Vestmennene

Emne: Musikk

  • Stormande jubel for D.D.E. i Spektrum

    Stormande jubel for D.D.E. i Spektrum

    Kor ofte hender det at eit heilt konserthus syng med på kvart einaste ord? For D.D.E. hende det no for andre gong i Trondheim Spektrum, og denne gongen skal det ha vore endå finare enn fyrste gongen for fem år sidan.

    Her ligg det noko å gleda seg yver. Når eit band fyller ein stor arena to gonger, er det ikkje berre eit tilfelle. Det tyder at musikken hev fest seg i folk, og at tonane ber på noko som mange kjenner att i sitt eige liv.

    D.D.E. hev alltid sunge på sin eigen måte, med ord og vendingar frå kvardagen. Det er ikkje eit språk som er pynta for hovudstaden, men eit levande mål som høyrer heime i bygd og by. Når tusundvis av strupar syng med på desse ordi, vert dialekten ikkje eit museum, men ein ting folk brukar når dei er glade. Det er eit stort og stille språkleg arbeid som skjer midt i songen.

    Ein slik kveld i Spektrum er meir enn underhalding. Det er eit møte mellom generasjonar. Foreldre som høyrde D.D.E. for tjuge år sidan, stend der no med borni sine. Besteforeldre nikkar til refrengi dei hev høyrt på radio og i bilen. Songen vert eit felles minne, ei soge som vert fortald samstundes av alle som er til stades.

    Det er og eit teikn på at levande musikk hev ei kraft som ikkje let seg erstatta av straumar og skjermar. Ein kan høyra ei plate heime, men det er noko anna å stå i ein hall der golvet dirrar og alle rundt ein syng same refrengi. Slike stunder knyter folk saman på ein måte som få andre ting gjer.

    Når D.D.E. no hev klart å fylla Trondheim Spektrum for andre gong, og attpåtil med stormande jubel, er det ikkje berre eit godt nyhende for bandet. Det er eit godt nyhende for den levande musikken, for dialektane og for det fellesskapet som veks fram når eit heilt rom syng i lag. Slike kveldar gjer noko med ein by. Dei set spor som varer lenger enn siste ekstranummeret.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Spelar for fulle hus til nyttår. Då vert bygget rive.

    Spelar for fulle hus til nyttår. Då vert bygget rive.

    Fulle hus kvar einaste kveld heilt fram til nyårskvelden, og likevel ligg riveplanane klare. Det er eit sjeldan syn: eit teaterhus som syng på siste verset medan publikum strøymer til.

    Dei som står på scena, seier at ein månad til ikkje hadde vore i vegen. Slik er det når eit bygg hev bore fram noko større enn seg sjølv. Men det er ikkje vemodet over veggane som dominerer her; det er gleda over at salen er full. Fullsett hus er det klåraste svaret eit lokalsamfunn kann gje til dei som hev lagt arbeid i levande scenekunst.

    Norsk teaterliv hev sjeldan hatt råd til å vera kresen i valet av husvære. Låvar, forsamlingshus, gamle kinoar og midlertidige salar hev bore fram alt frå amatørfarse til stor dramatikk i mannsaldrar. Når eit slikt hus no vert rive, flyttar ikkje kunsten på seg med murane. Han fylgjer med eldsjelene, med røystene, med dei som sit på fyrste benk og ler og klappar.

    Det er lett å sjå riving som tap. Men dei fulle salane den siste tidi fortel noko anna. Dei fortel at interessa for levande møte mellom scene og publikum ikkje stend og fell med ein bygnings lagnad. Ei bygd som misser samlingspunktet sitt, kann sakna rommet, men ikkje evna til å samlast. Den evna er skapt av menneski, ikkje av plank og betong.

    Når gravemaskinene kjem etter nyår, vil mange nok kjenna på vemod. Men dei siste vekene hev synt at det finst eit etterslep av glede og samhald som ikkje let seg riva ned. Det er dette som er den verkelege arven frå eit hus som tok farvel med fulle benkar.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Den cubanske stjerna drog til Bergen for å heidra avliden veninne.

    Den cubanske stjerna drog til Bergen for å heidra avliden veninne.

    Ein cubansk artist sette seg på fly og reiste tvers over Atlanteren til Bergen. Det var ikkje for å spela på ein stor festival eller møta presse; det var for å heidra ei avdød venninne. Ordi var få, men nærværet sagde det meste: artisten måtte berre vera der, og hadde nesten ikkje ord for kva det tydde.

