Vestmennene

Emne: Lokalt

  • Dette ser du ikkje frå gata: – Det såg ikkje ut i bakgarden her

    Dette ser du ikkje frå gata: – Det såg ikkje ut i bakgarden her

    Kva skjuler seg når ein går langs gata og berre ser ein sliten vegg? Ofte er det nettopp der dei største endringane hev funne stad, utan at nokon på utsida merkar det.

    Det hev skjedd mykje bak fasaden til gamle Fotballpuben og Pastasentralen. Den setningi er verd å stogga ved. Ho minner um at ein by ikkje berre er det han syner fram mot gata. Han er like mykje det som lever i bakgardane, i ljosgårdane og i dei romi som ingen byplan hev teikna på papiret.

    For dei som bur i ein by, er slike bakgardsprosjekt ofte dei mest verdfulle. Dei skapar ikkje berre nye hus, men nye møte mellom menneske. Der det før stod tomme lager og gamle kjøken, kann det no veksa fram verkstader, hagar og fellesareal. Det er ei stille fornying som ikkje ropar høgt, men som gjer kvardagen rikare for alle som hev sine vegar der.

    Den gamle fotballpuben og pastasentralen ber med seg ei soge. Dei hev vore samlingsstader, matstader og møteplassar. Når noko no skjer bak deira eldre andlet, er det ikkje eit brot med fortidi. Det er ein ny etasje i det same huset. Byar som evnar å byggja vidare på det som finst, i staden for å riva og gløyma, held på noko som pengar ikkje kann kjøpa: samanheng.

    Det er lett å gå forbi ein byggeplass og tenkja at her står alt stille. Men bak presenningane og stillasa arbeider hender med å gjera eit rom klart for nye dagar. Den som berre ser fasaden, misser den beste parten av soga.

    Difor er det godt at slike endringar fær merksemd. Dei fortel at ein by aldri er ferdig, men alltid på veg. Og at dei viktigaste romi ofte ligg akkurat der gata ikkje når fram.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Opnar avsperra område i Trondheim

    Opnar avsperra område i Trondheim

    Hundre og seks år er lang tid å venta på eit ja. I 1920 bad bygartnaren i Trondheim um å få opna eit avsperra område. No fær han viljen sin.

    Det er lett å smila av ein søknad som hev lege so lenge. Men saki fortel noko viktig um korleis byar veks fram, og korleis gode idéar ikkje alltid vinn den fyrste avrøystingi.

    Bygartnaren såg truleg eit høve der andre såg eit hinder. Eit avstengt område midt i byen var ikkje berre eit tomrom; det var ein lut av byveven som ikkje var i bruk. Han bad um opning, men vart ikkje bønhøyrd. No, fleire mannsaldrar seinare, er avgjerdi teki.

    For Trondheim er dette eit stig frametter. Byar som let grøne og opne rom koma til sin rett, vert rikare stadar å bu og ferdast i. Eit område som hev vore stengt, kann no verta ein møtestad, ein snarveg eller eit stille andehol i kvardagen. Det er ikkje berre praktisk; det er ei påminning um at byen ikkje er ferdig bygd, men vert ny til kvar tid.

    I ei tid då dei fleste ventar svar på ein dag eller ein time, er det noko forfriskande ved eit saksframlegg som hev lege i eit heilt århundre. Det minner um at ikkje alle gode avgjerder lèt seg skunda. Nokre gonger krev dei at tida mognar, at byen veks, og at nye augo ser det same som ein gamal fagmann såg.

    Det er og noko rørande i at eit fagleg råd frå 1920 framleis hev tyngd. Bygartnaren er kanskje ikkje noko stort namn i soga, men han sette ord på noko som seinare generasjonar hev teke vare på. Slik hev byplanleggjarar og grøntarbeidarar ein usynleg arv. Dei legg grunnlaget for avgjerder som kann koma lenge etter deira eiga tid.

    Når portane no opnar seg, er det ikkje berre eit gjerde som vert teke ned. Det er eit stykke av bysoga som fær si løysing. Trondheim fær eit nytt rom, og bygartnaren fær eit ettermæle som viser at gode idéar ikkje hev nokon siste frist.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Eitt av Bergens mest kjende hjørne er opna att.

    Eitt av Bergens mest kjende hjørne er opna att.

