Vestmennene

  • Her tilbringar familien sommarferien. – Kvifor skulle me ha reist burt når me hev det so artig her?

    Her tilbringar familien sommarferien. – Kvifor skulle me ha reist burt når me hev det so artig her?

    Kvifor reiser ein heim når heile verdi ropar på sydover? For mange er sommarferien lik reisefeber mot varmare strøk, men for familien Holthe Kjesbu ligg lukka i skuggen av Olav den heilage. Medan naboane pakkar bilen for Danmark eller set seg på flyet til Syden, køyrer dei til Stiklestad – og finn alt dei treng.

    Det er ikkje vandt å skyna freistingi. Stiklestad er meir enn ein plett på kartet; det er ein grunnvoll i den norske sjølvkjensla. Her fall kong Olav Haraldsson i 1030, og her vart soga um den heilage kongen til. Like vel er staden ikkje eit museum for familien – det er eit levande landskap der borni fær springa på dei same vollane som soga vart skriven i, og læra historie medan dei leikar. Det er ein verdi som ikkje mælar seg i flybillettar.

    Sjølve tanken um å vera heimekjær vert ofte uppfatta som stillstand, men her ser ein noko anna. Familien Holthe Kjesbu rører ved ei djupare åre: den gamle bondevisdomen at det beste stundom ligg beint framfor ein. Stiklestad byd ikkje på palmesus, men på eit anna slag sus – suset frå soga, frå kyrkjeklokkone, frå vinden som hev fare yver desse markene i snart tusund år.

    Kanskje er dette eit teikn i tidi. I ei verd der alle skrik etter det eksotiske, stig det fram ei stille motrørsle: ei glede yver det nære og trufaste. Rundt i landet uppdagar familiar at ein biltur kann opna dører til undring – fjordar, fjell, stavkyrkjer, bygdetun. Når ein fyrst hev augo upplétne for slike skattar, vert spursmålet eit anna: Kvifor skulde ein reisa burt når ein hev det so morosamt her?

    Den friske, ukunstla gleda gjeng att i dei få ordi frå familien: «Kvifor skulde me ha reist burt når me hev det so morosamt her?» Her er ingi sut yver å gå glipp av noko; her er berre ei freisting på noko som er rikare enn mange turistfeller. Det talar til ein barnleg hugnad: at eventyret ikkje alltid krev fly, men berre eit ope sinn.

    Difor kann bilturen til Stiklestad peika mot noko større. Kanskje står ein andsynes ei tid der det kjende og nære fær ein ny renessanse – ikkje som naudsyn, men som eit fritt val. Og då er det godt å ha slike føregjengarar som familien Holthe Kjesbu, som med smil og handlekraft syner at den beste reisa stundom berre er eit par mil lang, men likevel fører djupt inn i landskapet og inn i seg sjølv.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Bergen har søkt, no vil han at Trondheim også skal: – Dette er vårt høve òg.

    Bergen har søkt, no vil han at Trondheim også skal: – Dette er vårt høve òg.

    Ein domkyrkje som hev stade og vitna um tru og håp i meir enn åtte hundre år, kann no verta den fyrste røysti i ei ny forteljing. Trondheim, med Nidarosdomen som si stolte kruna, vil søkja um å verta europeisk kulturhovudstad i 2036. Varaordførar Erling Moe (V) hev teke til orde for at byen skal fylgja dømet frå Bergen og senda sin eigen søknad til EU.

    Det er eit grep som ikkje berre talar til æra, men til heile den rike kulturarven som sit i murane kring den gamle byen. Frå Olav den heilage til dagens teknologisenter, frå pilegrimsleia til jazzfestivalen – Trondheim ber ei mangfeld soge som fortener eit breidt europeisk ljos.

    Søknaden frå Bergen hev alt sett fart i hugnaden. Den vestlandske hovudstaden, med si djerve hamn og sin musikalitet, stend alt i kappestrid for 2036. At Trondheim no melder seg på, er ikkje eit teikn på splid, men på ein frisk kappgang som løfter heile det kulturelle Noreg. Det minner um gamle dagar, då byane kivde um å reisa dei fagraste kyrkjone, dei mektigaste hallane. Slik kapping gav oss meisterverk i stein og tre – no gjev ho von um ei ny bløming i ord, tonar og bilæte.

