Vestmennene

Author: AdminVestmennene

  • Ny sjef på St. Olav: – Vil setja preg på utviklingi på sjukehuset

    Ny sjef på St. Olav: – Vil setja preg på utviklingi på sjukehuset

    Millionar til kunstig intelligens på eit sjukehus med røter attende til mellomalderen? Det er ikkje eit paradoks, men ein naturleg veg vidare for St. Olavs hospital.

    Dei som leiar sjukehuset, vil at St. Olavs skal vera mellom dei beste i Norden. Difor kunngjer dei to nye stillinger og set av millionar til kunstig intelligens (KI). Dette er ikkje berre eit teknologisk sprang; det er ein vilje til å byggja vidare på eit langt og ærverdig arvegods.

    St. Olavs hospital ber namnet etter kongen som vart gravlagd i Nidaros, og som fyrr i tida drog pilegrimar til seg i von um lækjedom. Den gamle tanken um at kunnskap og omsorg høyrer saman, fær no nye reiskapar.

    Kunstig intelligens er i ferd med å endra mykje i helsevesenet. Ho kann hjelpa fagfolki med å tyda bilæte, finna mønster i store datamengder og fanga upp faresignal tidlegare. Slik kann teknologien gjeva fagfolki meir tid til det som ikkje kann setjast på formel: møtet med pasienten. Den lange lina frå pilegrimsvandring til presisjonsmedisin er ikkje so lang som ho ser ut. I båe høve gjeld det å finna rett hjelp til rett tid med dei hjelpemidla som er tilgjengelege.

    Dei to nye stillingene som sjukehuset no kunngjer, er eit tydeleg teikn på at sjukehuset vil ha kompetanse til å ta i bruk denne teknologien på ein klok måte. Det er ikkje nok å kjøpa inn system; ein lyt ha folk som kann stilla dei rette spursmåli og vurdera svara med fagleg dømmekraft.

    Målet om å verta mellom dei beste i Norden er høgt, men ikkje utan rot i røyndomen. Trøndelag hev lenge vore ein stad der medisinsk forsking og sjukehusdrift stend sterkt. No fær denne tradisjonen ei ny, digital side, og det er grunn til å gleda seg.

    Når eit sjukehus med eit slikt namn vel å satsa på framtidi, er det eit godt teikn for heile regionen. Dei som kjem inn dørene som pasientar, kann håpa på både varm omsorg og skarp teknologi i lag. Det er eit mål som er verdt å strekkja seg etter.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Døydde før han fekk arrangert jolekonsert nummer 40. No tek vener over ansvaret.

    Døydde før han fekk arrangert jolekonsert nummer 40. No tek vener over ansvaret.

    Talet 40 er ikkje noko kvardagsleg tal for ein jolekonsert. Ein mann som hev halde ein slik konsert gong etter gong i fire tiår, hev skapt noko som er større enn eit enkelt arrangement. Han hev skapt ein møtestad.

    Dalen døydde fyrr han sjølv fekk skipa til den 40. konserten. Men i staden for å lata tradisjonen døy med honom, tok dei som stod honom nær yver ansvaret. Den 17. desember skal den 40. jolekonserten likevel ganga av stabelen.

    Det segjer noko stort um kva ein konsert kann tyda for eit bygdelag. Når nokon tek yver eit ansvar som ikkje er deira eige, er det ikkje fyrst og fremst av plikt. Det er av kjærleik til det som vart bygt upp.

    Ein jolekonsert som hev vore halden i 39 år, er ikkje lenger berre ein konsert. Han er eit ledd i sjølve jolefeiringi, eit fast punkt i mørkret, ein stad der born og vaksne hev sete side um side. Slike tradisjonar hev ei tyngd som ikkje let seg måla i billettar.

    Jolekonsertar hev ei serskild stilling i den mørkaste tidi på året. Dei samlar folk kring song og ljos når dagane er stutte. Ein konsert som hev vore der i 40 år, er som eit fyrtårn i mørkret; folk veit at dei kann koma dit og kjenna seg heime.

    Den som hev stade for 39 konsertar, hev sett born som fyrst kom i armane på foreldri, seinare kom med eigne born. Slik vert eit arrangement ein del av eit større bilæte: det bind saman år og ættleder. Når vener tek yver, er det dette bilete dei ber vidare.

    Når dei næraste no tek ansvaret, syner dei at mannen ikkje berre skipa til ein konsert. Han lærde eit heilt lag korleis ein ber ein tradisjon. Det er kanskje den største gåva ein organisator kann gjeva frå seg: at verket lever vidare når han sjølv ikkje lenger er der.

