Vestmennene

Author: AdminVestmennene

  • Dette er HomeView og Apple sitt heilt nye økosystem.

    Dette er HomeView og Apple sitt heilt nye økosystem.

    Husnøkkelen hev vore den same i fleire hundre år: eit stykke metall som snur seg i ein lås. No kjem arvtakaren, og han sit ikkje i lumma, men i ein telefon. Apple og partnarane LG og Schneider Electric lanserer eit heilt økosystem der låsen, kameraet og termostaten talar saman.

    Midt i dette økosystemet står HomeView, ein sju tommar stor skjerm med den same brikka som sit i dei nyaste mobilane. Skjermen kann stå på bordet eller hengjast på veggen, og med fire mikrofonar og eit kamera som fylgjer andletet, vert han eit lite digitalt midtpunkt i daglegstova. Skjermen skal styra ljos, varme og dører, og kjenner att både folk og pakkar utan at brukaren treng læra seg eit nytt fagspråk.

    Den nye dørlåsen opnar seg sjølv når ein person med ein kompatibel iPhone eller Apple Watch nærmar seg døri. Her er det ikkje lenger naudsynt å grava etter nøkkelen medan bæreposane vert tunge. Låsen kann òg opnast med eit trykk, ein PIN-kode eller ein løynleg naudnøkkel, og dei grunnleggjande funksjonane virkar lokalt utan internett. Det er ein liten revolusjon for den som hev hendene fulle, eller for eldre som ynskjer at døri skal kjenna deim att.

    Dei fire kamera frå LG gjer meir enn å filma. Dei kann skilja mellom folk, dyr, bilar og pakkar, og dei held fram med å ta opp sjølv um nettet fell ut, takka vera innebygd lagring. Inne-kameraet hev ein serskild personvernfunksjon: når den fyrste bebuaren kjem heim, vipper det upp og sluttar å overvaka romet. Kameravideo og personopplysningar i Hjem-appen skal vera ende-til-ende-krypterte, so korkje Apple, LG eller Schneider Electric kann lesa dei.

    Termostatane frå LG og Schneider Electric hentar data frå sensorar i fleire rom, og kann justera varmen etter um folk er heime, legg seg eller er ute. Alt dette skal brukaren kunna setja upp sjølv utan å lasta ned eit eige program eller laga seg ein ny konto. Det er ein stille framgang: teknologien flytter seg inn i vegg og dør, men krev ikkje at huset vert eit laboratorium.

    At Noreg ikkje er med i den fyrste lanseringi, tyder ikkje at utviklingi går utanom landet. Det tyder heller at tryggleik og lokal kontroll vert tekne på alvor før Siri AI kjem til EU. Den gamle husnøkkelen får ein arvtakar som ikkje berre opnar døri, men som òg kjenner att dei som bur der. Det er ei framtid som er både meir hjelpsam og meir høfleg mot dei som bur i heimen.

    Kjelde: ITavisen

  • Knuste verdsrekorden – køyrde 436 km utan å lada.

    Knuste verdsrekorden – køyrde 436 km utan å lada.

    436,5 kilometer på éi lading – frå Alpane og sørover mot Middelhavet – er ikkje lenger eit stunt for spesialbygde prototypar. Ein heilt vanleg, serieprodusert elektrisk motorsykkel greidde det nyleg, og med det er den gamle verdsrekorden slegen med over 40 prosent.

    Slike langtursprøvar har djupe røter i motorsykkelsoga. I dei fyrste tiåri etter 1900 handla dei store uthaldsprøvane ikkje um rå kraft, men um å koma fram heilskinna over fjell og elvar. Det er den same tolmodsprøva som no får nytt liv på elektrisk drift.

    Det var ikkje berre éin maskin som nådde lenger enn den gamle rekorden. Tre ulike Zero-modellar klarte det, og den belgiske føraren Jelle Verstaen nådde lengst med 436,5 kilometer. At alle tre serieproduserte syklane slo den tidlegare rekorden, fortel at dette ikkje er eit lykketreff med éin einskild maskin.

    Batteripakka er heller ikkje noko mysterium. Standardbatteriet på 15,6 kWh er kombinert med ei ekstra eining som Zero kallar «Power Tank» på 3,6 kWh, til saman 19,2 kWh. Det er den same teknologien som kundar kan kjøpa, ikkje noko som er løynd burt i ein verkstad.