    Ei slik reise er ikkje kvardagskost. Den cubanske artisten kunde ha sendt ein blome, ei helsing på skjermen eller eit minneord på sosiale medium. I staden valde artisten å leggja vegen sjølv, frå Karibia til vestlandsk regn. Det fortel noko um venskap som ikkje let seg stogga av landegrense eller tidsskilnad.

    Det er lett å tenkja at sorgi er privat, men ho vert òg ei bru millom menneske. Når nokon kjem langvegsfrå for å minnast ein annan, fær minnet ei større tyngd. Dei pårørande såg at venninna hadde vore so kjær for denne artisten at reisa vart teken. Det er ei gåve til dei som sit att med saknet.

    Samstundes minner denne hendingi um at musikk og kunst ofte bind folk saman på tvers av hav og kulturar. Ein cubansk artist og ei venninne i Bergen hadde funne ein tone, eit språk som ikkje trong mange ord. No er den eine borte, men tonen lever i dei som høyrde han. Venskapen er ikkje slokna; han hev berre skift form.

    Bergen hev alltid vore ein by der folk kjem utanfrå, og der dei vert tekne imot. Denne reisa er eit døme på at byen ikkje berre er ein stad på kartet, men ein møtestad for menneske med ulike bakgrunnar. Den cubanske artisten kom ikkje for å sjå på byen; artisten kom for å æra eit menneske som hadde høyrt heime der. Det gjer byen litt varmare.

    Det er noko stille og vakkert ved å reisa so langt for å segja farvel. Det er ei påminning um at den store kjensla ikkje treng store ord. Ho treng berre at nokon møter fram.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Betalar næstan 180 000 for intim uppleving med Åge

    Betalar næstan 180 000 for intim uppleving med Åge

    Ein sum på nærare 180 000 kroner vart lagd på bordet for ei privat stund med artisten Åge. Summen går ikkje til han sjølv, men til årets TV-aksjon. Det er ikkje kvardagskost at nokon legg so mykje på bordet for ei oppleving.

    TV-aksjonen hev i fleire mannsaldrar vore ei samlande kraft. Kvart år vert gjenstandar, tenester og opplevinger sette på auksjon, og pengane går til eit føremål som mange kjenner seg kalla til å støtta. At ein enkelt sum kann koma upp i nærare 180 000 kroner, fortel ikkje berre um pengesterke bod; det fortel um ein vilje til å gjeva noko attende.

    Det som gjer denne saki særleg fin, er at ho bind saman to ulike verdiar: musikken og nestekjærleiken. Ein artist som Åge hev fylgt mange menneske gjennom livet, og tonane hans sit i minnet hjå store og små. Når ei privat stund med han vert auksjonert bort, får den kjenslemessige tilknytingi eit konkret uttrykk. Det høgste bodet vert ikkje berre ein sum; det vert ei røyst for at kunst og fellesskap høyrer i hop.

    For den som vann auksjonen, er dette truleg ikkje berre eit kjøp. Det er ei gåve til seg sjølv og til dei som får hjelp gjennom TV-aksjonen. Slike auksjonar gjer godt på to måtar: dei løftar fram gleda ved å gjeva, og dei minner folk um at sjølv ei lita privat stund kann bera ein stor, allmenn verknad.

    Det er òg verdt å leggja merke til at auksjonen ikkje handlar um ein materiell ting, men um ei oppleving. I ei tid der mykje kann kjøpast og seljast, er det opplevingene – møtet, musikken, stundi – som ofte sit att med størst verdi. Når ein då vel å gjeva bort nett ei slik stund til eit godt føremål, syner det klokskap og varme.

    TV-aksjonen i år får dermed eit lite stykke musikalsk glede med på vegen. Den sumen som no er lovd, gjer at tidi til ein artist vert omsett i konkret hjelp til dei som treng det mest. Det er ei påminning um at gjevmildskap ikkje alltid kjem i store ord, men ofte i små, nære handlinger – og stundom i ein auksjon der ein songar og ein kjøpar møtest um noko større enn seg sjølve.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Kjend trøndsk musikar er død

    Kjend trøndsk musikar er død

    Når ei fele vert lagd ned for siste gong, vert det stilt i danselåven. Jan Birger Borseth frå Selbu er død, og gammaldansmusikken misser ein av sine trufaste berarar.

    Det er lett å tenkja på gammaldans som noko gamalt og tilbakelagt, men i Trøndelag er denne musikken framleis livande. Reinlender, vals, pols og masurka fyller framleis danselåvane, og unge spelemenn lærer slåttane av dei eldre. Jan Birger Borseth stod midt i denne tradisjonen. Gjennom innspelingar og framsyningar hev han bore tonane frå Selbu ut til eit større publikum, og mange i bygdi og ikring hev dansa og lydd til musikken hans.

