Vestmennene

Emne: Teknologi

  • Meta har kunngjort sin kraftigaste AI.

    Meta har kunngjort sin kraftigaste AI.

    Ein million tokens i eitt kontekstvindauge. Det er ikkje lenger eit tal frå ei fjern framtid, men noko Meta no legg fram med dei nye Muse Wonder-modellane. For vanlege folk tyder det at maskinen kann halda fast på ein lang og krevjande samtale utan å missa tråden.

    Bak lanseringi ligg ei utvikling som akselererer. Muse Wonder og Muse Wonder Full er dei mest avanserte modellane frå Meta sidan lanseringi av Spark i april. Dei fyrste abonnentane fær tilgang snart. Dei kann forstå tekst, bilæte, video og lyd, og gjev svar som tekst. Det er eit steg mot ein digital medhjelpar som møter folk der dei er, anten dei skal lesa ei leigeavtale, handsama eit forsikringskrav eller få oversyn yver eigen økonomi.

    Det mest lovande er likevel ikkje berre storleiken. Det er det Meta kallar Active Memory og Active Focus. Active Memory tek vare på viktige opplysningar på tvers av samtalar, medan Active Focus gjer at modellen held fram mot målet når oppgåva vert vanskeleg. Han prøver nye vegar, rettar opp feil og spør fyrr han gjer viktige handlingar. Det er ikkje ulikt ein tålmodig handverkar som ikkje slepp taket fyrr arbeidet er fullført. Slik kann maskinen verta ein reiskap for djupare og meir samansette arbeidsoppgåver, ikkje berre for raske svar.

    Tali frå testane fortel om ein brei ambisjon. Modellen er prøvd på 65 oppgåver frå 35 yrke, på 108 arbeidsflytar på ein verkeleg datamaskin, på 525 helsefaglege spørsmål som er målte mot vurderingskriterium frå legar, og på 113 kodeoppgåver i 91 prosjekt. Det er ein skala som tidlegare ville ha kravd mange års manuell koding og eit heilt lag av spesialistar. No ligg denne kapasiteten i eit system som er meint for folk flest.

    For helsevesenet er det særleg gledeleg. At 525 helsefaglege spørsmål vert målte mot det legar sjølve hev skrive som vurderingskriterium, peikar mot ein assistent som kann hjelpa til med å sortera informasjon, finna samanhengar og gjeva fagfolk betre tid til pasientane. Det er ikkje ei erstatning for menneskjeleg vurdering, men ei støtte som kann gjera kunnskap meir tilgjengeleg.

    Det same gjeld juss og økonomi. Ein modell som kann tolka eit stort dokument og halda tråden gjennom lange samtalar, gjer kompliserte avgjerder lettare å nærma seg. Han kann ikkje ta ansvaret frå folk, men han kann gjeva dei betre grunn å stå på. Framgangen her er ikkje berre teknisk. Han opnar dører for dei som ikkje hev råd til eigne rådgjevarar, og det er ein framgang som hev verdi langt ut yver næringslivet.

    Difor er lanseringi av Muse Wonder noko meir enn endå ein modell i rekka. Ho viser at kunstig intelligens er i ferd med å verta ein dagleg reiskap for arbeid, læring og omsut. Når maskinen kann minnast, halda fokus og spørja når han er usikker, nærmar han seg noko som likjest ein god kollega. Og det er eit steg som fortener å verta lagt merke til med både von og nyfikenheit.

    Kjelde: ITavisen

  • Fleire tek dette mobilgrepet. Eksperten kjem med ei tydeleg åtvaring.

    Fleire tek dette mobilgrepet. Eksperten kjem med ei tydeleg åtvaring.

    Ein mobil med skjermen ned er vorten eit lite teikn i kvardagen til mange. Rørsla er enkel, men ho peikar mot noko djupare enn eit teknisk grep. No kjem ei tydeleg åtvaring frå eksperthald, og den bør ein leggja seg på minnet.

    Når fleire snur mobilen opp ned for å vera meir til stades, er det eit sterkt signal. Det syner at folk ikkje hev gjeve opp tanken um nærvær i ei tid med stendig pip og lys. Sjølve snuingi er ei stille, synleg handling som segjer: Her vil ein vera, ikkje der inne.