    Grieg gav sin fyrste konsert i dette hjørnet. Seinare rulla cowboyfilmar over lerretet, og ein danseskule lærte unge bergensarar nye steg. Når eit slikt hjørne no opnar att, er det ikkje berre ei dør som vert dregen frå; det er eit stykke bysoge som fær anden att.

    Bergen er ein by som held fast på slike stader, ikkje som museum, men som levande rom. Her hev tonar, biletklipp og dansetrinn avløyst kvarandre i meir enn halvtanna hundrad år, og det er nett denne lagdelingi som gjer hjørnet verdfullt. Det fyrste møtet med Griegs musikk, dei seinare cowboyfilmane og dansen i skulen er ikkje brotstykke; dei er kapittel i same soga um ein by som stadig finn ny bruk for dei gamle veggene.

    Når ein slik stad opnar att, ligg voni ikkje berre i at bygningen er teken vare på, men i at han skal verta teken i bruk på nytt. Det er i bruken at hus fær liv. Eit tomt hjørne, kor vakkert det enn er, stend der og ventar. Eit hjørne der folk kjem og gjeng, der musikk og samtale fyller romi, ber soga vidare.

    Samstundes minner opningi um at Bergen ikkje berre eig ein konserthistorie, men ein kvardagshistorie. Det er ikkje alle byar som kann peika på eit gatehjørne der ein komponist debuterte, og der born seinare såg cowboyheltar og lærte seg dansetrinn. Slike stader er bundne saman av minne, og når døri vert opna att, vert desse minni tilgjengelege for nye generasjonar.

    Det er lett å ganga framum eit hjørne og berre sjå ein bygning. Men i Bergen veit dei fleste at nokre hjørne talar med mange røyster. No hev eitt av desse røystene fenge ordet att.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Vert hylla for uvanleg grep: Syklar yver 350 kilometer medan konkurrentane tek privatfly

    Vert hylla for uvanleg grep: Syklar yver 350 kilometer medan konkurrentane tek privatfly

    Over 350 kilometer på sykkel millom to Grand Prix-løp er ikkje noko ein gjer i ein rast. For Valtteri Bottas vart ikkje flygingi vald, men pedalen.

    Formel 1-føraren er van med motorar som syng i høge turtal, men denne gongen var det kjedet og krankane som gjorde jobben. Medan mange konkurrentar set seg på privatflyi, vel han sykkelsetet. Strekningi millom Malaysia og Singapore krev både uthald og planlegging, og den som vel sykkelen framfor privatflyet, fær ei heilt anna reiseoppleving: landskap, varme, regn, trafikk og møte med folk langs vegen.

    Sykkelen hev lenge vore eit symbol på fridom og på ein lågmælt styrke. I ei tid då mange kappast um å koma fyrst fram, vert dette valet ståande som eit døme på at det går an å setja eit anna tempo. Ein utøvar som dagleg lever av å pressa grenser for fart, syner at dei same kreftene kan brukast til å roa ned og velja den langsame vegen. Det er eit fint paradoks, ikkje eit angrep på sporten.

    Difor er det heller ikkje rart at valet vert hylla. Kvar flytur som vert bytt ut med muskelkraft, minkar utsleppi. Og når eit kjent andlit gjer det, gjev valet ei tyngd langt ut over dei 350 kilometerne. Mange som fylgjer idretten, legg merke til slikt, og eit døme frå ei verd som oftast er prega av overflod, kann smitta. Her er ikkje tale um peikefinger, men um eit vitnemål som er stilt og roleg.

    Når Valtteri Bottas trør fram til Singapore, er det ikkje berre ein mann på ein sykkel. Det er ei påminning um at framgang ikkje treng å tyda meir støy og meir hastverk. Av og til ligg framsteget i å velja ei rute som gjer ein både trøytt og klår i hovudet. Og den freden er verdt meir enn ein rask flytur.

    Kjelde: NRK

  • Det hender noko i gründerbyen Bergen.

    Det hender noko i gründerbyen Bergen.

    Pengane strøymer til nye idear i Bergen som aldri før. Det er ikkje tilfeldig; det er eit teikn på at byen trur på framtidi.

    Bergen hev alltid vore ein by som måtte tenkja nytt. Han vart bygd på handel, sjøfart og evna til å finna nye utvegar. Då seglskutone vart avløyste av dampskip, fann byen nye vegar. No er det digitale tenestor, grøn teknologi og kunnskapsrike miljø som ber arven vidare.

