemønsteri våre, står fram og fortel at ho sjølv slit med noko heilt anna. Det er ein oppsiktsvekkjande påminning um at innsikt ikkje er det same som immunitet – og nett her ligg eit stille von.

    Det er lett å sjå fyre seg ein kuldegraut av dystre framtidsutsikter når ordet «KI» fell. Men det er meir byrjande, og meir menneskjeleg, å løfta blikket mot det som alltid hev bore oss gjenom teknologiske umveltingar: evna til å kjenna oss sjølve. Når ein fagperson opnar døri til eigne stridar, vert avstanden millom laboratoriet og kvardagen mindre. Det minner oss um at hjernen ikkje berre er eit studieobjekt under eit mikroskop; det er same slags vev som bankar bak panna på kvar einaste ein av oss. Å vita kva som skjer når skjermen lyser med sine tilskipa freistingar, er fyrste steget mot å ta styringi attende.

    Sjølv dei djervaste umveltingar i soga gjentek eit gamalt mønster. Då skrifti kom, ottast dei lærde i Athens og Roma at minnet til menneskjet vilde visna. Då boktrykkjarkunsten spreidde seg yver Europa, jamra lærde seg over at tanken vart overflatisk. I alle tider hev nye reiskapar sett spenning i sjølve grunnmuren under tenkjingi vår. Og kvar gong hev hjernen funne nye vegar. Han har ikkje teki skade, men forme ein ny balanse. Det er ikkje naiv optimisme å sjå på dette som eit håp – det er å lesa den lange soga um menneskjet sin trong til å skapa og meistra.

    Det som gjer den aktuelle stoda serskild, er at me no kann studera endringane medan dei skjer, ikkje berre i bakglaset til historikaren. Hjerneforskaren si eiga openheit gjev ein sjeldan innsikt: me er alle, frå den mest framståande spesialist til den vanlege skuleeleven, i same båt på eit upprørt hav. Men like visst som at stormar stilnar, finst det ein veksande kunnskap um korleis me kann verja den indre hagen mot ugraset. Å kjenna att freistingi når ho kjem, er halve sigeren. Å leggja vekk skjermen ei stund og la tankane få sveiva fritt, er ei handling som byggjer motstandskraft, ikkje av di ho er storvegen, men av di ho er menneskjeleg.

    Det er her den verkeleye sylvkanten trer fram. Ei tid som detta krev ikkje at me stengjer ute det nye, men at me tek det inn med vitende og vilje. Forskingi på KI og hjernen er ikkje ein domedagsspådom; ho er eit kart yver eit villt terreng, og kartet vert teikna med stadig finare penn. Når ein framståande fagperson sjølv står fram med sine eigne stridar, er det eit vitnemål um at det finst ein veg vidare, ikkje for dei fullkomne, men for dei som torer sjå sanningi i augo. I den ærlegdommen ligg spiren til ei ny meistring – ei meistring bygd på den same gamle, kloke hagen som hev bore oss gjenom alle umveltingar fyrr.

    Kjelde: VG

  • Tre vonde ord fekk Nazifa attende på jobb.

    Tre vonde ord fekk Nazifa attende på jobb.

    Tre ord. Berre tri ord. Men for Nazifa Jalali vart dei vendepunktet som sende henne ut i arbeidslivet att – ein stillfaren triumf som fortel meir um pågangsmot enn mange lange talar.

    Ho kunde ha flutt frå Afghanistan ved fleire høve. Ho vart verande. Fyrst då Kabul fall, let ho seg tala til å flykta. Vegen gjekk til ein norsk kommune, eit lite samfunn med fjord og fjell, langt ifrå den solstungne heimbygdi. Her møtte ho ein ny kvardag: språket, systemi, ein kultur som verka so framand at sjølve lufti kjendest annleis. Men Jalali var ikkje av dei som gav seg. Ho byrja på norskkurs, gjekk på introduksjonsprogram, og snart vart ho kjend som ei still, men sta kvinne som alltid spurde etter meir å læra.

