Vestmennene

Author: AdminVestmennene

  • Kjøpte måleri for 290 kronor – selt for 12,9 millionar

    Kjøpte måleri for 290 kronor – selt for 12,9 millionar

    Ein amerikanar fann eit måleri i ein mørk krok på eit dødsbusalslag, og gav 290 kroner for det. Same biletet vart sidan seld for 12,9 millionar kroner. Det er ei soge som minner um at verdi ikkje alltid ligg i dagen.

    Den som kjøpte biletet, såg noko som dei fleste andre ikkje hadde fest seg ved. Det er ikkje uvanleg at gamle måleri vert oversette på slike sal, der mange ting ligg tett i hop og augo lett glid forbi. Det som gjer soga so gripande, er at verdien ikkje låg i prislappen, men i det biletet sjølv bar med seg av historie og kunstnarleg arbeid.

    Eit måleri som hev vore lite påakta i årevis, kann brått verta eit ettertrakta kulturminne når rette augo ser det. Slike funn er ikkje nye i soga. Frå gamle loft og kjellarar kjem det stundom fram verk av målarar som lenge hev vore gløymde, men som likevel hev noko å fortelja. Det er som um fortidi sender ei helsing gjennom lerretet.

    Dødsbu og arvegods er ikkje berre ting som skal rydjast undan. Dei er ledd i ei lang kjede av eigedom og minne, der eit bilete kann ha hange på same veggen i fleire mannsaldrar. Når ein slik skatt vert funnen, kastar det ljos yver heile salslaget og dei som stelte det til.

    For kunstmarknaden er slike oppdagingar eit teikn på at det framleis finst uoppdaga verdfulle verk i private heimar, og at kunnskapen um kunsthistorie ikkje hev tapt si tyding. Det er og ei påminning um at små summar kann føra til store gleder, og at det å sjå nøye etter er ei dyd som løner seg.

    Biletet som no hev funne vegen til ein ny eigar, ber med seg ei soge som ikkje sluttar med salslappen. Det held fram i alle dei augo som no vil sjå det med ny vyrdnad. Den litle summen på 290 kroner vart soleis ikkje berre ei god investering, men eit vitnemål um at det oftast er augo, ikkje pengane, som gjer den store skilnaden.

    Kjelde: Aftenposten

  • Vil ikkje ha elektriske mopedbilar: – Bensin og diesel til eg døyr

    Vil ikkje ha elektriske mopedbilar: – Bensin og diesel til eg døyr

    Åttisju av hundre mopedbilar i Noreg går framleis på bensin eller diesel. Det er ikkje eit mistak i statistikken, men eit tydeleg val frå dei yngste sjåførane. Det valet fortel meir um fridom enn um trass.

    Mopedbilen er for mange sekstenåringar det fyrste høvet til å røra seg fritt i sitt eige landskap. Når åttisju prosent vel bensin eller diesel, er det ei påminning um at fridom ikkje berre er eit ord; det er å vita at motoren startar ein kald morgon, at tanken vert fylt på få minutt, og at vegen heim ikkje er avhengig av ei ladestolpe som kanskje ikkje finst i bygdi.

    Dette er ikkje noko nytt. Den vesle bensinmotoren hev bore unge folk langs fjord og fjell i mannsaldrar, frå mopeden kom i etterkrigstidi til mopedbilen tok over som ungdomskøyretøy. Ordet «mopedbil» bind saman den gamle mopedfridomen med vernet bilen gjev mot vêr og vind. Det er ein arv som ikkje vert kasta på båten i utrengsmål.

    For bygdeungdomen er mopedbilen ofte det som gjer kvardagen heil. Ein kann koma seg til skulen, til arbeid, til trening og til vener utan å be foreldra køyra. Då vert valet av drivstoff eit spursmål um tillit, ikkje um ideologi. Ein bensintank som ein kjenner, er eit fast punkt i ein travel ungdomskvardag.

    Det er heller ikkje eit stengsle for framtidi. Når unge sjåførar vel bensin og diesel, peikar dei på kva dei elektriske alternativi må læra: betre rekkjevidde i kulde, snøggare lading og eit nett av ladepunkt som òg når dei små vegane. Slik vert dei åttisju prosentane ei nyttig melding til ingeniørar og politikarar, ikkje eit nei til utvikling.

    Det finst ein stolt tradisjon i å halda fast ved det som verkar, medan ein byggjer det nye. Mopedbilane på bensin og diesel er eit døme på at unge menneske tek ansvar for sin eigen mobilitet. Dei bed ikkje um noko dei ikkje treng; dei vel det som gjev deim veg. Det er ein tanke verd å ta med seg, same kva drivstoff ein sjølv føretrekkjer.