    Det som skjer no, handlar ikkje berre um pengar. Det handlar um menneske. Kvar ny idé som får hjelp til å veksa, skapar arbeidsplassar, lærdom og ny stoltleik. Unge fagfolk som elles kanskje hadde reist frå byen, får no ein grunn til å verta verande. Det gjer noko med heile byen når dei som bur der, ser at det dei drøymer um, kann verta røyndom.

    Det er heller ikkje slik at det nye kjem i staden for det gamle. Bergens sterke maritime miljø og handelsliv gjev nyskapingi ein fast grunn å stå på. Ein gründer som vil utvikla noko nytt, kann henta røynsle frå reiarlag, verkstader og forskingsmiljø. Dette samspelet mellom gamalt og nytt er ein av dei største styrkane i byen.

    Det er lett å la seg imponera av store tal, men det viktigaste er kva satsingi fører med seg i det daglege. Når ein ny idé vert til eit produkt som gjer kvardagen lettare, eller ei teneste som bind menneske saman, då er det vinst for heile samfunnet. Slik nyskaping hev ein eigen rytme: ho byrjar ofte smått, men veks når mange nok trur på henne.

    Det som skjer i Bergen no, er ikkje berre eit tal i ein statistikk. Det er eit vitnemål um at ein by kann fornya seg utan å missa sjeli si. Når satsingi på nyskaping er større enn nokon gong, ligg det ein stille optimisme i lufti: trui på at morgondagen kann verta endå betre. Det er ein arv verd å ta vare på.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Sametinget krev 767 millionar kronor ekstra før statsbudsjettet

    Sametinget krev 767 millionar kronor ekstra før statsbudsjettet

    767 millionar kroner ekstra er ikkje berre eit tal. Det er eit teikn på at ein kultur vil byggja, ikkje berre berga.

    Fram mot statsbudsjettet krev Sametinget at regjeringi nesten tvifaldar løyvingi si. Pengane skal gå til nye museumsbygg, eit samisk språkombod og gjenreising etter fornorskingspolitikken. For den som er glad i levande kulturarv, er dette ei oppmuntrande melding.

    Eit språkombod er meir enn ein tittel. Det er ein fast stad der folk kann klaga og få hjelp når samisk mål ikkje vert teke på alvor i skule, sjukehus eller rettssal. Slik vert retten til eige mål noko anna enn pene ord på papiret.

    Dei nye museumsbyggi skal ikkje berre gøyma gamle ting. Dei skal vera verkstader for minne, der duodji, joik og forteljarkunst får rom til å veksa. Eit museum er ein møtestad mellom generasjonane, og når samiske born ser si eiga soge i slike rom, veks sjølvtilliten.

    Gjenreising etter fornorskingspolitikken er ikkje eit rop etter skuld. Det er eit praktisk arbeid for å henta att stadnamn, ættesogor og språkleg sjølvkjensle som i mannsaldrar har vore sette til sides. Kvart stadnamn som vert gjenreist, er eit lite stykke landskap som kjem attende til deim som bur der.

    Det er lett å sjå på summen og stussa. Men når ein reknar på kva det kostar å byggja museum i fem-seks kommunar, setja eit språkombod i arbeid og driva gjenreisingsprosjekt over mange år, er 767 millionar ikkje noko luksustal. Det er eit realistisk tal for eit langt og roleg arbeid.

    Samisk kultur hev klara seg gjennom harde tider. Når representantane no legg fram eit så stort krav, er det ikkje eit teikn på veikskap, men på styrke. Det viser at det finst planar, fagfolk og lokalsamfunn som er klare til å ta ansvar.

    Kjelde: NRK

  • Hobby på opptur: – Det er vanedannande

    Hobby på opptur: – Det er vanedannande

    Kva er det med eit lite pappkort som gjer at vaksne folk set seg ned og sorterar etter glans og sjeldne teikn? Svaret ligg ikkje berre i pengar, men i sjølve gleda ved å leita. Pokémon-samling er på veg upp att, og både nye og erfarne samlarar er med.

    Det som gjer hobbyen so dragande, er voni um det store funnet. For kvar pakke som vert opna, ligg det ei von um eit sjeldan kort på lur. Den litle spenningi i å ikkje vita kva som er inni, er nett det mange kallar vanedannande.