    Men eksperten kjem med ei tydeleg åtvaring: snuingi åleine er ikkje nok. Ein mobil som ligg med skjermen ned, kann framleis summa, blenkja og draga tankane mot alt det som måtte venta. Nærværet er ikkje noko ein fær gratis, berre for di skjermen vender ned.

    Likevel er det grunn til å gleda seg. Åtvaringi er ikkje eit nei til forsøket; ho er ei oppmoding um å gå lenger. Dei som snur mobilen opp ned, hev teke eit fyrste steg ut or den passive mobilvanen. Det er eit steg mange ikkje tok for få år sidan.

    Folk hev i alle tider laga små ytre ritual for å verja den indre ro. Å leggja bort reiskapen når arbeidsdagen er slutt, å lata boki liggja attmed lampa, å setja seg ved bordet utan avbrot – alt dette er same trongen. Mobilen med skjermen ned er eit nytt ledd i den gamle kjeda.

    I ein familie eller på ein arbeidsstad kann eit lite døme smitta. Når ein legg mobilen med skjermen ned, ser dei andre det. Det vert ikkje sagt høgt, men bodskapen er tydeleg: Her er det rom for samtale, ikkje for stille kikking.

    Eksperten si åtvaring kann såleis lesast som ei rettleiing til neste steg: legg mobilen i eit anna rom, slå av ljod og ljos, set av faste stunder utan skjerm. Då vert den vesle rørsla med skjermen ned ikkje ei løysing i seg sjølv, men ein port inn til eit rikare nærvær.

    Det som byrja som eit lite grep, kann difor verta noko større. Folk vil ikkje berre ha mindre skjermtid; dei vil ha meir av det som gjer livet verdt å leva. Mobilen med skjermen ned er eit teikn på at den viljen enno er levande. Åtvaringi frå eksperten bør ikkje skræma nokon; ho bør gjeva mot til å halda fram.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Landslagstrenar testa metodane på seg sjølv – fekk mykje betre kondis

    Landslagstrenar testa metodane på seg sjølv – fekk mykje betre kondis

    Seks veker var nok til at ein 40-årig landslagstrenar fekk ei kraftig betring i kondisjonen. Det er ikkje eit rop um merksemd, men eit stille prov på at treningsmetodane hans held mål. Hans Kristian Stadheim testa dei på seg sjølv, og fekk eit svar som er verd å leggja merke til.

    Når ein trenar set seg sjølv i same posisjon som utøvarane, skjer det noko med tilliten. Idrettsfolk høyrer ofte mange ord um intervallar, terskel og restitusjon, men sjeldnare fær dei sjå trenaren gå inn i same løypa. Her gjorde landslagstrenaren nettopp det: han tok metodikken frå papiret og inn i sin eigen kropp. Resultatet vart ei tydeleg betring av kondisjonen etter berre seks veker.

    Slike sjølvforsøk hev ein lang og god tradisjon i både lækjekunst og idrett. Det er noko grunnleggjande heiderleg ved å prøva på seg sjølv fyrst, før ein bed andre gjera det same. For ein landslagstrenar gjev det òg eit språk som ikkje berre er teoretisk, men bygt på røynsle. Når han seinare står ved sida av løypa eller i garderoben, veit han korleis den sjette veka kjennest i musklane, og kor mykje framgang som er mogeleg å henta med jamt arbeid.

    Det er lett å undervurdera ein 40-åring som testperson. Mange trur at den store framgangen er for dei unge, medan dei vaksne berre skal halda ved lag. Prosjektet til Stadheim minner um noko anna: kroppen svarar på systematisk trening langt inn i vaksen alder. Det er eit vonfullt bodskap, ikkje berre for toppidretten, men for alle som kjenner at kvardagen har stole litt av overskotet. Ein treng ikkje vera utøvar på landslaget for å ha nytte av å setja seg eit mål og følgja det i seks veker.

    Den store verdien ligg kanskje ikkje i sjølve tala, men i det dømet han set. Ein leiar som er viljug til å kjenna på ubehaget sjølv, stend sterkare når han skal krevja noko av andre. Det er eit prinsipp som gjeld langt utanfor idretten: i skulestova, på verkstaden og i styrerommet. Folk merkar skilnaden på den som berre pratar, og den som sjølv hev gått vegen.