    Den 17. desember skal songen ljoda på nytt. Det vert ikkje ein konsert som berre minnest det som var. Det vert ein konsert som syner at ein levande tradisjon ikkje stend og fell med ein einaste mann, men med dei som vel å bera han vidare.

    Kjelde: Adresseavisen

  • På jakt etter noko unikt? – Dette kann du bjoda på i TV-aksjonen 2026

    På jakt etter noko unikt? – Dette kann du bjoda på i TV-aksjonen 2026

    Tromma frå fotball-VM rungar for titusenvis på tribunane. I TV-aksjonen 2026 skal ho runga for noko større enn pokalar og tabellplasseringar. Ho skal lokka fram bod og byggja bru mellom sportsglede og givarglede.

    På auksjonslista stend òg måleri laga av pingvinar, og ein treningstime med landslagstrenaren Ståle Solbakken. Det som fangar blikket, er det uvanlege. Det som gjer inntrykk, er at so mange ulike aktørar vil leggja noko av seg sjølve inn i dugnaden. Ein fotballtrenar gjev av tidi si. Pingvinane gjev farge og leik. Tromma gjev ljod og minne. Slik vert auksjonen ikkje berre ei pengeinnsamling, men eit møte mellom mange ulike interesser.

    TV-aksjonen hev i mannsaldrar samla heile landet kring eitt mål. Denne auksjonen held fast ved den gamle tanken om at gåva ikkje treng vera lik for alle. Nokre vert lokka av sport, andre av kunst, atter andre av det absurde og morosame. Nett det er styrken. Når ein kann by på noko som talar til hjarta, vert det lettare å opna lommeboki utan å kjenna på tvang.

    Auksjonen gjev òg eit lite tankekors: Verdien av ein gjenstand ligg ikkje alltid i materialet. Ei tromme er berre skinn og tre, eit måleri berre lerret og måling, ein time berre seksti minutt. Men når desse vert knytte til eit felles føremål, får dei ein ny klangbotn. Den som vinn bodrunden, får ikkje berre eit minne; han får òg vera med på noko som varer lenger enn auksjonshammaren.

    Difor er det grunn til å sjå fram mot TV-aksjonen 2026 med varmt huglag. Her vert det rom for både alvor og smil, for store summar og for små bod. Og kanskje er det ikkje dei dyraste gjenstandane som vert hugsa, men dei som fortel den finaste soga um at mange vil hjelpa. Ein pingvin og ein landslagstrenar hev meir til felles enn ein skulde tru: dei er båe med på å gjera ein god idé til handling.

    Kjelde: NRK

  • No kann du kjøpa VM-tromma: – Eit unikt stykke norsk historie

    No kann du kjøpa VM-tromma: – Eit unikt stykke norsk historie

    Kva gjer ei enkel tromme til eit stykke norsk historie? Svaret ligg ikkje i skinnet eller treverket åleine, men i alt det som hev runga frå henne. No vert landets mest kjende tromme lagt ut på auksjon, og ein ny eigar kann få ta del i den soga ho ber med seg.

    Når eit slikt minne vert selt under hammaren, er det ikkje berre eit instrument som skiftar hand. Det er eit stykke norsk idrettsarv som fær ein ny heim. Gjennom åri hev tromma vore med på å samla tilskodarar, løfta stemningi og gjeva rytme til felles glede. Ho hev høyrt jubel og spaning, og ho hev bore røysti frå mengdi ut over stadion.

    For den som no vinn auksjonen, opnar det seg ei særskild von. Å eiga ei slik tromme er ikkje å eiga ein vanleg ting; det er å taka vare på ein lekk i ei lang kjede av norske kulturupplevingar. Mange vil kanskje setja henne på ein heidersplass, medan andre vil lata henne koma til nytte på nye stemne. Uansett kva den nye eigaren vel, vil soga halda fram.

    Det er noko fint i at slike kvardagslege ting – ein fotball, ei flaggline, ei tromme – kann verta berarar av store kjenslor. Dei er ikkje laga av eit dyrt materiale, men av dei timane og augneblinkane folk hev delt kring dei. Dette er arven frå idretten: ikkje berre sigrar og tap, men og ljoden av samhald.

    Difor er auksjonen meir enn eit sal. Han er ei påminning um at norsk soge bur i både bøker og bygningar, men og i dei små tingane som hev vore med på vegen. Den nye eigaren fær ikkje berre ei tromme; han eller ho fær ein sjanse til å føra tonen vidare til nye ættleder.

    No ligg vegen open for bod. Kven veit kvar tromma skal slå sin neste takt?