    So kom dagen då ho gjekk inn døri til ein arbeidsgjevar – ein kann tenkja seg ein lokal butikk eller eit kontor – og la fram det ho hadde å by på. Svaret var ikkje langt, ikkje uventa, men like fullt eit kaldt vatn i andletet. Tri vonde ord. Dei lova inga framtid, ingi dør på gløtt. Mange vilde ha gjeve opp då. Men for Jalali vart desse ordi som eit brotet i skodda. Ho skynte at skal ein vinna fram, må ein gjera noko sjølv, ikkje berre venta på den store høvet.

    So tok ho sats på nytt. Ho melde seg til arbeidstrening, tok alle vaktene ho kunde få, og spurde seg føre i kvar einaste krå. Den nye styrken hennar var synleg – ho vart merksam på at ho sjølv måtte skapa romet der ho vilde stå. Då same arbeidsgjevaren ein månad seinare tok telefonen, var det ikkje lenger eit spursmål um å få eit ja – det var eit spursmål um når ho kunde starta. Dei tri vonde ordi hadde ikkje brote henne, dei hadde herda henne.

    I dag er Jalali i jobb. Kvar morgon møter ho upp, tek fatt med dei daglege gjeremåli, og syner at det å koma frå ein annan stad ikkje er eit hinder, men ein rikdom. Kollegane fortel um ein arbeidstakar som aldri klagar, og som smiler med heile andletet sjølv når det er tungt. Det er i slike små, stille sigrar at det norske samfunnet vert rikare – ikkje berre av dei nye skattekronone, men av den menneskelege rikdomen som ligg i å sjå ein som Jalali reisa seg og verta ein del av fellesskapet.

    Denne soga er ikkje berre ei soga um ein einsleg kvinne. Ho er eit døme på den grunnfesta evna til å snu motgang til medgang som hev livnært bygder og byar i Noreg i mannsaldrar. Då fiskarane på Vestlandet for hundre år sidan møtte storm og nederlag, gjekk dei ikkje heim og la seg – dei bygde nye båtar og batt sterkare knutar. Den same åndi openberrar seg no hjå dei som kjem til landet med von og arbeidsløysa som einaste kapital. Og når tri vonde ord kan verta til ein friskare start, ja då er det noko ved det heile som minner um at det fyrste svaret sjeldan er det siste.

    So fær Jalali fram, dag for dag, og byggjer sitt nye liv. Tri vonde ord vart vendepunktet for henne. Kanskje er dei gløymde no – eller kanskje er dei vorte eit reint fyrtårn, som minner um at den rette kursen ofte vert synt fyrst når vinden blæs imot.

    Kjelde: Adresseavisen

  • På jobb i rundkjøringene: – Folk lurar nok på kva me driv med.

    På jobb i rundkjøringene: – Folk lurar nok på kva me driv med.

    To tek att steget, bøygjer seg ned og fjernar eit visna blad – so er arbeidet og mennesket borte i det store trafikk-bilæte. Det er nett slik dei stille gartnarane frå Trondheim kommune har sett farge på ei heil køyrerute mot Klæbu i sumar. Medan vegarbeidarar og asfaltleggjarar ofte fær merksemda, er det ein annan, mykje meir stillfarande innsats som gjer rundkøyringane til grøne pusterom i kvardagstrafikken.

    Mange har visseleg sett på og undra seg kva slags hending som står attum dei velstelte blomehava midt i ein rundkøyring. Dei som sit bak rattet fær sjeldan tid til anna enn eit raskt glimt av fargeprakten, men for dei som bur i bygdene, er slike grøntanlegg små kjenneteikn på heimstaden. Dei fortel ei soge um omsorg og samhald – sjølv den tause umsorgi som ei kommunal avdeling legg ned for at vegfarande skal møta noko vakkert, og ikkje berre stål og betong.

    Tradisjonen med å pynta offentlege rom er slett ikkje ny. Alt i dei gamle handelsbyane laugar ein trivsel i små hagar og alléar, og i mange bygder vart kyrkjegardar og tingstader haldne i hevd med blomar og grønt. I dag er det kanskje rundkøyringane som ber denne arven vidare, på ein av dei mest utsette og likevel mest upåakta scenane i landskapet. Her, i eit mylder av eksos og motorbrøl, skapa nokre forkledde gartnarar ein liten freda stad der plantelivet fær råda grunnen, om so berre i nokre få kvadratmeter.

