Vestmennene

Emne: Lokalt

  • Han gjer ein gammal fritidsbustad um til heilårsbustad: – Me må læra oss at det ikkje er farleg å hava 18 grader i stova.

    Han gjer ein gammal fritidsbustad um til heilårsbustad: – Me må læra oss at det ikkje er farleg å hava 18 grader i stova.

    18 gradar i stova er ikkje lenger naudsynleg for velvære – for somme er det sjølve føresetnaden for eit heim med sjæl. Sjur Harby syner at det finst ein tredje veg millom å frossa fast i gamle former og å riva alt ned for å byggja nytt. På Nordengen i Løten hev han vekt eit gamalt fritidshus til heilårsbustad, og medvitne låge innetemperaturar er ikkje eit fatteleg offer, men ein nøkkel til å ta vare på huset si eiga soga.

    Vinterstidi heldt han til i eitt rom og kjøkken – resten av huset fær stå uoppvarma og kvila under ein roleg frost. Dette er ikkje naudfråsegn, men ein medviten strategi. Huset, bygt i ei tid då varme var ein kostbar vara, tener på å sleppa konstant oppvarming. Trestrukturen held seg betre, og energiforbruket er berre ein brøkdel av det ein moderne einebustad krev. Harby hev lært av forfedrane: dei budde tett, heldt varmen der menneska var, og lét naturen råda det meste av huset. Ei slik livsførsel krev fleire ullplagg og eit anna sinnelag, men gjev noko attende – ei stillare ro, eit nærare band til årstidsvekslingane og ein kvardag der komfort ikkje vert diktert av ein termostat.

    I gamal norsk byggjeskikk var vinterstova sjølve hjarta. Der samla familien seg kring omnen, mens maten vart halden frostfri i bur og kott. Det var ikkje ubehageleg, det var naturleg. Harby vidarefører denne tanken, men med moderne isolasjon og varsame inngrep som let huset pusta og murane sleppa ut fukt. Slik vert ein tilsynelatande enkel fritidsbolig eit levande døme på at teknisk framsteg og kulturtradisjon kan gå hand i hand.

    I dag jagar verdi etter nullutslepp og lågenergihus, men gløymer stundom at den mest berekraftige byggjemåten alt finst – i dei gamle husi som enno stend. Å setja dei i stand for heilårsbruk, med auge for fuktbalanse og historisk autentisitet, er ein stille revolusjon. Det krev mot å vedgå at komfort ikkje berre heng i termostaten. Det krev respekt for bygningskroppen og stoltheit yver eit liv med færre materialistiske gode.

    Kjem ein dag fleire fylgjer dømet frå Løten, vil bygder og grender vakna til nytt liv, ikkje med eit smell av anleggsmaskinar, men med ein mjuk overgang frå fritidsperle til fullgod bustad. Og kanskje vil fleire oppdaga den sæle kjensla av å kjenna ein roleg, vinterkald gang, medan stova syder av liv, varme og samhald.

    Kjelde: Adresseavisen

  • – Mi fyrste bekymring var at det skulle gå i stykke, etter at me har brukt 40 millionar.

    – Mi fyrste bekymring var at det skulle gå i stykke, etter at me har brukt 40 millionar.

    Førti millionar kronor, støypt i stål, silikon og eit mylder av linjer med kode, skal no dansa under dei gotiske bogane i Nidarosdomen. Det er ikkje ei kvardagsleg opning Olavsfesten byd på i år; her møtest menneskekroppen og maskinkroppen i ein kunstnarisk dans, eit samspel som tøyer grenser for kva ei gamal kyrkje og ein moderne festival kann romma.

    När dei fyrste tonane ljomar, vil mange i benkjane kjenna ei ørliti uro: Kann dette gå sund? Slike tankar er ikkje uturvande. Den eine tingen er at ein sofistikert robot lett kann få leddbrekk eller sensorfeil – den andre er at heile prosjektet er smidd saman med 40 millionar kronor. Men nett denne sårbarheiti gjev framsyningi ein eigen glans. Ho minner um at levande kunst alltid kviler på eit underlag av usikkerheit; ein skodespelar kann gløyma replikkane, ein songar kann missa ein tone, og ein maskin kann stogga. Det er det levande møtet, med all sin risiko, som gjer kvelden verdfull.