    Kjelde: NRK

  • Friskt og underhaldande samlivsdrama

    Friskt og underhaldande samlivsdrama

    Kva gjer ein med eit skodespel som alle trur dei kjenner? Svaret, etter det som er fortalt frå teaterscena, er å gjera det so friskt at tilskodaren lener seg fram på nytt.

    Henrik Ibsens «Et dukkehjem» hev vore spela i over eit hundradår, men verket er ikkje støva av den grunn. Når ein no får høyra um ei framsyning der mykje er annleis i sjølve dukkehjemmet, er det eit teikn på at klassikaren toler å verta teken ned frå hylla og sett saman på nytt. Det er ikkje vanvyrdnad; det er kjærleik til stoffet.

    Då stykket fyrst vart framført i 1879, vekte det storm hjå mange. I dag er det ein fest å sjå at det framleis kann setja spor, og at ein ny oppsetnad tør leika med arven. Det som gleder mest, er at sluttscena held stand. Nora går. Det er ikkje ein detalj, men sjølve hjarteslaget i stykket. Uansett kor mange moderne grep regissøren gjer, so stend det fast at ei kvinne tek steget ut or eit liv som kveler henne. Slik vert framsyningi ei påminning um at fridom ikkje er ei gamaldags sak, men noko kvar ny ætt må vinna for seg sjølv.

    Frå eit kulturelt synspunkt er det og gledeleg at teatret finn nye vegar inn i gamle sanningar utan å missa respekten for ordi som ber stykket. Eit dukkehjem som er mindre støva, meir underhaldande, men likevel alvorleg når det gjeld, kann nå eit publikum som elles kanskje hadde halde seg heime. Det er lærerikt å sjå korleis scenekunsten held liv i arven ved å gjera han nærverande for nye ættleder.

    Tilskodaren får dermed både det kjende og det uventa: ein kjend siste akt, men ei reise dit som ikkje er heilt den same som før. Det er ein god ting. For når Nora til slutt går, skal døri smella i brystet på dei som sit i salen, ikkje berre i kulissane. Og den klangen hev ljoma gjennom tidi sidan 1879 – endå heng han i lufti.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Etter Trondheim-smellen: Panta flaskor for å få råd til sumarfest

    Etter Trondheim-smellen: Panta flaskor for å få råd til sumarfest

    Kor mange tomflaskor skal til for å gjera ein draum um til røyndom? For ein flokk som ser på kvarandre som søsken, var svaret ikkje store sponsoravtaler, men småpengar frå pant.

    Soga som er fortald, handlar um ein gjeng som samla inn tomflaskor og fekk råd til sommarfesten. Det er lett å undervurdera slike summar, men dei representerer noko langt meir enn kroner og øre. Kvar flaska som vart samla inn, var ei lita handling for eit større fellesskap. Når mange gjer litt, veks det til noko som ber heile laget.

    At dei ser på kvarandre som søsken, er ikkje berre eit fint ord. Det syner seg i praksis når dei vel å bruka fritidi på å samla pant i staden for å venta på at nokon andre skal ordna opp. Det er ein arbeidsmoral som hev vakse fram nedanfrå, og som gjev ein serskild styrke når nye mål skal nåast.

    Etter Trondheim-smellen, då Trondheim ikkje lukkast, hev Falun no teke på seg den same oppgåva. Det er ikkje sagt at vegen vert lettare for dei, men dei hev med seg noko som ikkje kan kjøpast for pengar: tillit, samhald og ei kjensla av at alle dreg i same retning. Slike eigenskapar er ofte dei som skil eit godt lag frå eit middels lag.

    Det er òg verdt å leggja merke til korleis små økonomiske bidrag kan få stor tyding når dei vert samla. Panteflaskor vert ofte kasta utan ettertanke, men her vart dei byggjesteinar for ei fest som gav minne for livet. Det er ei påminning um at verdi ikkje alltid ligg i store summar, men i viljen til å gjera noko saman.

    Falun-gjengen hev synt at glede og fellesskap ikkje treng å kosta mykje. Dei hev skapt si eiga sommarfest med eigne hender, og det er eit godt føredøme for andre. Når ein gjeng fyrst hev lært å dela både arbeid og gleda, stend dei sterkare når større utfordringar møter deim. Det er slik samhald vert bygt, flaska for flaska.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Ligg Amelia Earharts fly i ein lagune i Stillehavet?

    Ligg Amelia Earharts fly i ein lagune i Stillehavet?

    Kvifor held eit nitti år gamalt mysterium framleis liv i både fagfolk og vanlege folk? Svaret ligg kanskje ikkje berre i sjølve flyet, men i det flyet stend for.

