Vestmennene

Emne: Teknologi

  • Då Ritek lyste ut 5 stillingar, melde det seg 550 søkjarar. Dei skal verta endå fleire.

    Då Ritek lyste ut 5 stillingar, melde det seg 550 søkjarar. Dei skal verta endå fleire.

    550 søkjarar på fem stillingar er ikkje eit vanleg tal. Det er eit tal som fortel um ein industri som dreg til seg folk, og som gjev grunn til optimisme langt utanum fabrikkportane.

    Torsdag vart starten på milliardprosjektet markert hjå Ritek. Ragna Elise Vanebo og dei andre tilsette fekk høyra sterke ord frå Trond Haande, som sjølv hev vore med på å testa den nye norske stridsvogni. Han kalla vogni den beste i verdi og gav ros til dei som stend bak arbeidet.

    Det mest slåande er likevel interessa frå arbeidsmarknaden. Då Ritek lyste ut fem stillingar, meldte det seg 550 søkjarar. Det er over hundre søkjarar for kvar plass. Eit slikt tal tyder ikkje berre på at folk treng arbeid; det tyder på at mange vil vera med på noko dei trur på. Når so mange melder seg, er det eit teikn på at verksemda hev eit godt ord på seg, og at kompetansen i regionen er stor.

    No skal talet på tilsette veksa endå meir. Dei fem stillingane er berre byrjingi. Milliardprosjektet skal gjeva rom for fleire hender og fleire hovud, og det kjem til å setja spor i lokalsamfunnet. Slik vekst er ikkje berre eit tal i eit rekneskap; det er lærlingar som får ei framtid, familiar som får ei trygg inntekt, og ein heimstad som får ny tru på eigne krefter.

    Det er lett å gløyma at bak eit stort teknologisk prosjekt stend det alltid menneske. Når Ritek no skal byggja vidare, er det ikkje berre stål og system som skal på plass. Det er eit arbeidslag som skal setjast saman, og interessa viser at laget kann verta sterkt. Ein industri som kann lova slike arbeidsplassar, er eit gode for heile landsdelen.

    For dei 550 som meldte seg, er konkurransen hard. Men sjølve talet er ei gåve til bygdi. Det fortel at noko stort er i emning, og at framtidi ikkje berre vert til i hovudstaden, men og på verkstadgolv rundt i landet. Når ein testar ei vogn og kallar henne den beste i verdi, stend det respekt av det. Når 550 menneske vil arbeida med nett den vogni, stend det framtidstru av det.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Stadfesta: Skotsekundet vert skrota – utset problemet i tusund år.

    Stadfesta: Skotsekundet vert skrota – utset problemet i tusund år.

    Jordi snur seg kring sin eigen akse på 86 400 sekund, men dei seinare åri hev ho vore eit lite grand for snøgt. Hadde denne farten halde fram, måtte klokkone ha teke vekk eit sekund. No er det avgjort at skotsekundet ikkje lenger skal nyttast, og den neste rettingi kann liggja tusen år fram i tidi.

    Det er lett å sjå på denne avgjerdi som ei utsetjing, men ho er noko anna: eit vitnemål um at presisjon ikkje alltid tyder å retta på kvart minste avvik i same augneblinken. Sidan 1972 hev det vorte lagt til 27 skotsekund, eitt og eitt, utan at nokon hev sakna eit sekund i kvardagen. No vel dei internasjonale tidshaldarane å lata skilnaden liggja, av di eit negativt skotsekund ville ha skapt meir uro enn gagn i dei digitale systemi som styrer alt frå bankar til flytrafikk.

    Klokkesoga hev alltid vore ei forhandling millom himmelen og menneski. Dei gamle kalendrane fekk stundom ein ekstra månad eller ein ekstra dag for å fanga opp små skeivleikar. Skotsekundet er berre den nyaste utløparen av den same gamle visdomen: at tida er noko ein lånar av jordi og soli, ikkje noko ein eig og kann bøygja etter vilje.

    Når dei no lèt vera å fikla med klokka, gjer dei noko sjeldan i ei tid som er uppteken av snøgge løysingar: dei viser tolmod. Eit sekund kann synast lite, men i eit samfunn der alt er knytt saman av digitale klokkor, er eit sekund nok til å skapa kaos. Å lata det vera er difor ikkje å gje upp, men å kjenna grensone for kva som er tenlegt.