    Trondheim hev mykje å stilla med. Nidarosdomen åleine er eit språk utan ord, ei bauta for den europeiske identiteten vår. Men attåt kjem eit levande teatermiljø, eit rikt museumstilbod og ein ungdom som syder av skaparkraft. Å verta kulturhovudstad vil gjeva desse kreftene ei plattform mot heile verda, og samstundes draga nye impulsar inn – frå kunstnarar i Aust-Europa, frå den samiske forteljartradisjonen, frå den klassiske musikken som hev djupe røter i domkyrkja.

    Det er òg ei gåva til språket vårt. Trondheims historiske dialekt, med sine eigne klangar og ord, kann klinga ut yver kontinentet. I ei tid då dei små målføri møter press frå stormaktene, er ein kulturhovudstad eit eineståande høve til å syna at den norske ordskatten er ein levande rikdom, ikkje eit museum. Festivalar, konsertar og litteraturveker kann sameina trøndersk tone med skandinavisk samkjensle og europeisk mangfald.

    Vegen dit er lang, og konkurransen hard. Men lutlag er det ikkje sigeren som tel mest. Arbeidet med søknaden i seg sjølv vil vevja saman kulturlivet i byen, skapa nye band og draga fram latent stoltheit. Historisk hev slike prosjekt sett spor langt ut yver det eine året – tenk berre på korleis Bergen i 2000 nytta si rolle som europeisk kulturby til å reisa nye hus, fornya sjølvbilete og styrkja samhaldet. Trondheim kann gjera det same, og meir til.

    Den som vitjar Trondheim i 2036, vil kanskje ikkje tenkja på at byen ein gong måtte overtyda ein jury. Det dei vil møta, er ei levande by der historien ikkje er stengd inne i glasmontrar, men strøymer ut i gatone og fyller lufti med song. Då hev Nidarosdomen fenge ein ny bodskap – ikkje berre til pilegrimen, men til heile Europa.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Treng me ei samtykkelov for KI-briller?

    Treng me ei samtykkelov for KI-briller?

    Eit par KI-briller på naseryggen kann i dag fanga inn andlit, samtalar og heile rørslemønster – og senda dei til skyi for analyse. Det er ikkje framtidsfabulering; det er røyndom som alt ligg i butikkhyllone. Professor Inger Marie Sunde ved Politihøgskolen hev no reist spursmålet um ei samtykkelov for slike briller, og med det lagt grunnen for ei samtale som når langt utover teknikkens eigne krinsar.

    Innlegget hennar er ikkje eit rop um forbod, men ei stillferdig innbyding til umtanke. I ei tid der digitale verktøy veks snøggare enn lovgjevingi, er det eit sunnskapsteikn at nettopp ein politikar-skulert jurist tek ordet. For den norske rettskjensla hev djupe røter. Dei gamle lovene um heimfred og gardsfred var ikkje tomme bokstavar; dei verna um ein kvardagsro som framleis sit i folkesjela. Å ikkje verta sett utan løyve når ein berre er seg sjølv, hev vore ein kjerneverdi i bygder og byar like sidan den fyrste tunet vart rydda.

    Samstundes er dei nye brillone noko langt meir enn ein trugsel. For den som strider med å kjenna att kjende andlit, kann slik teknikk vera ein mild hjelpar som kviskrar namnet i øyret. For blinde og svaksynte opnar briller med kamera og kunstig intelligens dører til sjølvstende som fyrr var stengde. Turisten som ikkje skynar skilti på ein framand stad, fær tekst umsett beint inn i synsfeltet – nærast som eit under av vår tid. Difor er det klokt at samtala um samtykkelov ikkje vert eit krav um å stogga utviklingi, men ei oppmoding um å byggja ho inn i eit etisk landskap.

    Kvar skal grensa ganga? Kva rett hev ein forbipasserande til ikkje å verta filma og analysert? Dette er spursmål som høver seg i eit land der ein frå gamalt av hev sett på fridomen til å vera i fred som ein grunnstein i samfunnet. Professor Sundes innlegg minner um at teknologi aldri er verdinøytral. Men den norske tradisjonen for brei samfunnsdebatt – med røter attende til tinget på 800-talet – syner at ein kann møta slike utfordringar med open, sakleg samtale. Her er ikkje målet å skapa frykt, men å tryggja at den nære framtidi vert bygd på same grunnmur av tillit som hev bore landet fram.