    Amelia Earhart var ein flygar som vart eit bilete på mot og fridom. Då ho forsvann for over nitti år sidan, vart spørsmålet um kvar ho vart av ståande opent. Det er ikkje noko lite mysterium; det er ei gåte som hev fylgt ettertidi gjennom mannsaldrar. Sjølv om mange hev freista å finna svaret, er saki framleis uløyst. Det gjer ikkje soga mindre verd; det gjer ho meir levande.

    No er spørsmålet på nytt reist: Ligg flyet i ein lagune i Stillehavet? Ein slik tanke er ikkje berre ei teknisk gransking. Han minner folk um at havet gøymer mykje, og at menneske ikkje hev slutta å undrast. Nye kartleggingsverktøy kann sjå ned på havbotnen med ein klarleik som tidlegare generasjonar berre kunde drøyma um. Dersom flyet verkeleg ligg i ein slik lagune, er det nett slike stille vatn som kann ha halde på løyndomen i lang tid.

    Det er noko vakkert i at ein 90 år gamal gåte enno får folk til å leita. Earhart synte at himmelen ikkje hadde kjønn, og at draumar ikkje treng å stoppa ved landegrenser eller vedtekne reglar. Den arven er ikkje avhengig av at flyet vert funne. Men dersom det vert funne, vil funnet kasta ljos over ei av dei mest kjende flyferdene i det tjuande hundreåret.

    Å halda fram med å søkja er i seg sjølv ein måte å æra minnet hennar på. Det er ikkje sikkert at svaret kjem i morgon, men sjølve spørsmålet hev alt bore frukt: det held nysgjerrigheiti ved like, og det minner folk um at nokre gåter er verd å fylgja heilt til endes.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Landslagstrenar testa metodane på seg sjølv – fekk mykje betre kondis

    Landslagstrenar testa metodane på seg sjølv – fekk mykje betre kondis

    Seks veker var nok til at ein 40-årig landslagstrenar fekk ei kraftig betring i kondisjonen. Det er ikkje eit rop um merksemd, men eit stille prov på at treningsmetodane hans held mål. Hans Kristian Stadheim testa dei på seg sjølv, og fekk eit svar som er verd å leggja merke til.

    Når ein trenar set seg sjølv i same posisjon som utøvarane, skjer det noko med tilliten. Idrettsfolk høyrer ofte mange ord um intervallar, terskel og restitusjon, men sjeldnare fær dei sjå trenaren gå inn i same løypa. Her gjorde landslagstrenaren nettopp det: han tok metodikken frå papiret og inn i sin eigen kropp. Resultatet vart ei tydeleg betring av kondisjonen etter berre seks veker.

    Slike sjølvforsøk hev ein lang og god tradisjon i både lækjekunst og idrett. Det er noko grunnleggjande heiderleg ved å prøva på seg sjølv fyrst, før ein bed andre gjera det same. For ein landslagstrenar gjev det òg eit språk som ikkje berre er teoretisk, men bygt på røynsle. Når han seinare står ved sida av løypa eller i garderoben, veit han korleis den sjette veka kjennest i musklane, og kor mykje framgang som er mogeleg å henta med jamt arbeid.

    Det er lett å undervurdera ein 40-åring som testperson. Mange trur at den store framgangen er for dei unge, medan dei vaksne berre skal halda ved lag. Prosjektet til Stadheim minner um noko anna: kroppen svarar på systematisk trening langt inn i vaksen alder. Det er eit vonfullt bodskap, ikkje berre for toppidretten, men for alle som kjenner at kvardagen har stole litt av overskotet. Ein treng ikkje vera utøvar på landslaget for å ha nytte av å setja seg eit mål og følgja det i seks veker.

    Den store verdien ligg kanskje ikkje i sjølve tala, men i det dømet han set. Ein leiar som er viljug til å kjenna på ubehaget sjølv, stend sterkare når han skal krevja noko av andre. Det er eit prinsipp som gjeld langt utanfor idretten: i skulestova, på verkstaden og i styrerommet. Folk merkar skilnaden på den som berre pratar, og den som sjølv hev gått vegen.

    Når ein landslagstrenar hev betra sin eigen kondisjon mykje på seks veker, er det soleis meir enn ein personleg siger. Det er eit lite, konkret vitnemål um at gode metodar verkar – også på den som har lært dei burt i årevis. Og det er ei påminning um at fagleg styrke vert djupare når han fær sitja i kroppen, ikkje berre i hovudet.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • – Me jobba jo i platebutikk i Bergen saman

    – Me jobba jo i platebutikk i Bergen saman

    Bak disken i ein platebutikk i Bergen vart grunnlaget lagt for eit samarbeid som fyrst no kjem ut i ljodet. Det er lenge sidan Ane Brun og Röyksopp møttest for fyrste gong, men tråden dei batt då, hev vore sterk nok til å halda heile vegen.