    Når ein landslagstrenar hev betra sin eigen kondisjon mykje på seks veker, er det soleis meir enn ein personleg siger. Det er eit lite, konkret vitnemål um at gode metodar verkar – også på den som har lært dei burt i årevis. Og det er ei påminning um at fagleg styrke vert djupare når han fær sitja i kroppen, ikkje berre i hovudet.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Vil ikkje ha elektriske mopedbilar: – Bensin og diesel til eg døyr

    Vil ikkje ha elektriske mopedbilar: – Bensin og diesel til eg døyr

    Åttisju av hundre mopedbilar i Noreg går framleis på bensin eller diesel. Det er ikkje eit mistak i statistikken, men eit tydeleg val frå dei yngste sjåførane. Det valet fortel meir um fridom enn um trass.

    Mopedbilen er for mange sekstenåringar det fyrste høvet til å røra seg fritt i sitt eige landskap. Når åttisju prosent vel bensin eller diesel, er det ei påminning um at fridom ikkje berre er eit ord; det er å vita at motoren startar ein kald morgon, at tanken vert fylt på få minutt, og at vegen heim ikkje er avhengig av ei ladestolpe som kanskje ikkje finst i bygdi.

    Dette er ikkje noko nytt. Den vesle bensinmotoren hev bore unge folk langs fjord og fjell i mannsaldrar, frå mopeden kom i etterkrigstidi til mopedbilen tok over som ungdomskøyretøy. Ordet «mopedbil» bind saman den gamle mopedfridomen med vernet bilen gjev mot vêr og vind. Det er ein arv som ikkje vert kasta på båten i utrengsmål.

    For bygdeungdomen er mopedbilen ofte det som gjer kvardagen heil. Ein kann koma seg til skulen, til arbeid, til trening og til vener utan å be foreldra køyra. Då vert valet av drivstoff eit spursmål um tillit, ikkje um ideologi. Ein bensintank som ein kjenner, er eit fast punkt i ein travel ungdomskvardag.

    Det er heller ikkje eit stengsle for framtidi. Når unge sjåførar vel bensin og diesel, peikar dei på kva dei elektriske alternativi må læra: betre rekkjevidde i kulde, snøggare lading og eit nett av ladepunkt som òg når dei små vegane. Slik vert dei åttisju prosentane ei nyttig melding til ingeniørar og politikarar, ikkje eit nei til utvikling.

    Det finst ein stolt tradisjon i å halda fast ved det som verkar, medan ein byggjer det nye. Mopedbilane på bensin og diesel er eit døme på at unge menneske tek ansvar for sin eigen mobilitet. Dei bed ikkje um noko dei ikkje treng; dei vel det som gjev deim veg. Det er ein tanke verd å ta med seg, same kva drivstoff ein sjølv føretrekkjer.

    Kjelde: NRK

  • Sende internett med brevduor. No vert «brevet» auksjonert.

    Sende internett med brevduor. No vert «brevet» auksjonert.

    25 000 kroner for ein bodskap som aldri tok vanleg postveg. Det er prisen eit stykke internett-soge no vert verdsett til, etter at aprilspøken vart til røyndom med levande postbod.

    Brevduor hev bore bod i meir enn to tusen år. Frå krigsmarker til keisarhoff flaug dei med meldingar som ingen telegraf kunde fanga. At nokon no sender internett med same vengjepar, er ikkje berre ein spøk; det er ei påminning um at gamal kunnskap enno hev noko å segja i ei digital tid.

    Auksjonen av «brevet» er meir enn ein salssum. Det er eit lite museum i kvardagen. Når prisen ligg på 25 000 kroner, fortel det at samlarar og teknologiinteresserte ser verdien av å ta vare på slike kvardagslege eventyr. Kvar krone er ei røyst for at humor og alvor kann gå hand i hand.

    Det er lett å sjå ein lærdom i dette. Når ein aprilspøk vert til eit auksjonsobjekt med vengjer, viser det kor sterkt forteljarkrafti står i det norske teknologisamfunnet. Den som sende datapakkar med fugl, bygde ei bru millom eldre tiders handverk og nettet i vår tid.