    Når ein slik musikar går bort, vert det tydeleg kor mykje ein einskild person kann bera med seg av felles minne. Ein spelemann er ikkje berre ein utøvar; han er eit levande arkiv over slåttar, danserytmar og små variasjonar som ikkje alltid står i notebøkene. Det er denne munnlege og kroppslege kunnskapen som gjer gammaldansen til noko meir enn ei museumssak. Han lever i hendene, i fotarbeidet på golvet og i samspelet mellom fele, trekkspel og bass.

    Sorgi yver tapet er reell, men ho peikar òg framover. Nettopp når ein berebjelke fell frå, ser ein kor viktig det er at dei unge får læra, og at dei eldre får fortelja. I Selbu og andre stader i Trøndelag finst det framleis spelemannslag, dansekveldar og festivalar der denne musikken vert halden varm. Dei som stod på golvet til tonane frå Jan Birger Borseth, kan halda fram med å dansa. Dei som lærde av honom, kan føra slåttane vidare.

    Det er eit vakkert drag ved folkemusikken at han ikkje døyr med den einskilde. Ein tone vert teken upp att, ein dans vert sleppt laus på nytt, og slik går arven frå mann til mann, frå kvinne til kvinne, frå bygd til bygd. Jan Birger Borseth si gjerning er ikkje slutt. Ho hev skrive seg inn i ein lang og levande tradisjon, og den tradisjonen kjem til å leva vidare i dei som høyra fela kalla.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Tvo skip på styrbord side.

    Tvo skip på styrbord side.

    Eit menneske som vert fanga og seld som slave, misser ofte både fridomen og namnet sitt. Men ein sjømann frå Bergen vart ikkje gløymd; soga hans lever enno, og det er eit ljos i ei mørk soge.

    Midt i elendet i Tunis finst det noko som ingen fangevaktar kann ta frå eit menneske: minnet om heimstaden, målet frå Vestlandet og voni um å koma attende. For dei heime i Bergen var kvar slik soge ei påminning um at havet gav levebrød, men òg at faren alltid låg på lur. At ein av deira eigne sat i fangenskap, skapte ikkje berre sorg – det skapte samhald. Folk samla pengar til løysepengar, bad for sjøfararane og tok vare på forteljingane som kom heim med dei som slapp laus.

    Maritim soge er full av slike lagnader. Frå 1600-talet og frametter herja sjørøvarar frå Barbareskkysten i Middelhavet og tok europeiske sjømenn til fange. Mange vart selde på marknadene i Alger, Tunis og Tripoli. Nokre kom aldri heim, medan andre vart kjøpte fri av familiar, kyrkjelydar eller kongen. Soga um bergensaren som sat som slave i Tunis, er ei av mange, men ho er verd å halda fast på. Ho minner um at fridom ikkje er noko sjølvsagt, og at motet til dei som heldt ut, fortener å verta fortalt.

    Det er òg noko språkleg ved denne soga. Overskrifti «To skip på styrbord side» peikar mot ein sjømannsverd der kvart ord hadde livsviktig tyding. Å ropa frå utkikken handla ikkje um fine formuleringar, men um å berga liv. Når slike uttrykk vert tekne vare på i dag, er det ei ære til dei som ein gong stod til rors og heldt norsk skipsfart i gang. Bergen hev vore ein by i mannsaldrar der slikt fagmål er levande. At eit lite ordtilfang frå eit historisk dokument kann setja folk i samband med ein fange i Tunis, viser kor sterk den språklege arven er.

    Det finst ikkje noko glansbilete i denne soga. Men det finst ei stille signing: nemleg at menneske som vart gjorde til eigedom, ikkje er gløymde. Dei lever vidare i arkiv, i lokalhistoriske bøker og i samtalar mellom generasjonar. For kvar gong ein slik lagnad vert lesen upp, får sjømannen eit lite stykke fridom attende. Det er eit tankekors, men òg ei kjelde til takksemd.

    Når ein ser attende, kann ein bruka denne soga til noko godt. Ho lærer ein å setja pris på dei rolege dagane, på rettstryggleiken ein tek for gjeve, og på dei menneski som førte loggbøker og brev so ettertidi kann forstå. I eit samfunn som ofte er uppteke av det siste nyhendet, er slike historiske minne eit anker. Dei held ein fast ved det som verkeleg tyder noko: fridom, heimstaden og evne til å halda ut når alt ser svart ut.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Læra seg å spela gitar i 60-åri?