    Nidarosdomen sjølv er ikkje framand for dristige steg. I snart tusund år har dei høge kvelvi fanga opp song, klokkeklang og stille undring. Her tok byggmeistrar og bilethoggarar i bruk den tidas mest avanserte teknikkar, frå steinkvelving til glasmåleri. I eit slikt lys er ikkje ein robot som rører seg under rosevindauga eit brot med tradisjonen – det er ein ny sats i den same langvarige hymnen. Det er eit teknologisk vedunder som møter eit kulturelt minne, og båe parter vert rikare av møtet.

    Dei 40 millionane er ikkje kasta bort på eit lettvint blikkfang. Dei syner ei djup tru på at kunst og ingeniørkunst kann finna ein felles rytme. Ingen veit sikkert kor mange timar med programmering, mekanisk finpuss og koreografisk prøving som ligg bak ein einaste danserørsle, men resultatet er eit prov på at menneske og maskin ikkje treng vera motstandarar. Dei kann lyfta kvarandre.

    När maskinen lyfter armen og menneskedansaren svarar, stig ein ny tone gjennom skipet i den gamle domkyrkja. Det er eit bilete på at framtidi ikkje treng vera eit framandt land, men noko ein kann dansa seg inn i – side um side med båe menneske og maskinar.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Elleville tal for trøndersk bedrift

    Elleville tal for trøndersk bedrift

    Det er ikkje ofte eit trøndersk føretak ser rekneskapstali sine skyta i vêret som ein geysir. Men for Radionor i Trondheim er det nettopp det som skjer no – og bak dei elleville tala ligg meir enn krigsfrykt.

    Radionor utviklar avanserte radio- og kommunikasjonssystem for det norske Forsvaret og allierte. Dei små, lette einingane gjev trygg og stabil samband sjølv under ekstreme tilhøve – på isdekte vidder, i våte skogar eller på opne hav. Det er teknologi som krev ei djup forståing av både elektronikk, signalhandsaming og tryggleikstenking, og han vert til i laboratoria i Trondheim.

    For byen og regionen er framgangen ei gåve med fleire sider. Radionor hev vorte ein viktig arbeidsgjevar for ingenørar og teknikarar, og kring verksemda veks det fram eit økosystem av underleverandørar og unge teknologibedrifter. Trondheim styrkjer staden sin som eit nasjonalt knutepunkt for forsvarsteknologi – ein arv som går attende til byens grunnleggjing. Frå vikingtidens leidang og Kystartilleriets utbygging til NTNU si elektro-utdanning hev byen alltid hatt evna til å smida praktisk handlag og teoretisk djupn saman. Radionor er den nyaste lenkja i denne lange, stolte soga.

    Samstundes minner framgangen um ein ofte gløymd sannleik: investeringar i forsvar er ikkje berre ei forsikring mot vonde tider – dei er òg drivkraft for innovasjon. Satellittnavigasjon, internett og sjølve mikroprosessoren er døme på teknologi som fyrst vart utvikla for militære føremål og seinare endra kvardagen til milliardar av menneske. Kven veit – kanskje vil dei sikre, trådlause radiosystemi frå Radionor ein dag tryggja utstyr på havbotnen, slik at norsk olje og gass flyt endå sikrare.

    Difor, når ein les dei elleville tala frå Radionor, er det ikkje berre krigsfrykt ein skimtar i attgrunnen. Ein ser òg ein teknologi på verdsnivå, skapt av framsynte, trønderske hender, med ein morgondag som er meir mangfeltig enn ein fyrst kann ana.

    Kjelde: Adresseavisen

  • – Her lever eg tidvis på eit rom og kjøken um vinteren. Når våren kjem, opnar eg dørene og bur i heile huset att.

    – Her lever eg tidvis på eit rom og kjøken um vinteren. Når våren kjem, opnar eg dørene og bur i heile huset att.