    Dei nye samlarane kjem gjerne inn med dei nyaste korta og appane; dei erfarne dreg fram permar frå barndomen. Slik vert samlingi noko anna enn eit einsamt tidsfordriv. Ho vert ei bru millom generasjonane, der den eine kann læra den andre um både taktikk og tolmod. Eit glansbilete av ein eldre favoritt kann vekkja minne frå skulegarden og gjeva born og foreldre noko å snakka um.

    Samlarhobbyen hev djupe røter. Frimerke og fotballkort hev samla familiar i mannsaldrar, og no er det Pokémon-korti som ber stafetten vidare. Når samlarar møtest for å byta, vert hobbyen òg ein sosial arena. Lokale møte og bytedagar gjev born og vaksne eit høve til å snakka same språk, på tvers av alder og bakgrunn.

    Det er lett å avskriva kortspel og samlarfigurar som barnsleg. Men nett no syner hobbyen at leiken ikkje hev nokon aldersgrense. Og det er eit lite, lyst teikn i ei tid som ofte vert skulda for å vera for alvorleg.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Litt motviljug redda ekteparet bygget frå riving: – Klarte ikkje å lata vera.

    Litt motviljug redda ekteparet bygget frå riving: – Klarte ikkje å lata vera.

    Eit tomt bygg som stend og ventar på rivingsmaskinen, er ikkje berre ein skamplett i landskapet. Det er eit ope spursmål um kva eit samfunn vil ha av si eiga soge.

    Det er nett det spursmålet eit ektepar i lokalsamfunnet svara på, då dei – noko motviljuge – berga eit hus frå å verta jamna med jordi. Bygget hadde stade tomt lenge, og planen var å riva det. For mange var det berre eit gamalt hus med slitasje og støv. For ekteparet var det noko anna: ein skatt som ikkje lét seg erstatta.

    Dei hadde ikkje planlagt å verta redningsfolk. Tvert um var dei motviljuge til å ta på seg eit slikt tak. Men då rivingsvedtaket nærma seg, klarde dei ikkje å lata vera. Det er ein ærlegare form for omsut enn den som ropar høgt – ein stille vilje til å ta vare på noko som peikar bakover og samstundes framover.

    Gamle hus ber med seg handverket frå ei tid då materialane vart henta or skogen og steinen or marki, og då kvar bjelke vart tillaga for hand. Å setja i stand eit slikt bygg er òg ein klok bruk av ressursar. Dei tunge materialane som alt er utvunne og forma, treng ikkje ny energi; dei treng berre hender som vil halda dei ved like.

    Eit slikt hus gjev ein tettstad andlet og minne. Det fortel ikkje berre um dei som bygde det, men um alle som sidan har gjenge inn og ut av døri. Når slike hus fær nye eigarar som ser verdien, opnar det dører for nye bruksmåtar. Ein gamal låve kann verta verkstad, ein skule kann verta møtestad. Det viktigaste er ikkje at bygget vert eit museum, men at det held fram med å tena livet i bygdi.

    Det er lett å tru at slike bergingsaksjonar krev store summar og stålvilje. Men i røyndi tek dei ofte til med ein liten tanke: Dette er for godt til å gå tapt. Det er ein tanke som smittar.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Noah (13) nyttar diagnosen som drivkraft: – Han kann verta ein av dei beste

    Noah (13) nyttar diagnosen som drivkraft: – Han kann verta ein av dei beste

    Kva skjer når dei daglege hindringane fær ein annan arena å verka på? For 13 år gamle Noah gjev løpebanen eit klårt svar: der vert diagnosen ikkje eit hinder, men ein del av motoren som driv han framover. Og den motoren kann føra han langt – nokon med innsyn i idretten meiner han kann verta ein av dei beste.

    Det er lett å tenkja på ein diagnose som noko som set grenser. I kvardagen møter Noah motstand, som mange andre unge med liknande utfordringar gjer. Men på friidrettsbanen fær diagnosen ei ny tyding, og det som i kvardagen kann kjennast som ei bør, vert på banen til drivkrafti hans. Her er det ikkje spursmålet um kva som er vanskar, men kva som er mogleg. Dei same eigenskapane som kann gjera skuledagen tyngre – til dømes trongen til å bryta ned mål i små steg – kann verta ein styrke i idretten. Ein som må arbeida seg fram med tolmod og vilje, byggjer ofte ein mental styrke som andre ikkje fær gratis.