    Læra seg å spela gitar i 60-åri?

    Ein gitar hev seks strengjer, men det er ikkje alderen som avgjer kven som kann lata dei ljoda. Spursmålet um å læra gitar i sekstiåri er ikkje nytt, men svaret er klårt: ja, det er fullt mogleg. Og det er ei glede som høyrer alle til.

    Den som fyrst tek gitar i handi når sekstiårsdagen er over, fær ikkje fingrar som ein tolvåring. Men han fær noko som er like mykje verd: tolmodet frå eit langt liv, røynsla med å øva noko til det sit, og gleda yver å læra noko nytt. I norsk visekunst og folkemusikk hev dei eldre alltid vore med på å bera tonen vidare. Ein gitar i hendene på ein vaksen nybyrjar er ikkje eit brot med tradisjonen; det er ei ny grein på eit gamalt tre. I hardingfeletradisjonen var det ofte slik at ein lærde av dei gamle, og mange tok fela upp att i vaksen alder.

    Mange bygder og bydelar hev no vaksenlag der folk i alle aldrar samlast med kvar sin gitar. Der er det ikkje konsertnivå som tel, men samværet og dei små framsteg. Dertil kjem at undervisning hev vorte lettare å få tak i enn nokon gong. Nettet byr på lærevideoar og notar, og ein treng ikkje lenger bu i ein stor by for å finna ein lærar.

    Ein gitar er eit sosialt instrument. Han høver ved leirbålet, i stova og på øvingslokalet, og han krev ikkje eit heilt orkester for å gleda nokon. For mange er det fyrste grepet det vanskelegaste, men når fingrane finn vegen, opnar det seg eit heilt rom av songar og viser.

    Læra å spela gitar i sekstiåri er ingi bragd for dei få. Det er ei dør som stend open for alle som vil, og ljodet frå ein nyslegen akkord veit ikkje kor gamal handi som held strengen nede er.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • – Me jobba jo i platebutikk i Bergen saman

    – Me jobba jo i platebutikk i Bergen saman

    Bak disken i ein platebutikk i Bergen vart grunnlaget lagt for eit samarbeid som fyrst no kjem ut i ljodet. Det er lenge sidan Ane Brun og Röyksopp møttest for fyrste gong, men tråden dei batt då, hev vore sterk nok til å halda heile vegen.

    Ane Brun og Röyksopp samarbeider no. For mange som fylgjer norsk musikk, er det eit gledeleg nyhende. Det som gjer saki endå finare, er at dei to partane ikkje møttest på ein stor festival eller i eit studio i utlandet. Dei møttest bak disken i ein platebutikk i Bergen. Ein slik stad er meir enn ein butikk. Det er ein møtestad der unge musikkinteresserte menneske kann dela funn, prata um plater og drayma um eigne songar. I ei tid då musikken ofte kjem gjennom skjermar og algoritmar, er det lett å gløyma kor viktig den fysiske møtestaden var. Platebutikken gav rom for tilfeldige møte og langsame samtalar. Slike møte kann setja djupe spor.

    Når eit samarbeid kjem etter so mange år, fortel det noko varmt um tolmod og varig venskap. Ikkje alle gode idear vert sette i verk med ein gong. Nokre tankar treng tid til å mognast, medan dei som ber deim, går kvar sine vegar og samlar røynslor. At Ane Brun og Röyksopp no finn saman att, er difor ikkje berre eit møte mellom to artistar. Det er eit prov på at band som vert knytte tidleg i livet, kann overleva avstand, år og ulike musikalske retningar.

    Bergen hev alltid hatt ein serskild plass i norsk musikkliv. Byen er liten nok til at folk møtest på tvers av miljø, men stor nok til å gjeva rom for mange ulike uttrykk. Når to artistar med so ulike musikalske uttrykk finn saman, er det eit teikn på at det lokale jordsmonnet framleis ber frukt. Det er dessutan ei påminning um at dei viktigaste samarbeidi ofte byrjar med noko enkelt: ein prat over disken, ei plate som vert tilrådd, eit felles minne frå dei fyrste åri i musikklivet.

    Soga um Ane Brun og Röyksopp minner folk på at gode ting kann ta tid. Det som vert sådd i ein travel platebutikk for mange år sidan, hev no vakse fram til eit samarbeid som mange vil høyra med glede. Og kanskje er det nettopp slik den levande musikkulturen held seg frisk: ikkje berre gjennom store lanseringar og raske suksessar, men gjennom dei stille bandi som vert knytte mellom menneske som elskar musikk. Eit langt venskap kann byrja bak ein disk, og når det fyrst slær ut i full bløming, er det verd å feira.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Frekk og overraskande musikal

    Frekk og overraskande musikal

    «Sinnssykt vulgær humor» er ikkje noko ein ventar å høyra frå eit musikalmiljø som oftast pyntar seg med store smil og blanke songnummer. Når musikalen no vert kalla «frekk og overraskande», er det grunn til å lyda etter.