    Dette er ikkje fyrste gongen menneski hev valt å lata naturen råda ei stund. Då pavedømet i 1582 skar ut ti dagar av kalenderen, var det eit hardt inngrep. Skotsekundet, derimot, hev vore eit varsamt pirk – og no vert jamvel det sett på vent. Avgjerdi syner at dei som styrer tida i verdi, hev lært av historia: Store sprang skapar motstand, medan små utsetjingar kann gjeva ro.

    For dei som kjem etter, ligg det ei trygg tid i vente: Klokka vil ikkje brått missa eit sekund, nett som ho ikkje brått hev fenge eit. Det er eit lite stykke stabilitet i ei uroleg verd.

    Kjelde: Aftenposten

  • Slik har du ikkje sett nordljoset fyrr: – Heilt utruleg.

    Slik har du ikkje sett nordljoset fyrr: – Heilt utruleg.

    Eit «wow» frå ein forskar er ikkje kvardagskost. Når Kjellmar Oksavik fær nye bilæte av romvêret og nordlyset inn på skjermen, og fyrste reaksjon er undring, då er noko stort på ferde. Dei nye bilæti hev kome ned til jordi frå instrument som fangar straumar og lys høgt over oss.

    Nordlyset hev fylgt menneskja i Norden lenger enn noko skrift minnest. Men det er fyrst i vår tid at ein kann sjå det utanfrå, med same klåre auge som på eit vêrkart. Kristian Birkeland sette upp observatorium på Haldde i Finnmark tidleg i 1900-talet for å finna svar på kva nordlyset eigentleg var. No kjem bilæti heim til jordi med ein detaljrikdom som Birkeland berre kunde drøyma um.

    Det som gjer dette so spennande, er ikkje berre venleiken i fargebandi. Romvêret fortel um krefter som kann påverka satellittar, straumnett og radiosamband. Når forskarane fær skarpe bilæte, fær dei høve til å skilja mellom det som er vakkert, og det som er viktigt å varsla. Slik vert undringi ei kjelde til kunnskap.

    Sjølve ordet «nordlys» ber med seg eit langt minne. Det er ikkje eit framandord, men eit samansett ord der «lys» hev fylgt målet vårt frå dei eldste tider. «Romvêr» er yngre, men bind saman den gamle himmelen og den nye teknikken på ein måte som er lett å kjenna seg heime i. Det er ei påminning um at norsk mål ikkje stend att med tomme hender når vitskapen flyttar seg ut i verdsromet.

    For born og unge som veks upp no, er slike bilæte ei dør inn i naturvitskapen. Det er lett å verta gripen av nordlyset når ein ser det dansa yver himmelen. Men når ein òg fær sjå det med augo åt ein satellitt, misser det ikkje trolldomen; det fær eit nytt lag. Skular og astronomilag yver heile landet kann nytta slike bilete til å gjera fysikk og romforsking levande.

    Difor er dette meir enn eit augeblink i nyhendebiletet. Det er eit steg frametter i ei lang norsk soge um å forstå himmellyset. Og når ein forskar fyrst tenkjer «wow», er det eit teikn på at undringi enno er den sterkaste motoren i vitskapen.

    Kjelde: NRK

  • Skotsekundet skrotast: Problemet utsetjast i tusen år.

    Skotsekundet skrotast: Problemet utsetjast i tusen år.

    Eit einaste sekund hev kasta mykje grus i maskineriet hjå moderne datamaskinar. I 1972 vart det fyrste skuddsekundet lagt til, og sidan hev 27 slike sekund fylgt etter. No er det avgjort at den neste korreksjonen fyrst kjem når skilnaden mellom klokkesletti og den astronomiske tidi er ein heil time.

    Den koordinerte universaltidi, UTC, skal ikkje lenger få eit nytt lite sekund stukke inn med ujamne mellomrom. I staden let ein visaren gå, og fyrst når skilnaden er vaksen til 3600 sekund, skal klokka rettast etter himmelen. Det er ein frist som ingen no levande kjem til å sjå. Ein time er 3600 sekund, og med den farten som jordi snurrar i dag, tek det kring tusen år fyrr skilnaden vert so stor.