    Når vårløysingi sig inn over Løten, opnar Sjur Harby dei tunge furudørene på Nordengen og slepper livet inn i heile huset att. I vintermånadene lever han tidvis på eitt rom og kjøkken – resten av huset fær kvila under ein roleg frost.

    Dette er ikkje armod, men ein gammal sedvane som hev slege røter i klokskap. I gamle dagar budde folk tettare i vinterstovone for å spara på veden og halda varmen. Når våren kom, opna dei dørene og heile garden tok pusten att. Harby syner at bygningsvern og modernisering ikkje treng vera motpolar.

    Gjennom varsam oppgradering hev han gjeve huset moderne varmekjelder og isolasjon utan å røra ved sjela i bygningen. Dei solide tømmerveggane pustar framleis, og dei gamle vindaugo slepper ljoset inn på same måte som for mannsaldrar sidan.

    I målføret i Løten heiter det kanskje «å bu i vinterstova», eit ord som ber med seg heile livsrytmen. Slike ord fortel noko um kor nært folk levde med årstidene, og kor husi ikkje var døde klimaskal, men levande partnar i kvardagen.

    Nordengen er ikkje eit museum. Det er eit heim der fortid og notid møtest på ein klok måte. Når graset grønkar og fuglane kjem att, er det som um huset sjølv strekkjer ut armane og ynskjer sumaren velkomen.

    Mange kann læra av dette i ei tid då folk ofte gløymer at dei gamle husi på norske gardar kann bera framleis. Dei treng ikkje bli staselege minnesmerke eller kalde museumsrom. Dei kann halda fram med å vera varme heimar, årstid for årstid.

    Kjelde: Aftenposten

  • – Det er ikkje ein centimeter kjei å sjå her

    – Det er ikkje ein centimeter kjei å sjå her

    Det er ikkje ein centimeter keisamt å sjå her. Denne freistande lovnaden kjem frå musikaren Rasmus Rohde sjølv, og han gjeld eit nyskrive musikkteater der amatørar og profesjonelle møtest på scena. Når slike skilje vert viska ut, oppstår det ofte noko meir enn underhaldning – det vert eit levande samfunnsprosjekt.

    Blandinga av amatørar og proffe er ikkje ny i norsk teaterhistorie. Frå dei eldste mysteriespeli i mellomalderkyrkjone til moderne lokale spel hev leikmannen og fagmannen stade side um side. Det er i dette møtet at gnisten ofte vert tendra. Amatørane fører med seg eit friskt alvor og ei uforfalska glede, medan dei profesjonelle gjev tryggleik og kunstnarleg djupn. Publikum, som i dette tilfellet er familiar, merkar at her vert alle tekne på alvor – anten dei står på scena eller sit i salen.

    Rohde er kjend for si evne til å veva saman ulike musikalske trådar. Når han no skaper eit musikkteater for born og vaksne saman med ei slik blanda gruppe, styrkjer han ein kultur der det ikkje er trong for å setja nokon utanfor. Det er eit svar på den ofte oppstykka underhaldningsverdi, der alt skal vera perfekt og glatta til. Her fær det levande og ekte rom, og ein minnest um at kulturen ikkje berre er noko ein kjøper, men noko ein skaper i fellesskap. I ei tid der skjermane dominerer, er det forfriskande å sjå born og vaksne saman på scena, i song og spel.

    Samstundes talar eit slikt tiltak rett inn i lokalsamfunnet. Det samlar folk på tvers av alder og bakgrunn, og det gjev ei kjensla av at kvar og ein kann bidra. For borni i salen vert det ikkje berre ei framsyning; det vert ei leksjon i at deira eigne røyster og idear tel. Når dei ser ein nabo eller ein lærar på scena, veks trui på at også dei kann vera medskapande. Det er ei påminning um at det beste i kulturen ofte veks fram nett der amatørens mot møter profesjonell kunnskap, utan centimeterkeisame avstandar.

