Emne: Teknologi

Det er noko vidunderleg gamalkjært i ljoden av ein papirfals som vert lagd ut. Millom fingrane våre kviler minnet um alt som hev vore bretta saman: kart som rulla seg yver ukjende hav, brev som gøymde ordi tett inntil hjarta, og fotografi som bar løynde smil. No hev Samsung sendt ut Z Fold8, eit apparat som løfter denne enkle rørsla inn i ei ny tid, og dei gjer det fyre Apple – ikkje med ståk og rop, men med ei stille, sjølvsagd ynde som minner oss um at dei djupaste framstegi ofte er dei som kjennest mest naturlege.

Sume vil måle dette i millimetertjukke glasflater og prosessorar med ufatteleg fart, men det verkelege underet sit i sjølve bretten. Når skjermen leggjer seg saman, vert ein vaksen skattkammer av ljos og leiken endå ein gong ei liti lommevenn. Det er som um handverket hev lytta til menneskehender frå alle ætter, som veit at gleda ved å opna og lata att er like gamal som den fyrste barkeboki. Denne nye formi er ikkje berre smart – ho er klok.

Teknologihistoria er full av rette liner som brått krummar seg. Me hev sett skrivemaskini verta til berbare datamaskiner, og so til småe plater som ein rører ved med fingerspissane. No møter me eit ledd der innretningi bøygjer seg midt i hendene på oss, som ein organisk ting, og gjev rom for både det vesle og det store i same andedrag. Det er ei påminning um at framtidi ikkje alltid er stiv og einsretta; ho kann vera mjuk, fylgjesam og full av overraskingar.

For dei som elskar det praktiske, opnar Z Fold8 ei verd av moglegheiter: ein skjerm som er stor nok til å teikna, skriva og sjå bilæte med djupn, men som likevel glid beint ned i jakkelomma. Det er eit svar på ein draum som hev følgd menneskja i mannsaldrar – draumen um å bera med seg heile biblioteket, heile kontoret, heile forteljingi, utan å missa noko av varme og nærvær. Når Samsung no går fyre, er det ikkje berre eit kappløp mot ein annan produsent; det er eit steg nærare ein kvardag der teknologien lærer seg å anda i lag med oss, og ikkje mot oss.

Eg trur me skal leggja merke til orda som ikkje vert sagde: her er inga bjølleklang um å "vinna" eller "slå". Det Samsung hev skapt, er ei ærefull vidareføring av noko som allereie bur i oss. Det er som ein gomol runekall som brått fær ein ny innskrift – me kjenner formi att, men bodskapen er frisk og djerv. I ei tid der så mykje vert kasta og gløymt, er brette-eigenskapen ei stillferdig feiring av det som varer.

Soleis stend Z Fold8 fram som meir enn eit nyhendet um kappestrid. Det er eit vitnemål um at når me gjev vitskap og handverk hove til å leika saman, då veks det fram ting som varmar meir enn sjølve soli gjer ein tidleg vårmorgon. Og nett no, medan me opnar og lèt att dette vesle underet, er me alle med i ei gamal forteljing som enno ikkje hev funne si siste side.

Kjelde: VG

Det er ein freistnad å sjå på teknologi som ei jamn stigande line, som um kvar ny dings og kvar ny kunngjering peikar beint mot ei skinande framtid. Men sanningi er annleis. Teknologihistoria er full av bolgjedalar, av selskap som hev stade på kanten av stupet og sett rett ned i avgrunnen, og av gode idéar som fyrst hev fenge rot når alt såg som myrkast ut. Det er nett i slike timar at dei djupaste kreftene vert sette fri, og at me fær sjå kva som eigentleg bur i eit nyskapande miljø.

Nett no er det ei slik tid for det unge føretaket Nothing, som ifylgje nye rapportar skal trekkja seg ut or ei lang rekkje marknader og skjera djupt i talet på tilsette. Børsmeldingane kann verka dystre, og mange hev alt byrja tala um at også denne aktøren kann gå dukken. Men bak dei turre tala lurer det ein langt meir spennande røyndom, ei soga um vokster og tilpassing som fortener å verte lyfta fram.