    Sidan 1972 hev 27 skuddsekund vorte lagt til verdsuret, sist i 2016. Kvart einaste av dei hev vore eit lite inngrep i den digitale verdi, for programvare skal ha eit svar på kva sekundet heiter, og tidi skal hanga saman. For vanlege folk merkjer ein ikkje eit sekund frå eller til. Men for dei som byggjer satellittar, banknett og kraftliner, er eit sekund ei kjelde til uvisse. Å sleppa dei mange små skuddsekundi gjer at systemi kann tala reinare med kvarandre.

    Det er noko vakkert i å tenkja so langt fram. Den romske kalenderen og den gregorianske kalenderen vart ikkje retta på ein gong; det tok mannsaldrar fyrr folket vart samd. No legg dei lærde ein plan som peikar tusen år inn i framtidi. Det er ikkje latskap eller uppgjeving som ligg under. Det er eit val um at eit stabilt sekund er meir verd enn eit sekund som alltid skal rettast. Når den store timen ein gong kjem, får dei som då lever, ei heil eiga uppgåve, og dei vil ha betre reiskapar enn dei som lever i dag.

    Soleis er skuddsekundet ikkje avlyst, men lagt i dvale. Det er ei avgjerd som bind saman dei som sette det fyrste sekundet i 1972 og dei som ein gong skal setja den fyrste timen. Tidi gjeng sin gang, og no skal ho sleppa å tikka so ofte.

    Kjelde: NRK

  • Dette er HomeView og Apple sitt heilt nye økosystem.

    Dette er HomeView og Apple sitt heilt nye økosystem.

    Husnøkkelen hev vore den same i fleire hundre år: eit stykke metall som snur seg i ein lås. No kjem arvtakaren, og han sit ikkje i lumma, men i ein telefon. Apple og partnarane LG og Schneider Electric lanserer eit heilt økosystem der låsen, kameraet og termostaten talar saman.

    Midt i dette økosystemet står HomeView, ein sju tommar stor skjerm med den same brikka som sit i dei nyaste mobilane. Skjermen kann stå på bordet eller hengjast på veggen, og med fire mikrofonar og eit kamera som fylgjer andletet, vert han eit lite digitalt midtpunkt i daglegstova. Skjermen skal styra ljos, varme og dører, og kjenner att både folk og pakkar utan at brukaren treng læra seg eit nytt fagspråk.

    Den nye dørlåsen opnar seg sjølv når ein person med ein kompatibel iPhone eller Apple Watch nærmar seg døri. Her er det ikkje lenger naudsynt å grava etter nøkkelen medan bæreposane vert tunge. Låsen kann òg opnast med eit trykk, ein PIN-kode eller ein løynleg naudnøkkel, og dei grunnleggjande funksjonane virkar lokalt utan internett. Det er ein liten revolusjon for den som hev hendene fulle, eller for eldre som ynskjer at døri skal kjenna deim att.

    Dei fire kamera frå LG gjer meir enn å filma. Dei kann skilja mellom folk, dyr, bilar og pakkar, og dei held fram med å ta opp sjølv um nettet fell ut, takka vera innebygd lagring. Inne-kameraet hev ein serskild personvernfunksjon: når den fyrste bebuaren kjem heim, vipper det upp og sluttar å overvaka romet. Kameravideo og personopplysningar i Hjem-appen skal vera ende-til-ende-krypterte, so korkje Apple, LG eller Schneider Electric kann lesa dei.

    Termostatane frå LG og Schneider Electric hentar data frå sensorar i fleire rom, og kann justera varmen etter um folk er heime, legg seg eller er ute. Alt dette skal brukaren kunna setja upp sjølv utan å lasta ned eit eige program eller laga seg ein ny konto. Det er ein stille framgang: teknologien flytter seg inn i vegg og dør, men krev ikkje at huset vert eit laboratorium.

    At Noreg ikkje er med i den fyrste lanseringi, tyder ikkje at utviklingi går utanom landet. Det tyder heller at tryggleik og lokal kontroll vert tekne på alvor før Siri AI kjem til EU. Den gamle husnøkkelen får ein arvtakar som ikkje berre opnar døri, men som òg kjenner att dei som bur der. Det er ei framtid som er både meir hjelpsam og meir høfleg mot dei som bur i heimen.