    Historisk sett hev slike prosjekt ein djupt rotfeste i Noreg. Dei viktugaste nasjonale festspeli, som Spelet på Stiklestad, byggjer nett på samarbeidet millom amatørar og profesjonelle. Det er ei arv som Rohde no fører vidare med sitt eige musikalske mål. Han viser at det ikkje trengst eit stort apparat for å skapa noko stort – det trengst berre eldhugar og vilje til å stå saman og segja: Her er me, og her vert det liv.

    Dette musikkteateret er soleis meir enn ein kveld i teateret. Det er ein invitasjon til å sjå at det å skapa noko vakkert ikkje er avgrensa til dei med lang utdanning eller stor sceneerfaring. Sjølve blandinga av røyster – både dei øvde og dei uøvde – speglar livet sjølv, der me alle er amatørar på eitt eller anna felt. Når Rohde lovar at ikkje ein centimeter er keisam, er det ikkje berre ein fyndig replikk. Det er ei grunngjeve tru på at når folk fær koma saman og gjeva av seg sjølve, vert resultatet noko som rører langt inn i hjarta – og det sit att lenge etter at teppet hev falle.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Støre i Trøndelag: – 2030 må ikkje utnyttast av gale krefter

    Støre i Trøndelag: – 2030 må ikkje utnyttast av gale krefter

    Det er berre seks år til 2030. Då er det nett tusen år sidan slaget på Stiklestad. Det er ei tidsdjupn som fær ein til å stogga upp, og det er nett det statsministeren gjorde på si private reise gjennom Innherred denne helgi. Han fann tid til både Nils Aas Kunstverksted på Straumen og olsokdagene på Stiklestad, og i møtet med denne arven kom ei påminning um at store merkedagar ikkje må verta utnytta av krefter som vil splitta og forenkla.

    Det er ein tanke som fortener å verta snudd til noko byggjande. For det som no rører seg i Trøndelag, er ikkje fyrst og fremst ei uro for misbruk. Det er ei stille, vedvarande vilje til å gjera tusendårsjubileet til ei kjelde for samhald og kunnskap. Olsokdagene på Stiklestad hev i mannsaldrar vore ein møtestad for tru, historie og kultur, og dei er eit prov på at fortidi ikkje treng vera eit stridsemne når ho vert teken på alvor. Her stend ein på sjølve staden der Olav den heilage fall i 1030, og her vert soga levande halden gjennom spel, gudstenester og samtalor – ikkje som eit museumsstykke, men som ein levande part av lokalsamfunnet.

    Nils Aas Kunstverksted på Straumen fortel ein annan, men liknande, soga. Det er arbeidsstova til ein av dei store bilethoggarane våre, ein kunstnar som gav oss mellom anna myntane me framleis ber i lumma. Verkstaden er no eit galleri og ein skapande arena der unge og vaksne kann møta handverket og undringi som ligg i å forma noko varigt. Besøket til statsministeren syner at slike stader ikkje berre er turistmål, men knutepunkt for identiteten i bygdene.

    Når ein då ser mot 2030, er det ikkje vanskeleg å få auge på det vonfulle. Tusendårsjubileet for kristningi av landet vårt, med Stiklestad som det naturlege midpunktet, kann verta eit høve til å samla menneske på tvers av livssyn og landemerke. I ei tid der mange leitar etter røter, kann ein slik merkedag gjeva rom for både ettertanke og framtidstru – ikkje ved å glorifisera vald og maktkamp, men ved å løfta fram alt det som kom etter: kyrkjebyggjingi, lovskrivingi, kontakten med europeisk lærdom og kunst.

    Varaordførar Erlend Sivertsen i Trondheim hev alt teke initiativ til at byen skal søkja um å verta europeisk kulturhovudstad i 2036, og Trøndelag er fullt av eldsjeler som gjer små og store tiltak for å rusta seg til 2030. Kanskje er det den varmaste tanken ein kann ta med seg frå statsministeren si reise: at når dei store åri kjem, er det ikkje berre dei offisielle programpostane som tel. Det er dei daglege samtalone i eit galleri, den rolege vandringi på eit slagfelt, og det at ein sitjande regjeringssjef tek seg tid til å vera privatperson på ein slik stad – midt i veka. Det er eit vitnemål um at sjølv dei travlaste kann lata seg djupt angå av landskapi og sogene som hev forma oss.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Her tilbringar familien sommarferien. – Kvifor skulle me ha reist burt når me hev det so artig her?