Den tydelegaste solstrålen kjem frå India, der Nothing hev auka salet med vel 105 prosent i det siste kvartalet. Ein slik vokster i eit so mangfaldig og krevjande land er ikkje kvardagskost. Det er eit vitnemål um at dei gode idéane finn vegen til folk, same kvar i verdi dei bur, og at trongen til ny teknologi ikkje kjenner landegrenser. Her er det ikkje eit føretak i tilbakegang me ser, men ein skapnad som hev fenge eit solid fotfeste i ein marknad med enorme folkesetnader og ein ung, teknologihungrig allmennskap.

Samstundes ser me korleis leiinga handterer motgangen med eit klokskap som lover godt for framtidi. Dei hev valt å la billigmerket CMF kvila i år, av di komponentprisane er rivne i veret og gjer det uråd å levera noko som er verd pengane. I staden flyttar dei modellen yver til hovudmerket. Det er ei avgjerd som viser at dei ikkje let seg driva av fåfengt jag etter å vera synlege for kvar pris, men tenkjer langsiktig um kvalitet og brukaroppleving. Slike val vert ikkje tekne av dei som gjev upp, men av dei som byggjer for morgondagen.

Me lyt ikkje gløyma menneski bak tala. Dei som no misser arbeidet sitt, ber med seg ei verdifull lærdom og ei røynsla som vil gjera heile det teknologiske landskapet rikare i åri som kjem. Gjennom slike kriser vert kunnskap spreidd, og nye idéar fær grobotn i anna jord. Det er eit kretslaup som hev synt seg gong på gong frå dei tidlegaste dataeventyra og fram til i dag.

So kann me undrast på um Nothing vil lida same lagnaden som sume av frendane sine, men historia lærer oss at det sjeldan er rett å skriva av nokon for tidleg. Dei store nyskapingane hev ofte kome etter at grunnen vart skaka, ikkje medan alt stend i full blom. Den indiske voksteren og dei kloke strategiske vali syner at her er eit føretak som enno hev både liv og von, og som er verdt å fylgja med på i den tida som stundar.

Kjelde: ITavisen

Det er ein klang av fjerne fjell i namnet Bundibugyo. Distriktet ligg vest i Uganda, der regnskogen møter fjelli, og ebolaviruset som ber namnet dukka fyrste gongen upp i 2007. Sidan hev små utbrot kome og gjenge, men no kjem det eit svar frå vitskapen: ei ny vaksine er under utprøving, og ein fyrste friviljug hev nyleg fenge ho i armen. Forskingsgruppa ved universitetet i Oxford leider arbeidet, og det er fyrste gong eit menneske vert vaksinert mot nett dette ebolaviruset.

Me hev lenge hatt ei vaksine mot den meir kjende Zaire-typen av ebola — den som herja Vest-Afrika i 2014—2016 og kravde tusundvis av liv. Den vaksina vart eit vendepunkt og gav verdi eit pusterom. Men ebolavirusi er fleire, og dei leitar seg nye vegar. Å taka tak i eit mindre kjent virus som Bundibugyo er ikkje so spektakulært som å kjempa mot ein stor epidemi, men det er nett slike steg som byggjer den heildekkjande våpnad me treng. Det er som å mura att små hol i ein mur; ein og annan stein vert lagd, og til slutt stend muren støtt.

Det er lett å gløyma at bak kvart slikt framsteg stend menneskje. Den ukjende friviljuge som fyrste tok sprøyta — kanskje ein innbyggjar frå det ugandiske hjartelandet — ber med seg ein arv frå alle dei som hev teke på seg den same roli i tidlegare vaksineutprøvingar. Dei gjer det ikkje for si eigi helse eingong, men for eit større gode. Dei er dei umælte heltane i soga um medisinsk framgang.