    Brevet sjølv er kanskje lite, men vegane det peikar på er mange. Det peikar attende til dei fyrste postduor som vart sende ut i oldtidi, og frametter til eit samfunn der analoge og digitale løysingar kann læra av kvarandre. Det er ein tanke som gjer auksjonssummen lett å skjøna.

    Når eit slikt «brev» skiftar eigar for 25 000 kroner, er det ikkje berre ein auksjon. Det er ei høgtid for det enkle påfunnet som set varig spor. Slike auksjonar minner ein um at framtidi ikkje alltid ligg i dei største maskinane, men stundom i vengjeslaget til ei lita brevdue.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Aftenposten drog til Oslo lufthamn for å tala um at kunstig intelligens tek av millom norske verksemder.

    Aftenposten drog til Oslo lufthamn for å tala um at kunstig intelligens tek av millom norske verksemder.

    Kva hev eit tryggingssjefskontor på Oslo lufthamn å gjera med framtidi til norsk næringsliv? Fleire enn mange trur, skal ein døma etter det som vert sagt derifrå. Når ei tryggingsvakt åtvarar mot tørre fakta, er det ofte dei tørraste tala som ber dei største lovnadane.

    Luftfarten hev alltid vore ein arena der ny teknikk fær prøva seg fyrst. Frå radiopeiling til autopilot hev flyplassane vore laboratorium for det som seinare når heile samfundet. At norske bedrifter no tek i bruk kunstig intelligens i veksande tempo, er difor ikkje eit brot med soga, men ein framhald av henne.

    Når ei tryggingsvakt på ei stor lufthamn talar um tørre fakta, tyder det at arbeidet er forankra i røynsle, ikkje i lause lovnadar. Dei som skal tryggja flygingi, må halda tunga beint i munnen og telja kvar einaste detalj. Slik vert det tørre det trygge, og det er eit gledeleg teikn for alle som reiser.

    Kunstig intelligens kann ta unna repeterande arbeid: å sjå gjennom bileti, kjenna att mønster i store datemengder, varsla når noko avvikar frå det vanlege. Då fær menneski tid til det dei gjer best – å døma, å ta ansvar, å møta folk med ro og omtanke. På same vis som autopiloten ikkje gjorde kapteinen overflødig, kann kunstig intelligens verta ein trufast andrepilot.

    I botnen ligg ei stille stoltheit over å gjera kvardagen betre for dei mange tusentali som reiser gjennom lufthamni. Små steg i logistikk, tryggleik og teneste kann merkast langt ut over rullebanen. Det er eit arbeid som sjeldan fær applaus, men som gjer at kvardagen flyt.

    Når norske bedrifter tek av med kunstig intelligens, er det ikkje eit spursmål um å erstatta menneske, men um å gjeva dei betre reiskapar. Soga um flygingi lærer at kvar ny maskin hev kravt både mot og audmjuk vørdnad. Det same gjeld no for den kunstige intelligensen.

    Kjelde: Aftenposten

  • Rekordhøge straumutgifter: Fotballhall vert kraftverk

    Rekordhøge straumutgifter: Fotballhall vert kraftverk

    Kva gjer ein kommune når straumrekningi aukar med 61 prosent på eitt år? I Trondheim hev dei funne eit svar som ikkje berre kuttar utgifter, men som gjer ein vanleg fotballhall til eit lite kraftverk.

    Solceller på taket av ein fotballhall er i ferd med å snu ei stor utgift til ei sjølvstendig kraftkjelde. Der born og unge til dagleg sparkar ball, skal sjølve bygningen no fanga soli og laga straum til ljos, varme og ventilasjon. Dette er ein tanke som høver godt i eit land der lokal energiproduksjon hev djupe røter. Fyrr henta bygder og gardar kraft frå fossar og bekker; no kann soltaket på idrettshallen spegla same hugsynet: krafti skal helst koma der ho vert brukt.