    Kjelde: NRK

  • Publikum er lydhøyre og stille, utanom jamn humring og nokre latterbrøl.

    Publikum er lydhøyre og stille, utanom jamn humring og nokre latterbrøl.

    Ein heil sal som sit musestille medan ei røyst fortel, er eit sjeldan syn i ei tid då skjermane kappast um merksemdi. At folket i salen er so lydhøyrt, og at det einaste som bryt stilla er jamn humring og nokre latterbrøl, segjer noko stort um kva ei god soge kann gjera med folk. Det er ikkje berre underhaldning; det er samling kring eit eldgamalt bord.

    Den munnlege forteljingi hev røter lengre attende enn skriftspråket. Frå norrøne sogor og eventyr um kvelden til moderne forteljarfestivalar er det same krafti som verkar: ei røyst som skapar bilete, og eit publikum som læner seg fram. Når humringi gjeng gjennom salen, er det ikkje støy, men eit teikn på at folk kjenner seg att. Latteren kjem ikkje av vitsar som vert kasta ut; han veks ut av stunder der forteljaren og tilhøyrarane pustar i same takt.

    I ei tid der mykje vert stykt upp i korte klipp og raske meldingar, er evna til å sitja stille og lyda på ei lang forteljing ein kulturell skatt. Born som veks upp med høgtlesing og munnlege sogor, fær eit rikare mål og ei djupare innlevingsevne. Det er ikkje tilfeldig at dei gamle formlane – "det var ein gong" – framleis hev klang. Dei opnar dører til noko sams.

    Ein slik kveld er òg ein siger for lokalsamfunnet. Når folk samlar seg i ein sal, legg dei vekk kvardagsstresset og delar eit rom. Humringi og latteren er lim som bind folk saman. Det er ein påminning um at kultur ikkje alltid treng store scener, heller ikkje alltid nye påfunn. Stundom held det med ein forteljar, ei røyst, og ein flokk som er viljug til å lyda.

    Den gamle kunstformi er med andre ord langt frå utdøydd. Ho hev berre funne nye rom. Og so lenge det finst salar der tilhøyrarane sit lydhøyre og stille, medan humring og latter kjem av di soga treffer, so lenge er det von for eit samfunn som kann lyda til kvarandre. Det er eit lite under, men eit under som hender oftare enn mange trur.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Opnar avsperra område i Trondheim

    Opnar avsperra område i Trondheim

    Hundre og seks år er lang tid å venta på eit ja. I 1920 bad bygartnaren i Trondheim um å få opna eit avsperra område. No fær han viljen sin.

    Det er lett å smila av ein søknad som hev lege so lenge. Men saki fortel noko viktig um korleis byar veks fram, og korleis gode idéar ikkje alltid vinn den fyrste avrøystingi.

    Bygartnaren såg truleg eit høve der andre såg eit hinder. Eit avstengt område midt i byen var ikkje berre eit tomrom; det var ein lut av byveven som ikkje var i bruk. Han bad um opning, men vart ikkje bønhøyrd. No, fleire mannsaldrar seinare, er avgjerdi teki.

    For Trondheim er dette eit stig frametter. Byar som let grøne og opne rom koma til sin rett, vert rikare stadar å bu og ferdast i. Eit område som hev vore stengt, kann no verta ein møtestad, ein snarveg eller eit stille andehol i kvardagen. Det er ikkje berre praktisk; det er ei påminning um at byen ikkje er ferdig bygd, men vert ny til kvar tid.

    I ei tid då dei fleste ventar svar på ein dag eller ein time, er det noko forfriskande ved eit saksframlegg som hev lege i eit heilt århundre. Det minner um at ikkje alle gode avgjerder lèt seg skunda. Nokre gonger krev dei at tida mognar, at byen veks, og at nye augo ser det same som ein gamal fagmann såg.

    Det er og noko rørande i at eit fagleg råd frå 1920 framleis hev tyngd. Bygartnaren er kanskje ikkje noko stort namn i soga, men han sette ord på noko som seinare generasjonar hev teke vare på. Slik hev byplanleggjarar og grøntarbeidarar ein usynleg arv. Dei legg grunnlaget for avgjerder som kann koma lenge etter deira eiga tid.

    Når portane no opnar seg, er det ikkje berre eit gjerde som vert teke ned. Det er eit stykke av bysoga som fær si løysing. Trondheim fær eit nytt rom, og bygartnaren fær eit ettermæle som viser at gode idéar ikkje hev nokon siste frist.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Arve fyller 90: – Ikkje alle dagar er like ljose.