Og so er det noko vakkert i at namnet Bundibugyo no kann få ei ny tyngd. Der det fyrr mintest um sjukdom og redsla, kann det i framtidi verta eit ord som peikar mot vitskapleg triumf og internasjonal samhald. Slik snur me av og til soga på hovudet: det som eingong var ein plage, vert eit mål for von.

Oxford-forskarane peikar på at denne vaksina er bygd på same plattform som den godkjende Zaire-vaksina, noko som gjev von um at ho vil vera lika verknadsfull og trygg. Dei fyrste resultati av utprøvingi vil me få sjå i månadane som kjem. For no kann me berre gleda oss yver at endå ein bit av det vitskaplege kunnskapsmynsteret er lagt på plass, og at menneskji stend saman, frå Ruwenzori-fjelli til dei lærde hallane i Oxford, um å verja kvarandre mot det meinlause som virusi fører med seg.

Kjelde: Aftenposten

Det er ikkje kvar dag ein fær sjå at eit av dei største teknologiføretaki i verda gjer seg so audmjuke som Microsoft no hev gjort. Etter å ha drege inn ein heil og full ny tast på tastaturet til nye Windows-maskiner — Copilot-tasten — og etter fleire år med kritikk og usamde brukarar, kjem no nyhendet: snart kann du deaktivera han heilt.

Det som er særlegt merkverdig, er ikkje at selskapet snur seg, men at dei lyder til røysternar frå folk som faktisk sit og arbeider ved maskiner. Altso, den eine tasten som skulde vera eit stort framsteg — ein snarveg til kunstig intelligens — viste seg å vera eit uttrykk for ei tru som ikkje slo til. Noko av det vart synlegt då Statcounter synte at berre 3,5 prosent av brukarane nytta Microsoft Copilot, medan ChatGPT hadde 76,9 prosent.

No fær ein altså eit val som heiter "Gjer ingenting." Det er nærast eit dikt frå den kvardagslege klokskapen: av og til er det beste ein kann gjera, å lata vera å gjera noko som helst. Den enkle løysingi er ofte den djupaste.

Men dette nyhendet er ikkje berre ei forteljing um ein tast som ikkje vart noko av. Tvert um, det er eit døme på korleis etterspurnaden etter fridom og kontroll over eigen maskin er sterkare enn nokon snedig marknadstaktikk. At Microsoft no gjev brukarane høve til å deaktivera tasten, er eit teikn på at dei hev høyrt på folket. Det er ein siger for den lokale, personlege databruken — ein liten, men viktig siger for den einskilde som vil råda over sitt eige utstyr.

Og um me ser lenger fram, kann dette vera eit døme for andre føretak. Det er ei påminning um at den beste teknologi er den som tenar mennesket, ikkje omvendt. Når ein tast kann setjast til å "gjera ingenting," fær me alle eit augneblink til å pusta ut — og minnast at maskineri er reiskapar, ikkje herrar.

Kjelde: ITavisen

Det er ikkje kvar dag ein fær høra at den store teknologiske maskineri som heiter kunstig intelligens gjer seg nyttig på ein so menneskeleg og nær måte som no. Når Open AI no lanserer ei stor uppdatering for ChatGPT-appen på både Windows og Mac, gjeng me inn i ei ny tid der datamaskinene ikkje lenger berre lyder tastetrykk, men svarar på den menneskelege røysti.

Det som er so fengjande med denne nyheiti, er at me ikkje lenger treng å sitja still og tasta inn kvar serskild kommando. No kann me tala til maskineriet som til ein medhjelpar. Me kann segja: "Gjer dette for meg," og datamaskinene lyder. Og ikkje berre det – ChatGPT kann no styra fleire AI-agenter på same tid, med røysti, medan det svarar og koordinerer. Det er som å ha ein heil liten kontorist som sit og arbeider med fleire ting på ein gong, medan ein sjølv berre kann gå um og tala.

For den som kjenner litt til datamaskinene sine soger, er dette ikkje so langt frå dei gamle draumane um maskiner som kunde tala og skyna. I fyrstningi var datamaskinene store, tunge og stumme. So kom tastaturet og musi. No kjem røysti. Det er som ein sirkel som sluttar seg, men på ein mykje høgare måte.