    Turen gjekk for det meste um natti, på små vegar utan motorveg, med jamn fart kring 52 kilometer i timen. Regenerativ bremsing i nedoverbakkane frå Alpane og evna til å halda på farten gjennom svingane gjorde sitt. Dette er ikkje tilfeldig; det er den same tankegangen som ligg bak dei ekstreme rekordane for elbilar, der lågt forbruk tyder meir enn høg toppfart.

    Det høyrer med til forteljingi at dei siste mila kom i kraftig regn og sidevind. Ein av motorsyklane heldt fram 15 kilometer etter at instrumentpanelet viste null prosent, og ein annan hadde framleis fire prosent att då han stoppa. Slike marginar er ikkje noko å byggja kvardagsplanar på, men dei syner at teknologien toler meir enn det tali på skjermen fortel.

    For dei fleste vil ikkje 436 kilometer vera kvardagsrekkevidd. Men det er heller ikkje poenget. Poenget er at grensa flytter seg, ikkje ved hjelp av større og tyngre batteri, men ved klokare bruk av den energien som alt finst. Det gjer elektriske motorsyklar til eit stadig meir truverdig alternativ for langtur, ikkje berre for bykøyring.

    Rekorden er med andre ord ikkje fyrst og fremst ei soge um éin førar og éin maskin. Det er ei soge um tolmod, planlegging og teknologi som løyser eit praktisk problem: kor lenge kann ein køyra før ein må lada? Svaret er ikkje lenger noko ein kann slå fast på førehand. Det veks, natt for natt, på små vegar gjennom Alpane.

    Kjelde: ITavisen

  • No kann bilætformatet omsider taka av.

    No kann bilætformatet omsider taka av.

    Fire store nettlesarar kan no visa same bildeformatet utan at brukaren treng røra ved noko innstilling. Ei stund var JPEG XL noko for dei særleg interesserte, men no er formatet kome inn i varmen hjå Firefox, Safari, Chrome og Edge.

    Firefox 158, lansert 13. oktober, hev slått på JPEG XL som standard. Dermed slepp brukarane å leita fram eksperimentelle innstillingar for å få fram biletet. Safari hev hatt same støtta sidan 2023, og i denne månaden kom både Chrome og Edge etter. Når alle dei store nettlesarane talar same språk, er vegen open for at nettstadene tek formatet i bruk for alvor.

    For den vanlege lesaren kann det høyrast ut som ein detalj for nerdar, men verknaden merkjast i kvardagen. JPEG XL byd på mindre filer med same biletkvalitet, snøggare lasting av biletrike sider og lågare mobildatabruk. Formatet støttar dessutan komprimering både med og utan kvalitetstap, gjennomsikt, animasjonar og HDR. Biletet kann òg visast gradvis medan det lastar ned, noko som gjer ventetidi mindre irriterande.

    Det mest slåande med formatet er likevel ikkje snøggleiken, men arkiveigenskapen. Gamle JPEG-bilete kann pakkast om til mindre JPEG XL-filer utan at noko går tapt. Den opphavlege JPEG-fila kann sidan rekonstruerast heilt nøyaktig. Det er eit sjeldant døme på at teknologi sparar plass utan å kasta noko burt. For museum, avishus og alle som sit med store biletarkiv, er dette ei stille gåve: ein kann minka datamengdi utan å røra ved sjølve biletet.

    Når nettlesarane no melder frå til nettstadene at dei kann ta imot JPEG XL, er det ikkje berre eit teknisk gjennombrot. Det er eit døme på at framsteg ikkje alltid treng ropa høgt. Slike stille skifte gjer kvardagen litt lettare, fil for fil, og sparar både tid og pengar for kvar einaste som les ei avis på mobilen. Det er verd å leggja merke til.

    Kjelde: ITavisen

  • Huset fyller ti år – her er bilæti.

    Huset fyller ti år – her er bilæti.

    Litteraturhuset i Trondheim fyller ti år, men spursmålet er ikkje kor mange kvadratmeter det er. Det er kor mange tankar som hev fenge rom der. Ti år etter opningi er det tydeleg at dette huset ikkje berre hev vore ein møtestad, men ein voksterstad for ordi.