    Andletet utetter kann vera ukjendt, men innetter er det eit spursmål um kva slags medmenneske ein vil vera. Det er i denne spenninga millom det gamle og det nye at svaret på spursmålet um ei samtykkelov ligg – og det er ein rikdom at slike røyster fær høyra til i offentlegheiti, før brillone hev fest grepet for alvor.

    Kjelde: Aftenposten

  • No skal Apple gjera det med iPad for fyrste gong.

    No skal Apple gjera det med iPad for fyrste gong.

    Lyden kjem ikkje frå opningar, men frå sjølve ramma som syng. Det er eit grep som ikkje berre talar til øyro – det tetnar heile maskina mot vatn. For fyrste gong ser det ut til at Apple gjer ei iPad offisielt vassbestandig, og den fyrste i rekkja vert den komande iPad mini.

    Det nye høgtalarsystemet lèt delar av chassiset vibrera og skapa lyd, so dei tradisjonelle høgtalaropningane vert heilt fjerna. Slik vert dei største inngangsportane for væte og støv stengde, og nettbrettet kann nyttast tryggare ved bassenget, på badet eller i regnvêr. Metoden er annleis enn den som er nytta i iPhone, der opningane framleis er der og vert tetta med lim og pakningar. Her er det sjølve konstruksjonen som gjer jobben, og det minner um noko gamalt: dei beste løysingane er ofte dei som fjernar problemet heilt, ikkje berre kapslar det inne.

    Slik tenking hev ein lang historisk klangbotn. Medan dei fyrste vasstette lommeuri kom i danske verkstader på 1870-talet, og ubåter og djuphavsklokker sidan hev trodda presset på havbotnen, hev denne tanken no funne vegen til eit produkt som ligg på stogebordet. Det er eit stille framsteg, men det endrar kvardagen for mange. Foreldre kann lesa godnattsogor medan borni plaskar i badekaret, utan otte for sprut. Kokkar kann nytta oppskrifter ved sidan av kjøkkenvasken. Reisande kann ha kartet framme i regnbygene. Vassklassifiseringa, truleg IP68 som på Samsung Galaxy-nettbretti, gjev eit rom for bruk som tidlegare hev vore berre for dei mest herda dingsane.

    Samstundes er dette berre ein del av eit større oppgraderingssteg. Det er venta at iPad mini fær ein OLED-skjerm på 8,4 tommar, noko som gjev djupare svart, høgare kontrast og lægre straumbruk enn dagens LCD-panel. Ein ny prosessor, kanskje A19 Pro eller den endå ikkje lanserte A20 Pro, er òg i vente. Dette er ein freistnad på å sameina lettvint storleik med yteevne og uthald som nærmar seg dei større syskena. At Samsung Display alt skal ha starta masseproduksjon av panela, peikar mot ein lanseringsmånad i oktober.

    Det er lett å sjå på slike nyhendesendingar som reine tekniske fakta, men under overflata ligg eit stille skifte i korleis reiskapen er vevd inn i tilveret. Når eit nettbrett vert vanntett, er det ikkje lenger eit sårbart glasstykke som må vernast mot elementa; det vert ein fylgjesvein ein kann ha med seg nærare elvi, nærare fjorden, nærare dei små, våte augneblikki som livet er bygt av. Det er framsteg i løyndom, men framsteg like fullt.

    Kjelde: ITavisen

  • Tør Sony gjera dette, vil det endra PlayStation for alltid.

    Tør Sony gjera dette, vil det endra PlayStation for alltid.

    Fire teikn – kross, sirkel, firkant og trekant – hev vore sjølve skrifti i spelverdi i årtier. Dei sit i fingrane, i muskelminnet, og er like sjølvsagde som pedalane i ein bil. No kjem eit patent frå Sony som kann gjera desse fysiske knappane til friare, virtuelle skapningar.

    Det er ikkje lite dei hev funne på. Ein heil handkontroll utan ein einaste fast knapp, men der heile framsida er ei samanhangande berøringsflate som spelaren sjølv former. Her kann ein plassera krossen lenger upp, gjera ho større, eller rett og slett lata ho bleikna burt når spelet ikkje treng ho. Patentet, som vart registrert alt i 2023 og no er offentleggjort, skildrar ei verd der kvar spelar fær sin eigen skreddarsydde kontroll – ikkje berre som ein draum, men som tekniske teikningar og sensorlist.