    Kjelde: ITavisen

  • Knuste verdsrekorden – køyrde 436 km utan å lada.

    Knuste verdsrekorden – køyrde 436 km utan å lada.

    436,5 kilometer på éi lading – frå Alpane og sørover mot Middelhavet – er ikkje lenger eit stunt for spesialbygde prototypar. Ein heilt vanleg, serieprodusert elektrisk motorsykkel greidde det nyleg, og med det er den gamle verdsrekorden slegen med over 40 prosent.

    Slike langtursprøvar har djupe røter i motorsykkelsoga. I dei fyrste tiåri etter 1900 handla dei store uthaldsprøvane ikkje um rå kraft, men um å koma fram heilskinna over fjell og elvar. Det er den same tolmodsprøva som no får nytt liv på elektrisk drift.

    Det var ikkje berre éin maskin som nådde lenger enn den gamle rekorden. Tre ulike Zero-modellar klarte det, og den belgiske føraren Jelle Verstaen nådde lengst med 436,5 kilometer. At alle tre serieproduserte syklane slo den tidlegare rekorden, fortel at dette ikkje er eit lykketreff med éin einskild maskin.

    Batteripakka er heller ikkje noko mysterium. Standardbatteriet på 15,6 kWh er kombinert med ei ekstra eining som Zero kallar «Power Tank» på 3,6 kWh, til saman 19,2 kWh. Det er den same teknologien som kundar kan kjøpa, ikkje noko som er løynd burt i ein verkstad.

    Turen gjekk for det meste um natti, på små vegar utan motorveg, med jamn fart kring 52 kilometer i timen. Regenerativ bremsing i nedoverbakkane frå Alpane og evna til å halda på farten gjennom svingane gjorde sitt. Dette er ikkje tilfeldig; det er den same tankegangen som ligg bak dei ekstreme rekordane for elbilar, der lågt forbruk tyder meir enn høg toppfart.

    Det høyrer med til forteljingi at dei siste mila kom i kraftig regn og sidevind. Ein av motorsyklane heldt fram 15 kilometer etter at instrumentpanelet viste null prosent, og ein annan hadde framleis fire prosent att då han stoppa. Slike marginar er ikkje noko å byggja kvardagsplanar på, men dei syner at teknologien toler meir enn det tali på skjermen fortel.

    For dei fleste vil ikkje 436 kilometer vera kvardagsrekkevidd. Men det er heller ikkje poenget. Poenget er at grensa flytter seg, ikkje ved hjelp av større og tyngre batteri, men ved klokare bruk av den energien som alt finst. Det gjer elektriske motorsyklar til eit stadig meir truverdig alternativ for langtur, ikkje berre for bykøyring.

    Rekorden er med andre ord ikkje fyrst og fremst ei soge um éin førar og éin maskin. Det er ei soge um tolmod, planlegging og teknologi som løyser eit praktisk problem: kor lenge kann ein køyra før ein må lada? Svaret er ikkje lenger noko ein kann slå fast på førehand. Det veks, natt for natt, på små vegar gjennom Alpane.

    Kjelde: ITavisen

  • No kann bilætformatet omsider taka av.

    No kann bilætformatet omsider taka av.

    Fire store nettlesarar kan no visa same bildeformatet utan at brukaren treng røra ved noko innstilling. Ei stund var JPEG XL noko for dei særleg interesserte, men no er formatet kome inn i varmen hjå Firefox, Safari, Chrome og Edge.

    Firefox 158, lansert 13. oktober, hev slått på JPEG XL som standard. Dermed slepp brukarane å leita fram eksperimentelle innstillingar for å få fram biletet. Safari hev hatt same støtta sidan 2023, og i denne månaden kom både Chrome og Edge etter. Når alle dei store nettlesarane talar same språk, er vegen open for at nettstadene tek formatet i bruk for alvor.

    For den vanlege lesaren kann det høyrast ut som ein detalj for nerdar, men verknaden merkjast i kvardagen. JPEG XL byd på mindre filer med same biletkvalitet, snøggare lasting av biletrike sider og lågare mobildatabruk. Formatet støttar dessutan komprimering både med og utan kvalitetstap, gjennomsikt, animasjonar og HDR. Biletet kann òg visast gradvis medan det lastar ned, noko som gjer ventetidi mindre irriterande.