    Det er lett å tenkja at slikt stell berre er eit praktisk spursmål um å slå graset og vatna litt. Men det er meir enn som so: det er eit handverk med sans for samanheng og fargesamspel, og ein kunnskap um kva plantar som toler mykje sol, vind og salt utan å missa livskrafti. Dei som no syter for praktblomane i Tanem- og Klæbu-området, byggjer ikkje berre eit fint syn; dei lærer oss og noko um tolmod og den stille omsorgi som skal til for å gjera det turre, grå romet til eit friskt andlit for lokalsamfunnet.

    Difor er det verdt å senda ein venleg tanke til dei som gjer denne tenesta, trass i at dei fleste knapt veit kven dei er. Det er slike små, daglege gjerningar som bind eit landskap saman – ikkje ved store ord, men ved eit lite blomehylster i neste rundkøyring, like friskt kvar morgon. Det minner oss um at venleik og orden ikkje kjem av seg sjølv, men veks fram or hendene på folk som bryr seg, og at sjølv den minste grøne flik av offentleg rom kann verta eit lite meisterverk i kvardagen.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Ikkje alle i publikum var førebudde.

    Ikkje alle i publikum var førebudde.

    Det var ikkje ljoden av eit elektrisk gitar-riff som fylte romet denne kvelden. I staden var det ein mjuk klang frå strengjer, noko som for mange i salen minte meir um ei stille fjellbekk enn um dei velkjende rocke-hymne frå ein av Trøndelags største søner. Åge Aleksandersen, mannen som hev sett tonen for utallige allsong-stunder med «Lys og varme», steig fram med «Snöharpan» – men i eit format som fekk sjølv dei mest ihuga tilhengjarane til å luta seg fram mot scenekanten med vidopne augo.

    Det er friskt og modigt når ein kunstnar med so mange år på vegen vel å snu seg mot noko nytt. Aleksandersen hev alltid bore med seg ein djupsindig respekt for den nordiske folketone-tradisjonen, men den har ofte vore pakka inn i det tette, drivande rocke-uttrykket som hev gjort han til eit folkelegt ikon. Med «Snöharpan» sprett derimot det akustiske og det nære fram som ei rein kjelde. Harpa – eller kanskje meir presis ein harpeleik – bèr på ein klang som når langt attende i soga, til ei tid då strengjeleikane var sjølve hjarta i dei nordiske samkoma. Når ein trønderrockar tek eit slikt gamalt instrument og gjev det rom i si eigi musikalske forteljing, knyter han saman mannsaldrar på ein ny måte.

    For publikum var overraskingi stor. Mange hadde venta dei tunge rytmane og den umisskjennelege røysti som set heile salar i kok. I staden fekk dei eit stemningsfullt lende der tonane fekk tala med ei roleg tyngd som kravde eit anna slags nærvær. Den fyrste stilla i salen var ikkje telk på kulde, men på eit kollektivt andedrag – eit teikn på at her vart det skapt eit rom for å verkeleg høyra. Det er i slike augeblink at konsertlivet viser si sterkaste side: når ein artist ikkje berre gjev folk det dei vil ha, men det dei ikkje visste at dei trong.

    «Snöharpan» i dette uvanlege formatet er ikkje eit brot med Aleksandersens lange samansette karriere, men heller ei rikare utfalding av han. Han hev alltid bore med seg ei soge-glevnad og ein melankolsk understraum, og no fær desse elementa trengja seg fram i eit enklare, meir nakent lydbilete. Det minner um korleis ein gamal håndverkar kan leggja burt dei store reiskapane og i staden ta fram kniven og telja fram dei finaste småfigurane. For dei som let seg lyfta av augneblinken, vart denne kvelden noko meir enn ein konsert – det vart ei stille storm av musikalsk arv og fornying på same tid.

    Det er noko uventa sterkt i å verta teke på senga av ein kunstnar ein trudde ein kjende utan og inn. Moglegvis sat nokre att med ei kjensla av at dei ikkje vart med på den fyrste bølgja, men dei som let overraskingi gjera dei nærverande, fekk vera med på eit sjeldan møte millom arv og leiken trong til å gjera noko meir. Aleksandersen syner med dette at tradisjonen ikkje er ein stiv ting som skal stå urørd i eit glasbur, men ein levande straum som skal fanga opp nye røynslor og gjeva dei nytt liv.