    Arve fyller 90: – Ikkje alle dagar er like ljose.

    Nitti år og ein spurt upp ei lang trapp. Det er ikkje kvardagskost for nokon, og slett ikkje for ein som hev sett dagslyset skifta i ni tiår.

    Arve Tellefsen fyller nitti år, og melder sjølv at ikkje alle dagar er like ljose. Det er ein ærlegdom som kler ein mann som hev arbeidt i eit fag der fullkomenskapen ofte vert målt i brøkdelar av eit sekund. Men nett denne ærlegdomen gjer augneblikket sterkare: ordi kjem rett etter at han hev sprunge upp ei lang trapp. Kroppen gjev eit anna svar enn pessimismen kunde tyda på.

    For norske musikkelskarar er namnet Tellefsen sjølve ljoden av fela. I meir enn ein mannsalder hev han bore fram tonar som hev vore med på å byggja eit musikkliv i landet. Det er ikkje lite å ha vore ein av dei røystene som lærde eit heilt folk at klassisk musikk ikkje treng vera framand. Når ein slik mann fyller nitti, er det ikkje berre ein privat merkedag; det er eit høve til å takka for alt det som hev runne frå fela hans ut i stovor, kyrkjor og konsertsalar.

    Det mest livgjevande med denne soga er likevel ikkje talet nitti i seg sjølv. Det er at dagen etter den gode dagen kann koma med tyngre steg, og at Tellefsen seier det rett ut. Det er ei påminning um at det å halda seg i rørsla ikkje krev at alle dagar er like lette. Det krev berre at ein tek trappi når ho kjem, og at ein ikkje lèt ein mørkare morgondag få siste ordet.

    Her ligg noko alle kann læra av, same kva alder dei er i. Ein treng ikkje lata som at livet er eit einaste langt solskin. Ein kann segja: i morgon er det annleis. Og so kann ein likevel spretta upp trappi i dag. Det er ikkje nokon liten triumf. Det er ei stille form for mot.

    Arve Tellefsen hev dessutan synt at alder ikkje treng vera ein stoppestad, men ein ny sats i eit stykke som framleis vert skrive. At han i ein alder av nitti år orkar å setja beini i eit tempo som fær yngre folk til å missa pusten, er eit bilete på noko djupare enn fysisk form. Det er eit vitnemål um at gleda ved det konkrete – trappi, tonen, dagen – ikkje vert borte med åri.

    Ein slik 90-åring er ei gåve til eit samfunn som ofte hev det med å setja folk til sides når dei når ein viss alder. Tellefsen minner um at det finst ei kraft i å halda fram, ikkje trass i at dagane skiftar, men nett for di dei gjer det.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Sende internett med brevduor. No vert «brevet» auksjonert.

    Sende internett med brevduor. No vert «brevet» auksjonert.

    25 000 kroner for ein bodskap som aldri tok vanleg postveg. Det er prisen eit stykke internett-soge no vert verdsett til, etter at aprilspøken vart til røyndom med levande postbod.

    Brevduor hev bore bod i meir enn to tusen år. Frå krigsmarker til keisarhoff flaug dei med meldingar som ingen telegraf kunde fanga. At nokon no sender internett med same vengjepar, er ikkje berre ein spøk; det er ei påminning um at gamal kunnskap enno hev noko å segja i ei digital tid.

    Auksjonen av «brevet» er meir enn ein salssum. Det er eit lite museum i kvardagen. Når prisen ligg på 25 000 kroner, fortel det at samlarar og teknologiinteresserte ser verdien av å ta vare på slike kvardagslege eventyr. Kvar krone er ei røyst for at humor og alvor kann gå hand i hand.

    Det er lett å sjå ein lærdom i dette. Når ein aprilspøk vert til eit auksjonsobjekt med vengjer, viser det kor sterkt forteljarkrafti står i det norske teknologisamfunnet. Den som sende datapakkar med fugl, bygde ei bru millom eldre tiders handverk og nettet i vår tid.

    Brevet sjølv er kanskje lite, men vegane det peikar på er mange. Det peikar attende til dei fyrste postduor som vart sende ut i oldtidi, og frametter til eit samfunn der analoge og digitale løysingar kann læra av kvarandre. Det er ein tanke som gjer auksjonssummen lett å skjøna.

    Når eit slikt «brev» skiftar eigar for 25 000 kroner, er det ikkje berre ein auksjon. Det er ei høgtid for det enkle påfunnet som set varig spor. Slike auksjonar minner ein um at framtidi ikkje alltid ligg i dei største maskinane, men stundom i vengjeslaget til ei lita brevdue.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • VM-sølv til Gustav Iden

    VM-sølv til Gustav Iden

    Ei tidsstraff i eit verdsmeisterskap er ikkje noko ein ønskjer seg. For Gustav Iden vart ho likevel ikkje noko punktum, men ei vekkjing. Arnabuen svara med å springa ein maraton av det elleville slaget, og enda med sølv.