    Det er eit framlegg som peikar langt utyver vanleg nyvinnig. Her ligg det ein tanke um at hendene er ulike, at ein tiårings fingrar ikkje er som ein vaksen sine, og at stive ledd eller manglande rørsle ikkje skal vera hindringar. Når kontrollen attpåtil kann kjenna att kven som held han – ja, då kann ei heil hushaldning ha kvar sine profilar som lastar seg sjølve. Eldstejenta fær sitt oppsett med små, tette knappar, medan bestefar kann gjeva seg store, mjuke flater som ligg roleg under fingrane. Dette er ikkje berre framsteg; det er gjestmildskap bygd inn i elektronikk.

    Sume vil nok segja at det er skremmande å sleppa handgriplege knappar og stoler. Muskelminnet sit djupt, og ein skal ikkje leita etter eit virtuelt kryss midt i eit kappestrid. Men her er det verdt å minnast at Sony hev gjort dette fyrr – og hev retta seg sjølve ikkje so reint sjeldan. DualShock, Sixaxis, og dagens DualSense var alle fyrst strekar på eit patentkontor, møtt med same blanding av undring og tvil. Dei fysiske knappane sjølve var eingong eit brot med stikker og hjul. Kvart steg på vegen vart møtt med spursmålet um folk verkeleg vilde venja seg. Og kvar gong viste det seg at fingrane lærer snøgt når det som ventar er rikare leik.

    Det er noko djupt menneskjelegt i denne dragninga mot tilpassing. Ei boki kann lesast av mang ein, men ho møter kvar lesar på hans eigen måte. Soleis med denne kontrollen: han vert ikkje kjenslelaus, men tvert um kjenslevar for den som held han. Det er teknologi som lyder etter handi, ikkje handi som må bøygja seg etter maskinen. I ei tid der spel hev vorte ein samlingsstad for so mange ulike folk og livsrøynslor, er det rett og rimelegt at reiskapen òg fylgjer med.

    Sony sjølve hev enno ikkje stadfest at noko slikt er på veg til butikkhyllone, men patentet syner ei lei. Det vitnar um ein evolusjon som hev pågått sidan dei fyrste spelemaskinane tok form: å knyta oss tettare til dei digitale verdene utan at maskinvara stenger vegen. Det er ikkje avskjed med det kjende, men ei opning mot eit meir romslegt og personlegt speleliv. For dei små, for dei eldre, for dei som spelar annleis – og for alle som berre ynskjer seg ei betre bøyg på tommelen.

    Kjelde: ITavisen

  • Moskusguiden lever ut draumen til fjells: – Beste jobben ein kann ynskja seg

    Moskusguiden lever ut draumen til fjells: – Beste jobben ein kann ynskja seg

    Det er ein kjenning av det urgamle i augo på ein moskus – eit drag gjennom tusundåri som fær ein til å stogga og lytta til noko meir enn vinden. I Dovrefjell, der snaufjelli reiser seg mot himmelen og soli fargar lauv og lyng, møter ein dette blikket. Midt i dette landskapet hev ein mann funne sin daglege glede: å leva og verka som moskusguide og fotograf. For Knut Inge Røstad er det ikkje berre eit arbeid. Det er eit kall, og han segjer sjølv at det er den beste jobben ein kann ynskja seg.

    Slike ord kjem ikkje frå eit hjarta som jagar det lette. Dei kjem frå ein mann som dagleg fer i fjellet med turistar som lengtar etter eit møte med ein av klotens eldste dyreslag. Moskusen er ein overlevar frå istidi, eit dyr som vart borte frå Noreg for over nitti tusund år sidan og som vart henta attende frå Grønland fyrst i 1940-åri. No stend det støtt på Dovre, eit livande bilete på det som ein gong var, og eit sterkt uttrykk for korleis mennesket kann hjelpa naturen til å bløma på ny.