    Det mest slåande med formatet er likevel ikkje snøggleiken, men arkiveigenskapen. Gamle JPEG-bilete kann pakkast om til mindre JPEG XL-filer utan at noko går tapt. Den opphavlege JPEG-fila kann sidan rekonstruerast heilt nøyaktig. Det er eit sjeldant døme på at teknologi sparar plass utan å kasta noko burt. For museum, avishus og alle som sit med store biletarkiv, er dette ei stille gåve: ein kann minka datamengdi utan å røra ved sjølve biletet.

    Når nettlesarane no melder frå til nettstadene at dei kann ta imot JPEG XL, er det ikkje berre eit teknisk gjennombrot. Det er eit døme på at framsteg ikkje alltid treng ropa høgt. Slike stille skifte gjer kvardagen litt lettare, fil for fil, og sparar både tid og pengar for kvar einaste som les ei avis på mobilen. Det er verd å leggja merke til.

    Kjelde: ITavisen

  • Vend kann få yver 10 milliardar etter søksmål mot Google.

    Vend kann få yver 10 milliardar etter søksmål mot Google.

    Over 10 milliardar kroner. Det er summen som no vert nemnd i meldingi frå det norske selskapet Vend Marketplaces til eigarane. Eit søksmål mot Google kann enda med ein slik sum.

    Eit slikt tal fær augo upp, men det viktigaste her er ikkje berre pengane. Det er at ein mindre norsk marknadsaktør hev halde fast ved retten til å konkurrera på like vilkår. I den digitale økonomien er det lett å tenkja at dei store plattformene set dagsorden åleine. Dette søksmålet viser at konkurransereglane ikkje er tomme ord på papiret.

    Saki hev teke tid. Å møta ein global teknologigigant i retten krev både tolmod, fagleg tyngd og ei sterk tru på at også små aktørar hev noko å stilla upp med. Når selskapet no varslar eigarane um ei mogeleg utbetaling på denne storleiken, er det eit teikn på at arbeidet kann bera frukt.

    For norske forbrukarar er dette gledeleg. Prisjamføringstenester og marknadsplassar gjer kvardagen enklare og meir oversynleg. Når dei fær verka under rettferdige tilhøve, vert utvalet breiare og prisane meir gjennomsynlege. Det er ein vinst for alle som vil gjera gode kjøp.

    Historisk sett hev Noreg hatt sterke røyster for forbrukaropplysning. Frå tidlege samvirkelag til dagens digitale tenester hev målet vore det same: å gjeva folk makt til å velja sjølve. Dette søksmålet held fram i den tradisjonen, men på ein ny og krevjande arena.

    Kva som skjer vidare, er ikkje avgjort. Men sjølve meldingi til eigarane er eit steg framover. Ho viser at rettssystemet kann levera resultat også når motparten er ein av dei største teknologiselskapi i verdi. For norsk næringsliv er det eit sterkt signal: Det løner seg å stå upp for rettferdig konkurranse.

    Ein sum på over 10 milliardar kann gjeva rom for nye satsingar, fleire arbeidsplassar og meir innovasjon. Men den største verdien ligg kanskje i tilliti til at marknaden ikkje er utan lover. Det er ei tillit som kjem heile samfunnet til gode.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Dyrt med kjernekraft i stikkontakten.

    Dyrt med kjernekraft i stikkontakten.

    Reknearket lovar ein pris, stikkontakten krev ein annan. Det er ein gamal lærdom i energiverdi, men han vert sjeldan sagt so klårt. No ligg tala på bordet.

    Kjernekrafti kann verta billeg i eit rekneark, men når straumen når stikkontakten, kjem dei verkelege kostnadane til syne. Det høyrest fyrst ut som ei nedslåande melding, men sanningi er tvert imot eit gode. For det fyrste gjer ho det mogeleg å skilja mellom draum og røyndom. Det som ser ut som ei rimeleg investering på papiret, kann bera med seg kostnader som fyrst kjem til syne når straumen skal leverast heim til folki. Når heile kjeda vert teken med – frå brensel og byggjing til nett, drift, tryggleik og avfall – då fær ein den prisen som faktisk gjeld i kvardagen.