    Her tilbringar familien sommarferien. – Kvifor skulle me ha reist burt når me hev det so artig her?

    Kvifor reiser ein heim når heile verdi ropar på sydover? For mange er sommarferien lik reisefeber mot varmare strøk, men for familien Holthe Kjesbu ligg lukka i skuggen av Olav den heilage. Medan naboane pakkar bilen for Danmark eller set seg på flyet til Syden, køyrer dei til Stiklestad – og finn alt dei treng.

    Det er ikkje vandt å skyna freistingi. Stiklestad er meir enn ein plett på kartet; det er ein grunnvoll i den norske sjølvkjensla. Her fall kong Olav Haraldsson i 1030, og her vart soga um den heilage kongen til. Like vel er staden ikkje eit museum for familien – det er eit levande landskap der borni fær springa på dei same vollane som soga vart skriven i, og læra historie medan dei leikar. Det er ein verdi som ikkje mælar seg i flybillettar.

    Sjølve tanken um å vera heimekjær vert ofte uppfatta som stillstand, men her ser ein noko anna. Familien Holthe Kjesbu rører ved ei djupare åre: den gamle bondevisdomen at det beste stundom ligg beint framfor ein. Stiklestad byd ikkje på palmesus, men på eit anna slag sus – suset frå soga, frå kyrkjeklokkone, frå vinden som hev fare yver desse markene i snart tusund år.

    Kanskje er dette eit teikn i tidi. I ei verd der alle skrik etter det eksotiske, stig det fram ei stille motrørsle: ei glede yver det nære og trufaste. Rundt i landet uppdagar familiar at ein biltur kann opna dører til undring – fjordar, fjell, stavkyrkjer, bygdetun. Når ein fyrst hev augo upplétne for slike skattar, vert spursmålet eit anna: Kvifor skulde ein reisa burt når ein hev det so morosamt her?

    Den friske, ukunstla gleda gjeng att i dei få ordi frå familien: «Kvifor skulde me ha reist burt når me hev det so morosamt her?» Her er ingi sut yver å gå glipp av noko; her er berre ei freisting på noko som er rikare enn mange turistfeller. Det talar til ein barnleg hugnad: at eventyret ikkje alltid krev fly, men berre eit ope sinn.

    Difor kann bilturen til Stiklestad peika mot noko større. Kanskje står ein andsynes ei tid der det kjende og nære fær ein ny renessanse – ikkje som naudsyn, men som eit fritt val. Og då er det godt å ha slike føregjengarar som familien Holthe Kjesbu, som med smil og handlekraft syner at den beste reisa stundom berre er eit par mil lang, men likevel fører djupt inn i landskapet og inn i seg sjølv.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Bergen har søkt, no vil han at Trondheim også skal: – Dette er vårt høve òg.

    Bergen har søkt, no vil han at Trondheim også skal: – Dette er vårt høve òg.

    Ein domkyrkje som hev stade og vitna um tru og håp i meir enn åtte hundre år, kann no verta den fyrste røysti i ei ny forteljing. Trondheim, med Nidarosdomen som si stolte kruna, vil søkja um å verta europeisk kulturhovudstad i 2036. Varaordførar Erling Moe (V) hev teke til orde for at byen skal fylgja dømet frå Bergen og senda sin eigen søknad til EU.

    Det er eit grep som ikkje berre talar til æra, men til heile den rike kulturarven som sit i murane kring den gamle byen. Frå Olav den heilage til dagens teknologisenter, frå pilegrimsleia til jazzfestivalen – Trondheim ber ei mangfeld soge som fortener eit breidt europeisk ljos.

    Søknaden frå Bergen hev alt sett fart i hugnaden. Den vestlandske hovudstaden, med si djerve hamn og sin musikalitet, stend alt i kappestrid for 2036. At Trondheim no melder seg på, er ikkje eit teikn på splid, men på ein frisk kappgang som løfter heile det kulturelle Noreg. Det minner um gamle dagar, då byane kivde um å reisa dei fagraste kyrkjone, dei mektigaste hallane. Slik kapping gav oss meisterverk i stein og tre – no gjev ho von um ei ny bløming i ord, tonar og bilæte.