    Det er lett å missa motet når ei straff set ein attende i feltet. Mange hadde late skuldrane søkka. Iden valde ein annan veg. Han tok dei ekstra sekundane som eit mål, ikkje som ei orsaking. Det er denne evna til å snu motgang til drivkraft som skil dei store utøvarane frå dei berre gode.

    For dei som fylgjer idretten i Vestland, er ikkje dette første gongen ein utøvar frå Arna viser at små stader kann fostra store hjarta. Miljøet kring idretten i bygdi hev i årevis bygt opp ein kultur der det er lov å prøva, feila og reisa seg att. Eit VM-sølv er ikkje berre resultatet av ein einsam prestasjon; det er frukta av mange års arbeid, både for utøvaren sjølv og for dei som hev stade kring honom.

    Sjølve maratonløpet vart eit døme på kva som bur i ein kropp når hovudet nektar å gjeva seg. Å springa forbi konkurrentar i sluttfasen etter ei tidsstraff krev ikkje berre fysisk styrke, men eit konsentrasjonsnivå som er sjeldan. Det er slike augeblikk som gjer idrett til noko meir enn tal og plasseringar.

    Sølvet er eit teikn på at ein ikkje treng å vera feilfri for å nå langt. Feila kann koma, men det som tel er kva ein gjer med dei. For unge utøvarar som møter motgang på trening eller i tevlingar, er dette ei soge verd å leggja seg på minnet: Tidsstraffi er ikkje slutten, ho kann vera byrjingi på noko større.

    Gustav Iden hev med dette lagt endå ein stein til det norske idrettseventyret. Og for Arna, som lenge hev fostra både musikarar og idrettsfolk, er sølvet nok eit prov på at det veks noko sterkt i dei tronge dalane.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • EU-motstandar og samfunnsdebattant Dag Seierstad er daud – hyllast av SV-leiaren

    EU-motstandar og samfunnsdebattant Dag Seierstad er daud – hyllast av SV-leiaren

    Ei røyst som i sju tiår sette ord på motførestellingar, hev stilna. Dag Seierstad døydde nitti år gamal, og med honom misser det norske ordskiftet ein debattant som sjeldan let seg frista til snarvegar.

    Det som gjer denne burtgangen verd å leggja merke til, er ikkje berre talet på år, men at han heile vegen vart rekna som ein av dei fremste strategane for nei-sida i EU-striden. Å vera strateg tyder ofte å tenkja på siger; Seierstad synte at det å byggja ei varig motførestelling krev meir enn slagord. I dei to store folkerøystingane um norsk EU-medlemskap var han mellom dei som gav motførestellingane eit fagleg grunnlag, og denne innsatsen vart verande ein del av den offentlege samtalen lenge etter at røystesetlane var talde.

    Når partileiaren i SV no hyllar ein EU-motstandar, er det eit teikn på at respekt for meiningsmotstandarar enno lever. Det er lett å missa slik respekt i ei tid då ordskiftet ofte vert korta ned til sterke utbrot. Seierstad minner um at ein kann vera ueinig utan å verta ufin, og at ein kann stå fast utan å stengja døri. Ei slik haldning er ikkje veikskap; ho er sjølve grunnlaget for at ulike syn kann møtast og prøvast mot kvarandre.

    Noreg hev ei lang soge med folkerøystingar som sette djupe spor. I EU-striden vart motførestellingar ikkje berre eit spursmål um politikk, men um kva slags samfunn ein vil byggja. Å halda fast på ei slik linje gjennom eit heilt vaksenliv er eit prov på at demokrati ikkje er ei hending, men ein vane. Denne vanen treng menneske som er viljuge til å tenkja langt, ikkje berre høgt.

    Dei unge debattantane som veks upp no, kann finna eit føredøme i ein mann som heldt fast ved si overtyding utan å lata seg styra av kvasse vindar. Når ein slik mann går burt, er det naturleg å spyrja kven som skal føra arven vidare. Svaret ligg ikkje i å finna ein ny Dag Seierstad, men i å ta vare på den opne haldningi og den grundige framferdi han stod for. Då er burtgangen ikkje berre eit tap, men ei påminning um at ordskiftet hev ein lang og ærverdig tradisjon.

    Kjelde: Aftenposten

  • Aftenposten drog til Oslo lufthamn for å tala um at kunstig intelligens tek av millom norske verksemder.