    Slik vart det som kanskje starta som ein usikker stemning, snudd til ei styrkjande samling. Dei som gjekk heim den kvelden, bar med seg eit nytt minne – ikkje berre av rockehistorie, men av eit augneblink då ein harpeklang fekk heile salen til å pusta i takt. I ei tid der mykje av underhaldningsverdi er skapt for å vera lett og fyrstehands, er det ein nåde å verta utfordra og trekt inn i noko meir varigt. Og det, sopass uførebudd ein enn var, viste seg å vera kveldens verkelege gåve.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Her strøymde familiane til i ettermiddag.

    Her strøymde familiane til i ettermiddag.

    Eit sirkustelt i solsteken, lukti av nyslipe treflis og ljoden av bornelatter som blandar seg med sagmjølk – det er ikkje kvardagskost i ei tid der skjermane ofte fær meir merksemd enn leiken. Men nett slik lydde det i ei bygd ein ettermiddag, då familiane strøymde til for eit samkome som sette gamle handverk og ungdommeleg undring i same ringen.

    Snekring og sirkus kann synast som to åtskilde verdi. Det fyrste peikar attende til vaare gamle byggjetradisjonar, til timbrar og båtbyggjarar, til ei tid då kvar fjord og kvar dal fostra meisterar som skapte det dei trong med eigne hender. Det andre hev ei meir framand klang, med røter i italienske manesjar og franske gjøglarar – og likevel hev sirkuset funne vegen inn i norsk folkesjæl som ein folkekjær tradisjon, anten det er Cirkus Arnardo eller små gjestespel på bygdetunet. Når dei to møtest under open himmel, vert det ei påminning um at kultur ikkje berre er det nedarva, men og det me tek imot med opne armar og gjer til vårt eige.

    Borni som kom, fann ikkje berre underhaldning; dei fann ei verd av skaparglede. Dei fekk kjenna motstanden i ei høvelspon, sjå korleis ein enkel planke vart til ein krakk, og læra at tolmod og stø hand gjev resultat. Slike stunder er meir enn tidsfordriv – dei er små skular i praktisk klokskap, og dei plantar ei undring for handverket som ingen lærebok kann gjeva. Samstundes flira dei av klovnar og akrobatar, og fekk røynsla av at kroppen er eit vidunderlegt reiskap som kann brukast til langt meir enn stillesitjing.

    Soli, som velsigna dagen, er og verd å nemna. Ho var ikkje berre eit vêrfyrebuing – ho var ein medspelar som lyfte heile stemningi og gjorde graset til ei innbydande scene. I ei tid då me ofte søkjer inn i kunstige ljos, minner ein slik ettermiddag oss um den gåva som ligg i å samlast ute, i frisk luft og naturlegt ljos, og dela stunder som ikkje treng batteri eller straum.

    For dei vaksne var dette ein sjanse til å sjå borni sine leva ut gleder som mange av deim sjølve minnest frå eigen barndom – anten det var å byggja fuglekassar med far sin eller fylgja med på eit omreisande sirkus som kom til bygdi. Slike møte millom generasjonar knyter trådar attende i tidi, og dei syner at det norske samfunnet, trass all modernisering, held fast på noko varig: tr trongen til å vera saman, skapa noko, og undrast i fellesskap.

    Kommentaren treng ikkje peika på store politiske liner for å finna meining. Det er nok å sjå ein gutunge halda fram ei nyhøvla trehest, eller ei jenta som for fyrste gong fær prøva seg på ei line – og so kjenna at dette er det Noreg som byggjer framtidi. Ikkje med ståk og hast, men med solskin, snekring og sirkus ein lys ettermiddag, då heile bygdi strøymde til. Det er slike dagar som legg grunnmuren for gode minne, og som gjer at me, når morgondagen kjem, kann møta ho med litt meir livsmot og ein kunnskap um at hender og hjarte framleis er dei beste verktøyi me hev.

    Kjelde: Adresseavisen

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no