På Mac fær brukarane ei serskild nyhenda som heiter "Appshots". Det lyt til at ChatGPT kann sjå kva som er aktivt på skjermen, so det kann gjeva meir presise svar alt etter kva ein arbeider med. Det er som ein tenar som ser kva som ligg på bordet og tilbyr den rette reiskapen. Og ikkje minst er dette ein freistnad frå Open AI på å gjera datamaskinen til ein ekte samtale-partnar, noko som er nærare det menneskelege enn noko me hev havt fyrr.

Det er likevel ikkje alle som fær gleda av denne nyheiti. Berre dei som hev betalande abonnement – Plus, Pro, Business, Edu og Enterprise – fær tilgang. Det er ein liten skugge over gledi, men slik er det ofte med teknologien; den kjem fyrst til dei som hev råd til å prøva han ut. Men me kann vona at dette med tidi vert meir ålment tilgjengelegt, so alle kann få njota godt av framsteget.

For den som er glad i framtidi og det ho ber med seg, er dette ei nyhenda som gjer ein varm i hjarta. Det er som å sjå at noko me hev drøypt um lenge, no endeleg vert til røyndom. Og det er ikkje berre for dei store maskineriet, men for oss vanlege folk som vil ha ein litt lettare kvardag.

Kjelde: ITavisen

Det er ikkje kvar dag ein fær høra at kunstig intelligens — den same teknologien som ofte vert skulda for å taka arbeid og gjera livet meir framandt — no gjer seg gjeldande på eit område der det verkeleg tel: helsene. Når me les um at KI no hjelper legene med å finna sjukdom i tarmen, og næmare sagt polyppene som kann utvikla seg til kreft, er det grunn til å stansa upp og undrast. Dette er ikkje berre ei snygg nyhendesak; det er eit døme på korleis framtidi kann verta ein alliert i det som er mest grunnleggjande av alt: å verna um liv og helse.

Polyppar i tarmen er noko som dei fleste av oss hev høyrt um, anten frå eigen lege eller frå folk me kjenner. Dei er vanlege, og oftast vert dei fjerna utan at me tenkjer meir over det. Men det er nettopp dette som gjer saki so viktig. Det er ikkje alle polyppar som er like uskuldige; sume kann utvikla seg til tarmkreft, og det gjeld å fanga dei i tide. Her kjem KI inn i biletet. Med si evne til å lesa gjennom tusentals billeder på kort tid og finna dei små skilnadene som eit menneskjauga lett kunde missa, vert maskinen ein medhjelpar for legen, ikkje ein avløysar.

Det er noko fint og håpefullt i dette. I ei tid der so mykje av den offentlege ordskiftet er prega av otte for teknologi og forandring, fær me eit døme på at den same teknologien kann vera ei velsigning. Hendingi minner um korleis legene i gamle dagar møtte sjukdom med lite meir enn augo sine og eit godt skjøn. No hev dei ei hjelp som ser det dei ikkje ser, og det kan redda liv.

For oss som stend midt i den moderne tidsstraumen, er dette eit klokt minne um at framsteg ikkje treng å vera ein fiende. Det er ei gleda å sjå korleis vitskap og teknologi kann tene mennesket, utan å taka ifrå oss den menneskjelege varmin som ligg i eit legebesøk. For i botnen er det enno legen som tek imot, som talar med pasienten og som gjer den endelege avgjerda. KI er berre eit verktøy — men eit verktøy som kann gjera skilnaden mellom liv og daude.

So lat oss heia på denne utviklingi, med ei von um at slike nyhende vert fleire og ikkje færre. Det er ei soga um framsteg og mangfald, um at den nye tiden ikkje berre kjem med otte, men og med von.