    Det mest oppmuntrande er at dette ikkje er eit isolert påfunn. Store, flate tak på idrettshallar, skular og lagerbygg ligg der allereie og berre tek imot regn og snø. Når dei fær solceller, vert dei ein del av løysingi i staden for ein del av problemet. Kommunen slepp å binda seg einsidig til ein straummarknad som svingar kraftig, og fær ein meir føreseieleg økonomi for komande år. I tillegg er det noko særleg fint ved at nett dei husi som samlar unge menneske, vert døme på framtidsretta val. Ein fotballhall er ikkje lenger berre ein stad for trening og leik; han er òg eit klasserom i praktisk miljølære. Kvar gong ljoset vert slått på under ei økt, kjem ein del av krafti frå taket yver hovudet på spelarane.

    Høge straumprisar er ei tung bør, og dei hev tvinga fram trong til å tenkja nytt. Men nett i slike tider kann gode idéar få fotfeste. Solceller på ein fotballhall er eit stille, konkret svar: bygningen sjølv tek ansvar for ein del av det han treng. Det er ikkje berre eit sparetiltak; det er ei påminning um at det lokale og nære framleis hev mykje å gjeva. Når idrettsglede og energiproduksjon kann møtast under same tak, vert framtidi noko ljosare.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Høgre gjev klarsignal til flytande havvind – vil medverka til framdrift for Utsira Nord

    Høgre gjev klarsignal til flytande havvind – vil medverka til framdrift for Utsira Nord

    Utsira er den kommunen i Noreg med færrast ibuarar, men havområdet utanfor øyi kann verta ein av dei største arenaene for framtidsretta energi. Det er eit sjeldant samanfall av lite land og store høve.

    Når partiet Høgre no gjev klarsignal til flytande havvind på Utsira Nord, er det eit steg frametter for eit prosjekt som lenge hev vore på teiknebordet. Den ferske kvalitetssikringi styrkjer tilliten til at utbyggingi kann gjerast på ein trygg og god måte, og at framdrifti ikkje treng stogga ved neste krossveg.

    Det særmerkte med flytande turbinar er at dei ikkje treng stå fast på havbotnen. Dei vert ankra upp, men kann plasserast på djupt vatn der vanlege botnfaste turbinar ikkje når ned. Det opnar heilt nye havområde for vindkraft, og gjer Noreg til ein naturleg heimstad for teknologien.

    For Utsira-samfunnet er dette ei ny side av eit gamalt tilhøve til havet. Her hev folk alltid lese vind og ver før dei la ut på sjøen. No kann den same vinden gje lys og varme i stovor langt innetter land. Det er ei vending som byggjer på det som øybuarane alltid hev kunna: å leva med naturkreftene, ikkje berre mot dei.

    Norsk industri hev i mannsaldrar bygt skip, plattformar og utstyr for krevjande havtilhøve. Den kunnskapen ligg klar til bruk i flytande havvind, frå stål som toler bølgjone til system som held anker og linor i orden. Dette er eit felt der Noreg ikkje byrjar på bar bakke, men kann ta med seg ein heil arv av havteknologi inn i den grøne umveltingi.

    Framdrifti for Utsira Nord er difor meir enn eit spursmål um kilowatt. Det er eit spursmål um korleis Noreg skal leva av havet og vinden i dei komande tiåri. Når politiske vedtak og faglege vurderingar no peikar same vegen, ligg tilhøvet betre til rette enn på lenge. Det lover godt for øyi, for kysten og for eit energiskifte som treng både framsyn og tolmod.

    Kjelde: Aftenposten

  • Høgre gjev grønt ljos: Tryggjer framtidi til gigantisk havvindprosjekt

    Høgre gjev grønt ljos: Tryggjer framtidi til gigantisk havvindprosjekt

    35 milliardar kroner i statsstøtte til eit einaste prosjekt er ikkje kvardagskost. Når Høgre no gjev grønt ljos til eit gigantisk havvindprosjekt, er det eit tydeleg teikn på at vindkraft til havs ikkje lenger er berre ein idé, men eit reknestykke som kann bera seg.

    For Noreg er dette meir enn eit politisk vedtak. Det er ei vidareføring av ei lang soge der havet hev gjeve rikdom og arbeid til kystfolket. Seglskutene frakta fisk og tømmer, plattformene henta olje upp frå djupet, og no kann turbinane henta kraft frå vinden som alltid fer yver bølgjene. Mykje av den kunnskapen som er bygd upp i olje- og gassnæringi, kann brukast på nytt: marine operasjonar, undervassarbeid, materialteknologi og tryggleik til havs.