    I denne samanhengen vert guidingi meir enn å peika og fortelja. Ho vert ei formidling av ei forteljing som hev ringverknader langt utetter. Når Røstad leier ein flokk andlause gjestar fram mot ein moskusflokk, byggjer han ikkje berre bru millom dyret og menneska – han knyter band millom notidi og den djupe fortidi. Denne borga av kunnskap og vyrdnad smittar. Dei som kjem attende frå fjellet, tek med seg ei oppleving som sit i kroppen lenge etter at soli hev sigi bak tindane.

    Attåt det munnlege og fysiske fjelgarberiet ligg fotografi som ei stille forlenging av synet. Kameraet fangar dei flyktige augneblinkane – moskuskalven som leikar i morgonlyset, okseflokken som tevlar i vinden. Bileti vert vitnemål um ein skapnad som er større enn oss, og dei vekkjer hjå mange ei lengt etter sjølv å stiga inn i det romet som Dovrefjell opnar.

    Dette er eit fint døme på korleis ei heil bygd kann vinna på ein varsam og klok bruk av naturarven sin. Turismen her er ikkje eit mas utan retning, men eit stillfarande samspel der respekt for dyri og landskapet er den fyrste lovi. Dovregjengen – dei som arbeider som guidar og verjar – er berarar av ei gamal forståing: at fjellet gjev, men krev noko att. Dei hjelper dei mange som kjem hit å sjå ikkje berre mosk usen, men seg sjølve i eit nytt ljos.

    I ei tid der mange søkjer meining og ro, er det noko djupt håpefullt i å møta ein mann som finn alt dette i sin eigen bakgard. Knut Inge Røstad lever draumen til fjells, og med honom lever ein liten flik av det norske landskapet sterkare – til gleda for alle som vil sjå.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Her byggjer dei avansert teknologi som skal til CERN

    Her byggjer dei avansert teknologi som skal til CERN

    I ein stutt veggmontert benk i Oslo sit det meisterverk som skal ned i verdas største maskin. Det er ikkje ein stor fabrikk med brak og bulder, men eit stillfarent laboratorium der elektronikk vert forma for hand, og der kvar komponent får ein nærleik som minner um eit urmakarverkstad. Det som vert bygt her, er den avanserte teknologien som skal inn i CERNs store partikkelakselerator når LHC fær uppgraderinga si fram mot 2030.

    Det er eit av dei mest ambisiøse vitskaplege tiltak i vår tid. Akseleratoren, som ligg under jordi på grensa millom Sveits og Frankrike, er eit mikroskop retta mot sjølve urøynda. Der inne vert partiklar sende mot kvarandre med næra ljosfart, og brotstykki fortel soga um korleis verdi vart til. Men for å kasta ljos inn i det ukjende, trengst nye, finare augo – og det er her norsk fagkunnskap kjem inn. Det oslobaserte elektronikklaboratoriet er med i ein internasjonal straum av teknologiutvikling, og dei små, handbygde einingane derifrå skal fanga signal med ei presisjon som tykkjest på grensa til det utenkjelege.

    Det er ikkje tilfeldig at ei slik bestilling hamnar på norsk jord. Landet hev lange tradisjonar for presisjonsarbeid, frå dei fyrste kikertsiktane og radioane til våre dagars romfarts- og oljeteknologi. Det er ein arv av å halda auga på detaljen og å lata tolmodet bera frukt. I ei liti arbeidsstove i Oslo er sveiseflamman og oscilloskopet like heilagt som for nokon generasjonar sidan.

    Når ein fylgjer arbeidet, er det noko andaktsgjeve yver det. Hendene rører seg roleg, augo les skjema som um dei var gamle sagatekster. Kvar lodding er ei liti avgjerd millom suksess og feilslag, og kvar eining vert testa og testa um att. Det er eit arbeid som ikkje ropar, men som hviskrar – og likevel skal dei lydlause signali som no vert sende inn i desse krinsane, ein gong fylla læreverk og utvida menneskja si forståing av sjølve verdi.

    Når den store akseleratoren ein gong fram mot 2030 tek til å spinna på nytt med fornya kraft, vil norsk elektronikk liggja inst i hjarta. Dei små delane som no vert pakka i enkle eskjor og sendt av garde, skal møta partiklar som hev reist i milliardar av år. Det er eit møte millom det evige og det kvilfulle, millom kosmos og kvardag. Og det er eit vitnemål um at det ikkje berre er dei store nasjonane som skriv dei store kapitli i soga um kunnskap.