    Denne klårleiken er ikkje noko å ottast. Han er ein vegvisar. For hushald og kommunar tyder han at dei kan leggja planar med klår syn, utan å byggja på tal som ikkje held vatn. Det er ein styrke for folkestyret at kostnaden ved store energival vert synleg før vedtaki vert tekne. Då kann bygder og byar velja løysingar som tener deim i lengdi, ikkje berre i presentasjonen.

    Historisk hev energidebattar ofte vore prega av store lovnader og små tal i starten. Når fullkostnaden ved kjernekraft no vert løfta fram, minner det um at det er skillnaden mellom produksjonspris og kundepris som avgjer om eit kraftverk er godt for samfunnet. Det er ikkje noko nederlag for teknologien; det er ein sunn realisme som gjev rom for betre val. Andre energikjeldor kann då verta vurderte på same måten, med same ærlege reknestykke, og det vil gagna alle som betalar straumrekningi.

    Samstundes ligg det ei von i denne ærlegdomen. Når den dyre vegen vert tydeleg, veks interessa for det som faktisk er billegare i kvardagen: energieffektivisering, lokal fornybar kraft, betre nett og smartare forbruk. Pengane som ikkje vert bundne i eit dyrt anlegg, kann i staden styrkja lokalsamfunnet og skapa nye arbeidsplassar. Soleis kann eit tilsynelatande negativt tal snu seg til ei mogelegheit.

    Det er lett å lata seg freista av eit stort rekneark med låge tal. Men det er i stikkontakten kvardagen vert avgjord. Når prisen der er kjend, kann folk og styresmakter byggja framtidi på noko som held. Det er ikkje berre ein lærdom for energipolitikken, men for all planleggjing: tel alltid kostnaden heilt fram til den som skal nytta resultatet.

    Kjelde: Aftenposten

  • PlayStation 5 hev vorte Windows-spelmaskin i ein ny runde med AI-hack

    PlayStation 5 hev vorte Windows-spelmaskin i ein ny runde med AI-hack

    Ei PlayStation 2-plate som vart laga for meir enn tjue år sidan, kann no leggjast inn i ein PlayStation 5 og køyra i 4K-uppløysing. Det som lenge vart sagt å vera umogeleg, hev entusiastmiljøet løyst med open kjeldekode og hjelp frå nye AI-verkty.

    Verktøyet heiter PS5SX2, og det gjer at ein eigar av ein PlayStation 5 med opna fastvare kann setja inn sin eigen gamle speldisk. Dei som hev utvikla løysingi, legg vinn på at inga BIOS-fil eller spelefil fylgjer med. Den som vil nytta verktøyet, lyt henta BIOS frå sin eigen PlayStation 2 og bruka sine eigne diskar. Soleis vert dette eit døme på at respekt for eigarskap og teknisk nyfikenheit kann gå hand i hand.

    Endå meir spennande er det at gamle spel ikkje berre vert avspela; dei vert uppskalerte og betra. Fleire titlar kann køyra i 60 bilete i sekundet, og nokre fær breidformat og nettspel. Det er ei påminning um at eit spel er meir enn underhaldning; det er ein liten tidskapsel med musikk, formgjeving og forteljingar frå si eigi tid. Når slike verk fær nytt liv på moderne maskinvare, held ein kulturarven levande.

    Samstundes syner utviklingi seg på PC-sida. PlayStation 5 kann no, med hjelp frå PS5 Proton, køyra enkelte spel som Hades 2 med akselerert grafikk. Det er eit stort steg for dei som ynskjer å sjå konsollen som ein meir open datamaskin. Sume vil segja at dette nærmar seg draumen um ein maskin som kann brukast til det meste, slik ein vanleg heimedatamaskin hev vore i mange år.

    Det mest gledelege er likevel ikkje snøggleiken eller uppløysingi, men at arbeidet er bygt på open kjeldekode og deling av kunnskap. Ein kann ikkje kjøpa seg til denne evna; ho veks fram i eit miljø der entusiastar hjelper einannan. Når ein set ein gamal disk inn i ein ny konsoll og ser spelet vakna til live, er det eit lite under som fortel noko verdifullt um både teknologi og samhald.

    Kjelde: ITavisen

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no