    Ane Brun og Röyksopp samarbeider no. For mange som fylgjer norsk musikk, er det eit gledeleg nyhende. Det som gjer saki endå finare, er at dei to partane ikkje møttest på ein stor festival eller i eit studio i utlandet. Dei møttest bak disken i ein platebutikk i Bergen. Ein slik stad er meir enn ein butikk. Det er ein møtestad der unge musikkinteresserte menneske kann dela funn, prata um plater og drayma um eigne songar. I ei tid då musikken ofte kjem gjennom skjermar og algoritmar, er det lett å gløyma kor viktig den fysiske møtestaden var. Platebutikken gav rom for tilfeldige møte og langsame samtalar. Slike møte kann setja djupe spor.

    Når eit samarbeid kjem etter so mange år, fortel det noko varmt um tolmod og varig venskap. Ikkje alle gode idear vert sette i verk med ein gong. Nokre tankar treng tid til å mognast, medan dei som ber deim, går kvar sine vegar og samlar røynslor. At Ane Brun og Röyksopp no finn saman att, er difor ikkje berre eit møte mellom to artistar. Det er eit prov på at band som vert knytte tidleg i livet, kann overleva avstand, år og ulike musikalske retningar.

    Bergen hev alltid hatt ein serskild plass i norsk musikkliv. Byen er liten nok til at folk møtest på tvers av miljø, men stor nok til å gjeva rom for mange ulike uttrykk. Når to artistar med so ulike musikalske uttrykk finn saman, er det eit teikn på at det lokale jordsmonnet framleis ber frukt. Det er dessutan ei påminning um at dei viktigaste samarbeidi ofte byrjar med noko enkelt: ein prat over disken, ei plate som vert tilrådd, eit felles minne frå dei fyrste åri i musikklivet.

    Soga um Ane Brun og Röyksopp minner folk på at gode ting kann ta tid. Det som vert sådd i ein travel platebutikk for mange år sidan, hev no vakse fram til eit samarbeid som mange vil høyra med glede. Og kanskje er det nettopp slik den levande musikkulturen held seg frisk: ikkje berre gjennom store lanseringar og raske suksessar, men gjennom dei stille bandi som vert knytte mellom menneske som elskar musikk. Eit langt venskap kann byrja bak ein disk, og når det fyrst slær ut i full bløming, er det verd å feira.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Dette ser du ikkje frå gata: – Det såg ikkje ut i bakgarden her

    Dette ser du ikkje frå gata: – Det såg ikkje ut i bakgarden her

    Kva skjuler seg når ein går langs gata og berre ser ein sliten vegg? Ofte er det nettopp der dei største endringane hev funne stad, utan at nokon på utsida merkar det.

    Det hev skjedd mykje bak fasaden til gamle Fotballpuben og Pastasentralen. Den setningi er verd å stogga ved. Ho minner um at ein by ikkje berre er det han syner fram mot gata. Han er like mykje det som lever i bakgardane, i ljosgårdane og i dei romi som ingen byplan hev teikna på papiret.

    For dei som bur i ein by, er slike bakgardsprosjekt ofte dei mest verdfulle. Dei skapar ikkje berre nye hus, men nye møte mellom menneske. Der det før stod tomme lager og gamle kjøken, kann det no veksa fram verkstader, hagar og fellesareal. Det er ei stille fornying som ikkje ropar høgt, men som gjer kvardagen rikare for alle som hev sine vegar der.

    Den gamle fotballpuben og pastasentralen ber med seg ei soge. Dei hev vore samlingsstader, matstader og møteplassar. Når noko no skjer bak deira eldre andlet, er det ikkje eit brot med fortidi. Det er ein ny etasje i det same huset. Byar som evnar å byggja vidare på det som finst, i staden for å riva og gløyma, held på noko som pengar ikkje kann kjøpa: samanheng.

    Det er lett å gå forbi ein byggeplass og tenkja at her står alt stille. Men bak presenningane og stillasa arbeider hender med å gjera eit rom klart for nye dagar. Den som berre ser fasaden, misser den beste parten av soga.

    Difor er det godt at slike endringar fær merksemd. Dei fortel at ein by aldri er ferdig, men alltid på veg. Og at dei viktigaste romi ofte ligg akkurat der gata ikkje når fram.

    Kjelde: Bergens Tidende

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no