    So kann ein segja at i den stille kriken av Oslo sit det liksom ei ny tid og duppar med loddebolten i hand. Det er noko stort på gang, og det er bygt med norsk hender. Det gjev von og stoltheit, og det minner oss um at den djupaste menneskjelege dragnaden – den å skyna verdi ikring seg – enno er livande og bur på dei stille stadene.

    Kjelde: Forskning.no

  • Når Georg opnar døri, vert butikken ein scene.

    Når Georg opnar døri, vert butikken ein scene.

    Det er ikkje varekassen som talar fyrst når Georg lettar på døri; det er latteren frå krokane og dei lågmælte helsingane som alt fyller romet. Med same stunda døri glir upp, vert Bogøya handelslag ein scene – ikkje for skodespelarar med innøvde replikkar, men for det daglegdagse dramaet som eit bygdelag byggjer seg kringom.

    Mange tettstader hev sett både postkontoret og skulen forsvina. Då vert landhandelen det siste faste punktet, den staden der fjøri av generasjonar møtest yver ein kaffikopp og ei avis. Georg sjølv gjer seg ikkje so mykje um sinn som butikksjef; han er meir ein vert, ein som kjenner namni til ungane og hugsar kva brød dei likar. Slik hev det vore i mannsaldrar. På Bogøya handlar det ikkje fyrst og fremst um varer, men um den tråden som vert spunnen millom menneske kvar gong ein stig innum tilsynelatande for å kjøpa mjølk eller snøre.

    Historisk set er denne scena eldgamall. Dei norske landhandlaringane langs kysten og på øyane var lenge meir enn handelshus; dei var nyhendesentral, kredittmeklar og lekjande kaffistove i eitt. I ordet «handelslag» ligg ein samanslutnadstanke, ein rest av samvirkebrigdi som bygde upp butikkar av og for bygdefolket. Sjølv um ordet i daglegtale ofte vert til «butikk», er den krafti som bur i laget enno levande på stader som Bogøya. Det er ikkje berre ein kommersiell plass; det er ei felles årestove, der dei store og små nyhendi i bygdi får røyst.

    Når Georg let upp døri, let han ikkje berre inn lys og luft. Han let inn ein tradisjon som er særmerkt for småsamfunn: den uformelle, daglege samlingi som held folk saman i ei tid då mykje anna dreg oss inn mot skjermar og isolerte heimar. Ein handelslagsscene er sterkare enn mange umtalar. Ho spør ikkje etter program, og ho krev ikkje billett – ho er berre der, like sjølvsagt som benken i kringomnen. Dei turvande møter dei rotfeste, den nye innflyttaren fær eit ansikt på naboane, og dei eldre slepp å sitja åleine heile dagen.

    Soleis vert ein vanleg måndagsmorgon til eit lite kulturinnslag. Der millom hermetikk og gummistøvlar uppstend ein samtale som sjeldan vert skriven ned, men som like fullt ber bygdi vidare. Ei soge fortalt yver disken kann bli til ein felles skatt, og kanskje er det nett slike soger som gjer at folket på Bogøya ikkje berre er eit postnummer, men eit livskraftig samfunn. Georg si scene er ikkje avhengig av rampelys; ho lever i dei stille stundene, og det er nett dét som gjer henne so verdfull.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Vetle starta som friviljug – no lever han draumen.

    Vetle starta som friviljug – no lever han draumen.

    Medan tusund av tilskodarar fylgjer striden på Stiklestad, er det ein ungdom der ute på scenen som ber eit stort alvor. Det er Froste, hærmannen – og bak rolla stend Vetle, 24 år gamall. Få år tidlegare var han ein av dei mange friviljuge som heldt liv i det store friluftsspelet. No er han sjølv vorten ein berande del av soga.

    For Stiklestad-spelet er ikkje berre ei teaterhending; det er eit kulturelt samlingsmerke i Trøndelag og langt utyver. År etter år møtest bygdefolk, tilreisande og ungdomar som Vetle for å gjeva liv til forteljinga um Heilag Olavs fall. Det er ein tradisjon som hev rota seg djupt i jordi, og som stadig fær ny vokster når unge krefter melder seg.