    Den økonomiske støtta på upp mot 35 milliardar kroner er ikkje berre ein utgift. Ho er ei investering i eit heimleg leverandørnett som strekkjer seg frå verft og verkstader til ingeniørkontor og reiarlag. Når eit stort prosjekt fær føreseielege rammer, kann bedriftene tilsetja lærlingar, byggja kompetanse og teikna kontraktar som varer i årevis. Det gjev ringverknader langt innover land, ikkje berre i dei ytste hamnene.

    Det er òg verd å leggja merke til at eit parti som Høgre, med sterk vekt på næringsliv og ansvarleg økonomi, no stiller seg bak eit så stort løft. Det tyder på at tilliten til teknologien er aukande, og at kostnadene ved flytande havvind er på veg ned. Slik hev det vore med mange teknologiar: fyrst dyre og usikre, sidan konkurransedyktige når volumet aukar.

    Vindkraft til havs gjev ikkje berre straum til hus og industri. Ho opnar for ein ny eksportveg for norsk teknologi og eit grønare energisystem som kann halda Noreg konkurransedyktig i tiåri som kjem. Når brei politisk semje no teiknar seg, fær prosjektet den stabiliteten som trengst for at private aktørar skal våga å satsa.

    Soleis er dette ikkje berre eit tal på eit statsbudsjett. Det er eit varsel um at det norske kystsamfunnet enno ein gong vender seg mot havet og finn nye måtar å henta verdiar på. Då det var fiske og segl, sidan olje og gass, og no vind. Soga held fram, og ho vert skriven med det same djerve motet som alltid hev kjenneteikna dei som bur ytst mot storhavet.

    Kjelde: NRK

  • Sjødrone med kamptårn frå Kongsberg skaut ned russisk drone.

    Sjødrone med kamptårn frå Kongsberg skaut ned russisk drone.

    Fyrste gongen er alltid eit vendepunkt. Ein fjernstyrt sjødrone i Svartehavet, utstyrt med kamptårn frå Kongsberg, hev skote ned ein russisk drone.

    Det er ikkje berre ei nyhendemelding frå ein krig; det er eit teknologisk steg som hev vorte gjort røynleg. Å lata ein fjernstyrt farkost taka imot og øydeleggja ein annan drone, medan folk sit på trygg avstand, er ei nyvinning som hev vorte arbeidd fram i det stille. Dette er ingeniørkunst som samstundes vernar liv.

    Kongsberg-miljøet hev djupe røter i norsk industri. Alt sidan 1814 hev det vore eit senter for presisjonsarbeid og avansert mekanikk. Når eit kamptårn derifrå no vert montert på ein sjødrone og gjer nytte under krevjande tilhøve, er det eit vitnemål um at norsk teknikk ikkje berre høyrer heime i fredlege fabrikkhallar, men òg der han kann gjera størst skilnad.

    Det som gjer dette nyhendet særleg verd å merka seg, er at mannskapet ikkje er med. Tidlegare måtte slike gjeremål løysast av folk i direkte fare. No kann ein fjernstyrt båt patruljera, observera og gripa inn, medan dei som styrer sit langt undan. Det er eit framsteg som peikar ut yver det einskilde tilfellet. Slike system kann i framtidi nyttast til vakthald, søk og redning, og til å halda farvatn opne utan å setja liv på spel.

    For mange er det lett å sjå berre det militære ved ei slik melding. Men under overflata ligg ei onnor soge: den um ein liten norsk industristad som hev samla kunnskap i mannsaldrar, og som no leverer teknologi som fær merksemd langt utanum landegrensone. Det er ein grunn til ei stillferdig glede, ikkje over det einskilde tilfellet, men over at teknologien fungerer nett som han skal når det gjeld som mest.

    Slik vert ei hending i Svartehavet òg eit prov på at godt handverk og grundig utviklingsarbeid ber frukt. Det er ikkje tilfeldig at nett eit norsk system er med i dette tilfellet. Det er resultatet av ein lang tradisjon for å løysa vanskelege tekniske gjeremål med tolmod og presisjon.

    Kjelde: Aftenposten

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no