    Idrottshistoria er full av døme på utøvarar som hev gjort motgang til drivstoff. Det er ikkje noko nytt at eit menneske finn fram til dei djupaste kreftene sine nett når kvardagen er mest krevjande. Men det er ikkje historia som er viktigast her; det er den unge guten som stend på startstreken og veit at han hev noko å gjeva.

    Bak ein slik prestasjon stend sjeldan eit menneske åleine. Trenarar, familie og ein klubb som ser heile mennesket, gjer ein skilnad. Når ein ung utøvar fær høyra at diagnosen ikkje definerer han, men at det er arbeidet og hugen som tel, skapar det rom for vokster. Slike miljø er gull verdt for eit lokalsamfunn. Dei syner at idretten hev plass til alle, ikkje berre dei som passar inn i ein trong mal.

    Vegen fram er lang, og 13 år er ein ung alder. Det er mange steg att før ein kann tala um dei aller beste i idretten. Men det som alt er vunne, er verd å leggja merke til: ein ungdom hev funne ein stad der han fær bruka kreftene sine, og det gjev meining for både han sjølv og dei rundt han. Den største sigeren er kanskje at ein diagnose ikkje lenger er ein mur, men eit springbrett.

    Og når startskotet lyder neste gong, er det ikkje berre eit løp som skal springast. Det er eit prov på at menneske kann veksa gjennom det som fyrst ser ut som motstand. Noah hev 13 år, ein diagnose og ein bane. Meir trengst ikkje for å syna at framtidi er open.

    Kjelde: NRK

  • Burettslaget har inngått ei uvanleg avtale.

    Burettslaget har inngått ei uvanleg avtale.

    Når bønder frå fire vennskapsgardar kjem med mat til leikeplassen i Fagerlia burettslag, er det ikkje berre ei matlevering som stend på programmet. Det er ein heil liten bygdeskipnad som veks fram midt i byen – og det er eit friskt syn.

    Den uvanlege avtala burettslaget hev inngått peikar mot noko meir enn ei praktisk innkjøpsordning. Her fær byen og gardane eit fast, personleg samband. Når bøndene kjem til leikeplassen ein ettermiddag, vert ikkje maten berre sett fram på eit bord; han vert ein del av kvardagen der ungane leikar, og der vaksne slær av ein prat.

    Slike vennskapsavtaler er ikkje nye i norsk soge. Før i tidi var det vanleg at byfolk hadde skyldfolk på landet, og at garden sytte for matvaror når byen ikkje hadde nok. Det som er nytt – og gledeleg – er at ein no finn tilbake til denne tanken utan å venta på naud. Her er det ikkje krise som driv fram samarbeidet, men lyst til å eta godt og vita kvar maten kjem frå.

    For borni i Fagerlia gjev dette noko ein ikkje kann kjøpa for pengar: eit andlet på kålroti, eit namn på garden bak mjølki, ei soge til kvar einaste potet. Slik veks det fram ein praktisk lærdom um årstidene, um jord og dyr, og um det arbeidet som ligg bak eit måltid. Det er ein kunnskap som hev vorte sjeldnare i ei tid då mykje mat kjem frå hyllor og plast.

    Samstundes er avtala eit gledeleg døme på at burettslag kann vera meir enn vegger, tak og parkeringsplassar. Dei kann verta små samfund der folk tek ansvar for kvarandre og for maten sin. Når fire gardar knyt seg til eitt burettslag, fær gardane dessutan ein trygg og nær marknad, medan byen fær eit kjøken som strekkjer seg heilt ut til åkeren.

    Det er lett å smila av slike tiltak og kalla dei for ein liten draum. Men det er nett dei små, konkrete avtalene som byggjer eit samfund nedanfrå. Ein ettermiddag på leikeplassen kann difor vera byrjingi på noko større – ein ny gamal skikk som knyt by og land saman, utan mellomledd og utan ståk.

    Kanskje er det den beste bodskapen eit bysamfund kann få: at maten kjem køyrande med bønder som kjenner dei som skal eta han.

    Kjelde: Adresseavisen

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no