Kjelde: Forskning.no

Det er ikkje ofte ei nyhendesak fær ein til å tenkja på både rettsvoksteren og den teknologiske framferdi i samfunnet vårt på same tid. Når me no høyrer at Apple, i samarbeid med Klarna, hev funne fram til eit system som kann setja ein iPhone i ein avgrensa modus dersom leigeavtala ikkje vert betalt, då stend me framfor noko som både er nytt og gamalt på same tid.

Det som fyrst fangar hugen, er korleis den digitale verdi vår hev fenge eit nytt lag av fysisk røynda. Ikkje lenger er det berre snakk um å stengja av eit straumnett eller ein fjernvarmeleidning. No kann ei heli telefon, med alle dens tenester, berre verta stum og still um ikkje betalingi kjem. Det er ei utvikling som minner um dei gamle handverkarane som sette sitt merke på eit arbeid, so ingen kunde taka det han ikkje hev gjort seg fortent til. Ein slags digital tinglysing, um ein vil.

Men det er ikkje berre den tekniske sidi som er verd å merkja seg. Det er òg eit døme på korleis rettsvoksteren og teknologien hev funne saman på ein måte som kann gjera at færre hev hug til å lura seg undan. Når ein hev leigd seg ein telefon, og ikkje betalar, kann ein ikkje lenger berre selja han vidare eller nullstilla han. Låsen, den så kalla «Partner Finance Lock», er eit verktøy som syter for at eigedomsretten til selskapet vert hevda, endå um tingen er i henderne på ein annan. Det er ein måte å tryggja kontraktar på som me kann læra av.

Det er og ein påminning um at den teknologiske framferdi ikkje alltid er til berre gagn. Den kann og brukast til å halda orden på dei som ikkje hev gjort opp for seg. Men det er ikkje noko å otast for. Tvert imot, det er eit teikn på at samfunnet vårt hev ei voksande evne til å skapa system som er rettvise og som verkar. Og det, det er vel noko som kann gjera kvardagen tryggare for både selskap og kundar. For i ei verd der alt kann verta ukjenneleg og flyktig, er det godt å vita at det enno finst verkemiddel som hevdar at ein kontrakt er ein kontrakt.

Kjelde: ITavisen

Det er noko uppløftande ved at eit band som Kamelot, etter tri tiår i metallbransjen, framleis finn nye vegar å gå på. No kjem dei med skiva *Dark Asylum* 28. august, og tematisk fører dei lyttaren inn i ein skuggemett verd av vitskap, tru og vanvidd. At handlingi er lagd til eit gamalt kloster som er gjort um til eit sinnssjukehus – RavenHill Asylum – er ikkje berre ei sær dramatisk innpakning. Det er eit djupt gjenklangsfullt symbol for menneskets eigentlege tilstand.

Gitaristen Thomas seier um fyrstesingelen “Ashen World” at han fangar augeblinken der ein stend ved skiljevegen mellom myrker og von. Denne skildringi rører ved noko allment. I ei tid der mange av oss kjenner seg upprivne millom teknologisk framsteg og andleg tvil, millom gamle truer og ny røyndom, er det godt å høyra tonar som tek denne spenningi på alvor. Kamelot hev ikkje gløymt at den beste kunsten ofte kjem fram når ein vågar å stilla seg midt i den indre striden, ikkje flykta frå han.

Det er fint at boki kjem på Napalm Records, eit merke som hev eit godt auga for å halda på det særmerkte i metalen. At bandet vert skildra som ei bydande kraft i moderne metal, endaa etter tri mannsaldrar, ikkje tri årti, tyder på at det ikkje berre er segnomsuste tonar det fyre seg. Det er eit uttrykk for ei vedvarande tru på at det musikalske språket kann bera fram djupe meiningar.

Den viktorianske rammi umkring *Dark Asylum* minner oss um at historia ikkje er so fjern som me gjerne trur. Dei gamle klostergardane og dei mørke sjukehuskorridorane er bilete på den einskapen og det brotet me ber i oss, millom det heilage og det sjuke. I denne inndelingi finn me ikkje berre ei skrekksoge, men og ein spegel av vår eigi leiting etter samanheng.