    Aftenposten drog til Oslo lufthamn for å tala um at kunstig intelligens tek av millom norske verksemder.

    Kva hev eit tryggingssjefskontor på Oslo lufthamn å gjera med framtidi til norsk næringsliv? Fleire enn mange trur, skal ein døma etter det som vert sagt derifrå. Når ei tryggingsvakt åtvarar mot tørre fakta, er det ofte dei tørraste tala som ber dei største lovnadane.

    Luftfarten hev alltid vore ein arena der ny teknikk fær prøva seg fyrst. Frå radiopeiling til autopilot hev flyplassane vore laboratorium for det som seinare når heile samfundet. At norske bedrifter no tek i bruk kunstig intelligens i veksande tempo, er difor ikkje eit brot med soga, men ein framhald av henne.

    Når ei tryggingsvakt på ei stor lufthamn talar um tørre fakta, tyder det at arbeidet er forankra i røynsle, ikkje i lause lovnadar. Dei som skal tryggja flygingi, må halda tunga beint i munnen og telja kvar einaste detalj. Slik vert det tørre det trygge, og det er eit gledeleg teikn for alle som reiser.

    Kunstig intelligens kann ta unna repeterande arbeid: å sjå gjennom bileti, kjenna att mønster i store datemengder, varsla når noko avvikar frå det vanlege. Då fær menneski tid til det dei gjer best – å døma, å ta ansvar, å møta folk med ro og omtanke. På same vis som autopiloten ikkje gjorde kapteinen overflødig, kann kunstig intelligens verta ein trufast andrepilot.

    I botnen ligg ei stille stoltheit over å gjera kvardagen betre for dei mange tusentali som reiser gjennom lufthamni. Små steg i logistikk, tryggleik og teneste kann merkast langt ut over rullebanen. Det er eit arbeid som sjeldan fær applaus, men som gjer at kvardagen flyt.

    Når norske bedrifter tek av med kunstig intelligens, er det ikkje eit spursmål um å erstatta menneske, men um å gjeva dei betre reiskapar. Soga um flygingi lærer at kvar ny maskin hev kravt både mot og audmjuk vørdnad. Det same gjeld no for den kunstige intelligensen.

    Kjelde: Aftenposten

  • Iden kjempa seg til VM-sølv – straff kann ha kosta honom gullet.

    Iden kjempa seg til VM-sølv – straff kann ha kosta honom gullet.

    Niandeplass midtvegs i eit verdmeisterskap på Hawaii er sjeldan noko ein knyter til siger. Når Gustav Iden likevel endar på sølvplass etter å ha sprunge forbi sju konkurrentar i avslutningi, er det ein prestasjon som fortener meir enn ein statistisk notis.

    Det er lett å hengja seg upp i straffi som kann ha kosta han gullet. Men den store soga denne dagen er ikkje det som vart teke frå han; det er det han tok attende. Å vinna sju plassar på den avsluttande løpeturen i eit løp på Hawaii krev ei fysisk og mental kraft som ikkje alle hev.

    Det er noko djupt norsk ved denne evna til å reisa seg når alt ser mørkt ut. Grete Waitz lærde verda at norske uthaldskvinner ikkje gjev seg, og triathlon hev arva den same elden. På Hawaii, der varmen og vinden slit på kroppen, vert slike eigenskapar tydelegare enn nokon annan stad. Triathlon er ein ung idrett, men han byggjer på gamle dygder: tolmod, hardt arbeid og evna til å halda ut når andre gjev seg. Dette er eigenskapar som hev bore norske utøvarar fram i generasjonar.

    Gustav Iden kjem frå eit idrettsmiljø i Bergen og på Vestlandet som veit kva det vil segja å øva under skiftande tilhøve. Regn, vind og kulde er ikkje hinder; dei er treningspartnarar. Det er ikkje tilfeldig at ein utøvar frå denne landsdelen kann snu eit løp på den måten.

    Sølvet på Hawaii er ikkje noko tak; det er eit golv å byggja vidare på. Når ein kann koma frå niande til andre plass trass i ein straff, ligg det eit gull og ventar i neste tevling. Det er ikkje naiv optimisme å segja det; det er å lesa løpet rett.

    Difor bør denne sølvmedaljen hengjast høgt, ikkje som eit minne um eit tapt gull, men som prov på at viljen kann flytta fjell. For unge idrettsfolk er soga um niandeplassen som vart til sølv meir verd enn mange glitrande sigrar; ho syner at vegen fram sjeldan er bein, men at han alltid er verdt å gå.

    Kjelde: NRK

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no