    Trondheim hev mykje å stilla med. Nidarosdomen åleine er eit språk utan ord, ei bauta for den europeiske identiteten vår. Men attåt kjem eit levande teatermiljø, eit rikt museumstilbod og ein ungdom som syder av skaparkraft. Å verta kulturhovudstad vil gjeva desse kreftene ei plattform mot heile verda, og samstundes draga nye impulsar inn – frå kunstnarar i Aust-Europa, frå den samiske forteljartradisjonen, frå den klassiske musikken som hev djupe røter i domkyrkja.

    Det er òg ei gåva til språket vårt. Trondheims historiske dialekt, med sine eigne klangar og ord, kann klinga ut yver kontinentet. I ei tid då dei små målføri møter press frå stormaktene, er ein kulturhovudstad eit eineståande høve til å syna at den norske ordskatten er ein levande rikdom, ikkje eit museum. Festivalar, konsertar og litteraturveker kann sameina trøndersk tone med skandinavisk samkjensle og europeisk mangfald.

    Vegen dit er lang, og konkurransen hard. Men lutlag er det ikkje sigeren som tel mest. Arbeidet med søknaden i seg sjølv vil vevja saman kulturlivet i byen, skapa nye band og draga fram latent stoltheit. Historisk hev slike prosjekt sett spor langt ut yver det eine året – tenk berre på korleis Bergen i 2000 nytta si rolle som europeisk kulturby til å reisa nye hus, fornya sjølvbilete og styrkja samhaldet. Trondheim kann gjera det same, og meir til.

    Den som vitjar Trondheim i 2036, vil kanskje ikkje tenkja på at byen ein gong måtte overtyda ein jury. Det dei vil møta, er ei levande by der historien ikkje er stengd inne i glasmontrar, men strøymer ut i gatone og fyller lufti med song. Då hev Nidarosdomen fenge ein ny bodskap – ikkje berre til pilegrimen, men til heile Europa.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Moskusguiden lever ut draumen til fjells: – Beste jobben ein kann ynskja seg

    Moskusguiden lever ut draumen til fjells: – Beste jobben ein kann ynskja seg

    Det er ein kjenning av det urgamle i augo på ein moskus – eit drag gjennom tusundåri som fær ein til å stogga og lytta til noko meir enn vinden. I Dovrefjell, der snaufjelli reiser seg mot himmelen og soli fargar lauv og lyng, møter ein dette blikket. Midt i dette landskapet hev ein mann funne sin daglege glede: å leva og verka som moskusguide og fotograf. For Knut Inge Røstad er det ikkje berre eit arbeid. Det er eit kall, og han segjer sjølv at det er den beste jobben ein kann ynskja seg.

    Slike ord kjem ikkje frå eit hjarta som jagar det lette. Dei kjem frå ein mann som dagleg fer i fjellet med turistar som lengtar etter eit møte med ein av klotens eldste dyreslag. Moskusen er ein overlevar frå istidi, eit dyr som vart borte frå Noreg for over nitti tusund år sidan og som vart henta attende frå Grønland fyrst i 1940-åri. No stend det støtt på Dovre, eit livande bilete på det som ein gong var, og eit sterkt uttrykk for korleis mennesket kann hjelpa naturen til å bløma på ny.

    I denne samanhengen vert guidingi meir enn å peika og fortelja. Ho vert ei formidling av ei forteljing som hev ringverknader langt utetter. Når Røstad leier ein flokk andlause gjestar fram mot ein moskusflokk, byggjer han ikkje berre bru millom dyret og menneska – han knyter band millom notidi og den djupe fortidi. Denne borga av kunnskap og vyrdnad smittar. Dei som kjem attende frå fjellet, tek med seg ei oppleving som sit i kroppen lenge etter at soli hev sigi bak tindane.