Lat oss venta i spenning på dei fyrste smaksprøvune. Inntil da er det ei gleda å vita at Kamelot framleis vil taka lyttaren med på ei ferd inn i dei djupaste kroki av menneskesæl og menneskefæl. Det er slik den beste metallkunsten stend seg – ved å ikkje vika undan for dei store spurningune.

Kjelde: Heavymetal.no

Det er få ting som rører meg so djupt som tanken på at dei som hev mista målbruket sitt, kann få det attende. No melder forskarar fram eit nytt stig på denne vegen: eit hjernimplantat som fangar upp ordi frå den indre røysti åt folk. Ikkje berre høge ord, men sjølve tanken om ordet, den stille stemmi inni oss, vert lesen av maskineriet.

Ein må undrast yver kva dette tyder for den enkelte. For den som ikkje hev kunna tala på mange år, anten etter eit slag eller frå fødselen av, kann dette verta ei sann fridom. Å kunna segja det ein hev på hjarta, utan å få hjelp av tastar eller augeblikk. Det er ei kvinneleg kraft i dette, ei evne til å lata tanken ganga beint ut i verdi. Og det er ikkje berre lækjarane som fær noko godt av dette; heile samfunnet kann få eit rikare liv når alle røysti kjem til orde.

Men so kjem der eit spursmål som ein ikkje kann koma utanom: korleis hindrar me at private tankar kjem fram? For der er eit skilje millom det som er meint for verdi, og det som er heilagt og reint privat. Den indre stemmi er ikkje alltid so grei; ho kann bera på tvil, vonbrot og draumar som ikkje er for fólks augo. Det gjer meg roleg at forskarane alt hev tenkt på dette. Dei arbeider med å tryggja at berre det ein aktivt vil segja, vert sendt ut. Det er eit etisk krav som ikkje må gløymast.

Likevel er hovudsynet lyst og håpefullt. Me stend på ei tid der teknologien kann fylgja menneskjehjarta, ikkje berre hovudet. Det er ein framgang som minner um dei gamle landsmålsmennene som kjempa for at alle skulde få tala sitt eige mål. No kjem den same rørsla inn i den indre verdi: alle skal få sleppa til med si eigi røyst, anten dei kann tala høgt eller ikkje.

Kjelde: Forskning.no

Her er det noko for auga som jær meg glad. Forskarar ved eit universitet hev lært ein robot i hundeskapnad å spela badminton. Det er ikkje berre ein kunstig hund som veit å fanga ein fjørball; det er eit stort stig framåt for maskinlæring og rørslestyring. Når ein ser den vesle maskinen springa og slå til ballen med ei råsleg rørsla, minnest ein um kor fort me hev kome. Få hev vel tenkt på at det ein gong var ein draum, no er blive ei røyndom.

Roboten hev prøvt og feila mange gonger, fortel ein norsk sakkunnig. Det er lærdomi som er so gild. Kvar feil gjev eit nytt stykke vit, og maskinen lærer av røynslor som inkje menneskje kunde læra på same tid. Eg tenkjer at dette er eit døme på tølmod og styrke i møte med det som synest umoglegt.

I nokon samanheng kunde ein spyrja seg kva nytte me hev av ein badminton-robot. Men i dette ser me den menneskjelege ånden, den som altid søkjer lenger og lenger. Når ein kann læra ein robot å spela badminton, opnar det døri for mykje anna. I industri, i sjukepleia, i alle kantar av samfunns-maskineni kunde slik læring gagna oss. Det er ikkje berre ein kuriosum; det er ein stadfestnad på at framgangen gjenom dei siste åri er rask og gjev von.

Alt dette jær at me kann sjå på framtidi med nyfikin hug. Når maskiner kann taka til seg og læra av feila sine som menneskje, då er me komne langt. Det er ei blanding av menneskjeleg klokskap og kunstig vit som kann skapa noko nytt på kvar ein skog eller tun. Badminton er berre starten; me kan venta oss endå meir.

Kjelde: Forskning.no