    Det mest gledelege er at slik humor sjeldan står åleine. I norsk revytradisjon hev dei grove ordi alltid hatt ein plass, ikkje for å vera rå, men for å setja fingeren på det folk flest kjenner utan å segja det høgt. Når ein musikal blandar høge songnummer med låg komikk, opnar han eit rom der publikum fær sleppa spenningi i kroppen. Latteren er ikkje berre støy; han er ein sosial lim som bind salen saman.

    Det frekke er ikkje eit mål i seg sjølv, men eit middel til å riva ned den høflege fernissen som ofte ligg yver kvardagen. For skodespelarane og musikarane som står på scena, krev slik humor eit serskilt mot. Det er lettare å spela trygt enn å stå i ein sal som fyrst vert heilt stille, og so bryt ut i latter. Det overraskande ligg ikkje berre i ordi, men i at musikalen fær det grove til å svinga. Når melodiane er gode nok, toler teksten å vera både rå og hjarteleg.

    Ein kann og undrast på kva slik dristig humor gjer med publikum. Han minner folk på at ikkje alt skal vera fint og glatt. Det finst ein gamal visdom i å le av det som er pinleg, kroppsleg og uregjerleg. Komedien hev alltid hatt den oppgåva å setja lys på det folk elles snur seg burt frå. Når musikalen gjer det med song og dans, vert det ikkje berre tolererande, men glitrande.

    Difor er det god grunn til å gleda seg over eit teaterstykke som fær denne skildringi. Det tyder at nokon framleis trur på krafti i ein god latter, og at publikum ikkje hev mista evna til å verta overraska. I ei tid der mykje underhaldning er varsamt utrekna, er det befriande at scena kann vera både frekk og uføreseieleg. Slikt held teateret levande.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Regjeringi vil gjeva Mari Boine 200 000 kroner i lønn.

    Regjeringi vil gjeva Mari Boine 200 000 kroner i lønn.

    200 000 kroner i året livet ut. Det er summen regjeringi no vil gjeva Mari Boine i Statens æreslønn. Slike summar måler sjeldan eit livsverk; dei peikar på noko større.

    Mari Boine hev i ein mannsalder bore samisk songarv, joik og språk inn i konsertsalar og heimar langt utanfor Sápmi. Hennar røyst er ikkje berre ein kunstnarleg prestasjon. Ho er eit levande døme på at eit lite språk kann fylla store rom når det fær bera fram sitt eige tonefall, si eiga soge og sin eigen klangbotn. Når staten no heidrar henne med æresløn, er det ikkje fyrst og fremst ei gåve til ein einskild person. Det er ei påminning um at den samiske kulturtradisjonen er ein del av den norske arven som alle eig saman.

    Den statlege æreslønni hev djupe røter. I meir enn hundre år hev ho vore ein måte for eit folk å segja takk til dei som hev gjeve noko varig til samfunnet. At ei samisk røyst no står i denne rekka, er eit teikn på at det norske huset har rom for fleire tonefall enn mange ein gong trudde. Det er ikkje snakk um å setja ein kultur framom ein annan, men um å sjå at Noreg er bygd av mange mål, mange minne og mange songar.

    Samstundes legg regjeringi fram eit samisk budsjett på to milliardar kroner. Det er eit tal som gjer æreslønni til noko meir enn ein einskild heider. Ho står i lag med eit breiare arbeid for samisk språk, kultur og samfunnsliv. For ein kunstnar som Mari Boine, som hev teke joiken ut av det lokale rommet og inn i den store verdi, er dette ei stadfesting av at hennar livsverk ikkje berre hev vore til glede for eit publikum, men òg hev hjelpt til å halda ein språkleg og kulturell arv vaken.

    Slik vert æreslønni ei soge um kontinuitet. Ei røyst som hev sunge barndomslandet fram for nye lyttarar, fær no ei trygg og heiderleg stode. Det er ei løn, ja, men fyrst og fremst er det eit minne um at det vakraste eit folk eig, ofte er det som hev vore teke vare på gjennom tunge tider. Når Mari Boine no fær denne heideren, er det ikkje ein sluttstein. Det er ei ny side i ei soge som framleis vert skrivi.

    Kjelde: NRK

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no