    Attåt det munnlege og fysiske fjelgarberiet ligg fotografi som ei stille forlenging av synet. Kameraet fangar dei flyktige augneblinkane – moskuskalven som leikar i morgonlyset, okseflokken som tevlar i vinden. Bileti vert vitnemål um ein skapnad som er større enn oss, og dei vekkjer hjå mange ei lengt etter sjølv å stiga inn i det romet som Dovrefjell opnar.

    Dette er eit fint døme på korleis ei heil bygd kann vinna på ein varsam og klok bruk av naturarven sin. Turismen her er ikkje eit mas utan retning, men eit stillfarande samspel der respekt for dyri og landskapet er den fyrste lovi. Dovregjengen – dei som arbeider som guidar og verjar – er berarar av ei gamal forståing: at fjellet gjev, men krev noko att. Dei hjelper dei mange som kjem hit å sjå ikkje berre mosk usen, men seg sjølve i eit nytt ljos.

    I ei tid der mange søkjer meining og ro, er det noko djupt håpefullt i å møta ein mann som finn alt dette i sin eigen bakgard. Knut Inge Røstad lever draumen til fjells, og med honom lever ein liten flik av det norske landskapet sterkare – til gleda for alle som vil sjå.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Når Georg opnar døri, vert butikken ein scene.

    Når Georg opnar døri, vert butikken ein scene.

    Det er ikkje varekassen som talar fyrst når Georg lettar på døri; det er latteren frå krokane og dei lågmælte helsingane som alt fyller romet. Med same stunda døri glir upp, vert Bogøya handelslag ein scene – ikkje for skodespelarar med innøvde replikkar, men for det daglegdagse dramaet som eit bygdelag byggjer seg kringom.

    Mange tettstader hev sett både postkontoret og skulen forsvina. Då vert landhandelen det siste faste punktet, den staden der fjøri av generasjonar møtest yver ein kaffikopp og ei avis. Georg sjølv gjer seg ikkje so mykje um sinn som butikksjef; han er meir ein vert, ein som kjenner namni til ungane og hugsar kva brød dei likar. Slik hev det vore i mannsaldrar. På Bogøya handlar det ikkje fyrst og fremst um varer, men um den tråden som vert spunnen millom menneske kvar gong ein stig innum tilsynelatande for å kjøpa mjølk eller snøre.

    Historisk set er denne scena eldgamall. Dei norske landhandlaringane langs kysten og på øyane var lenge meir enn handelshus; dei var nyhendesentral, kredittmeklar og lekjande kaffistove i eitt. I ordet «handelslag» ligg ein samanslutnadstanke, ein rest av samvirkebrigdi som bygde upp butikkar av og for bygdefolket. Sjølv um ordet i daglegtale ofte vert til «butikk», er den krafti som bur i laget enno levande på stader som Bogøya. Det er ikkje berre ein kommersiell plass; det er ei felles årestove, der dei store og små nyhendi i bygdi får røyst.

    Når Georg let upp døri, let han ikkje berre inn lys og luft. Han let inn ein tradisjon som er særmerkt for småsamfunn: den uformelle, daglege samlingi som held folk saman i ei tid då mykje anna dreg oss inn mot skjermar og isolerte heimar. Ein handelslagsscene er sterkare enn mange umtalar. Ho spør ikkje etter program, og ho krev ikkje billett – ho er berre der, like sjølvsagt som benken i kringomnen. Dei turvande møter dei rotfeste, den nye innflyttaren fær eit ansikt på naboane, og dei eldre slepp å sitja åleine heile dagen.

    Soleis vert ein vanleg måndagsmorgon til eit lite kulturinnslag. Der millom hermetikk og gummistøvlar uppstend ein samtale som sjeldan vert skriven ned, men som like fullt ber bygdi vidare. Ei soge fortalt yver disken kann bli til ein felles skatt, og kanskje er det nett slike soger som gjer at folket på Bogøya ikkje berre er eit postnummer, men eit livskraftig samfunn. Georg si scene er ikkje avhengig av rampelys; ho lever i dei stille stundene, og det er nett dét som gjer henne so verdfull.

    Kjelde: Adresseavisen

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no