    Vetle byrja som friviljug med praktiske uppgåvor – å hjelpa til med bygg, bera fram utstyr, vera til stades der det trongst. Slikt arbeid er usynleg for dei som berre ser ferdighugsingen av spelet, men det er sjølve grunnmuren. At ein av desse no stig fram i ljoset som hærmann, er eit vitnemål um den krafti som ligg i dugnadsanden. Ein ungdom som fyrst var ein av mange i kulissane, er no sjølv med og ber soga vidare.

    No er 24-åringen klar for eit nytt stort uppdrag. Kva det er, fær tida syna, men yvergangen frå friviljug innsats til sentral rolle syner at slike kunstnarlege miljø gjev spelerom for vokster og draumar. Det er ikkje alle som fær eit slikt høve, men når ein som Vetle tek steget, vert det eit døme til etterfylging for andre unge i lokalmiljøet.

    Stiklestad-spelet er med detta ikkje berre ei minning um ei blodig fortid; det er ein levande møtestad der soga vert nykveikt av nye røyster og nye andlet. Vetle er ei av dei røystene, og med si reise frå friviljug til hærmann minner han oss um at kulturarven er i trygge hender so lenge ungdomar finn vegen dit. Det neste store uppdraget er berre byrjingi på eit nytt kapittel i eit historisk spel som aldri misser si tiltrekkingskraft.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Hev fenge høyra at ho hev «kameltå dilux», no lagar ho musikk av hetsen.

    Hev fenge høyra at ho hev «kameltå dilux», no lagar ho musikk av hetsen.

    Å gjera hat til harmoni er ingi liti kunst. Saba Hatzimarkos, 40 år, fekk høyra at ho hadde «kameltå dilux» – ein ordklump so rå og barnsleg at dei fleste vilde ha kropi under ein stein. I staden snudde ho spott til song, og hatmeldingi vart råstoff for nye tonar.

    Det er ikkje fyrste gongen nokon lir under nettrolli, men det er sjeldan ein ser ei so skapande og livgjevande motmakt. Medan mange kjenner seg trampa ned av anonyme ord, hev Hatzimarkos teke sjølve broddane og smidd dei um til noko som kann gleda andre. Hatet vart ikkje møtt med iskald tegnad eller harnisk – det vart til rytme, melodiar og ei aldri so lita påminning um at den som er kreativ sit med siste ordet.

    Her er eit døme på kva som hender når ein gjer den digitale kjeften til ei scene. Det er lett å gløyma at dei styggaste ordi ofte er dei mest banale; dei er ikkje meir skarpsindige enn at dei kann brukast um att som refreng. Vondskapen refsar seg sjølv når han vert sett i notar. Då fær den såra ikkje berre attreist reisning, men og ein lærerik latter – ein latter som ikkje er bitter, men som er fylt av ein indre ro: «Dette gjorde de, og sjå kva det vart.»

    Sjølve uttrykket «kameltå dilux» er eit framandord frå gatehjørnet på verdsveven, eit prov på korleis språket stadig skapar nye, fattelege samansetningar. Det er korkje vakkert eller klokt – men nett difor er det eit takksamt råstoff for ein musikar. I møte med ubehjelpelege bilæte kann ein stilla upp ein heil klangbotn av meining. Og det er noko trøysamt i det: at jamvel dei mest flaue kommentarane, slegne ut i hast, kann verta til noko som varer og gjev gjenlyd.

    Dette er og ei soge um ein person som ikkje let seg fastlåsa av offerrolli. Hatzimarkos hev ikkje bede um medkjensle; ho hev gjort hatet til ein reiskap. Det er ein ærleg strategi som minner um gamle visetradisjonar, der bygdedyret vart fanga i skjemtande vers – ikkje for å knusa, men for å lækja ved å setja ord på det alle såg. I vår tidi hev me fått nye slag viser, men trongen til å reinsa lufti med song er den same.

    At ei 40-årig kvinna vel å stå uppreist på denne måten, gjer von. Ho syner at den som eig si eigi røyst ikkje er avhengig av kva andre meiner. Netthetsen er ein steingrunn for mange, men her er nokon som fær blomar til å veksa or grusen. Det er ingi liti bragd. Kanskje er det nett her me finn morgondagens motstand: ikkje i trugande motstemmer, men i ein roleg, skapande vilje som set det låge i teneste hjå det høge.

    Kjelde: Adresseavisen

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no