    Tanken er gamal. Lenge fyre eit eige hus fekk namnet litteraturhus, samla folk seg i leseselskap og heimestovor for å høyra og dryfta bøker. I Trondheim hev byen alt i mannsaldrar hatt eit rikt ordskifte, frå katedralskulen til universitetsmiljøet. Det nye huset hev gjeve denne gamle straumen eit fast punkt.

    Bileti frå jubileet syner ikkje berre forfattarar på podiet; dei syner lesarar i alle aldrar og friviljuge folk som set fram stolar. Slike små augeblikk er sjølve hjarta i huset. Ti år med litteratur kann ikkje summerast i tal, men i menneske som hev fenge ein stad å vera.

    Eit litteraturhus i Noreg hev ei særskild rolle. Her møtest bøker på begge målformene og sogor frå mange land, utan at noko treng stillast upp mot noko anna. Det er ikkje eit hus for dei få; det er eit hus for alle som vil høyra ei røyst som ikkje er deira eigi.

    Ti år er både langt og stutt. For eit hus som skal bera litteraturen vidare, er dei ti fyrste åri som grunnmuren. Det som no stend att, er å byggja vidare med nye røyster, nye lesarar og nye bøker. Jubileet er soleis ikkje eit punktum, men eit komma i ei lang setning.

    Når eit hus fyller ti år, er det lett å telja arrangement og besøk. Men den verkelege arven frå Litteraturhuset i Trondheim er noko enklare: at ordi enno hev ein heim.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Denne trenden rikar livet: – I ferd med å taka av

    Denne trenden rikar livet: – I ferd med å taka av

    Det nye statussymbolet på sosiale medium er ikkje ein blankare skjerm, men eit tomt bord. Trenden som no breier seg, handlar um å leggja burt mobilen – og fortelja andre um det. For eit vanleg auge kann det høyrast ut som eit paradoks, men i røyndi er det eit teikn på at skjermkulturen er i ferd med å få si eigi motvekt.

    Dei som legg vekk telefonen ein kveld i veka, fortel ikkje berre um kva dei misser, men um kva dei vinn. Samtalen ved kjøkenbordet vert lengre. Boki vert opna. Turstien vert lagt merke til. Slike små endringar høyrest små ut, men dei byggjer upp ein ny kvardagsrytme. Det er ikkje eit upprør mot teknologien; det er ei finstemt justering.

    Det er lett å smila av ein trend som vert spreidd på den same skjermen han vil burt frå. Men nett dette paradokset gjev trenden kraft. Sosiale medium når dei som treng bodskapen mest, og dei unge som veks upp med ein telefon i handa, fær sjå at jamaldringar set grenser. Ein mobilfri kveld er ikkje lenger noko ein løynder; det er noko ein deler. Soleis vert sjølve mediet eit verktøy for måtehald.

    Dette er ikkje fyrste gongen menneske søkjer stilla når ny teknikk fyller kvardagen. Då radioen kom, sa mange at høgtlesingi ville døy; i staden vart ho eit samlingspunkt i nye former. Då fjernsynet kom, spådde nokon at samtalelivet var slutt, men kaffibordet overlevde. Mobilen er berre det siste leddet i denne lange rekkja. Det tyder ikkje at ein skal avvisa nyvinningane, men at kulturen sjølv finn motvekter.

    For lokalsamfunnet er denne trenden særs verdfull. Når telefonen ligg i ein annan krok, fær folk augo upp for kvarandre. Borni ser at vaksne òg kann leggja frå seg skjermen. Lag og foreiningar fær ei betre stund rundt bordet, anten det gjeld strikkeklubb, songøving eller dugnad. Det er ikkje store grep som skal til; det er nok å gjera det synleg at pausen er eit gode.

    Det finst ingen grunn til å tru at mobilen vil forsvinna. Han er komen for å verta. Men når dei som brukar han mest, sjølve tek til å prisa stunder utan han, er noko i ferd med å snu. Det er eit stille, men sterkt teikn på at livet ikkje berre skal dokumenterast – det skal levast. Og den lærdommen er verd å dela, jamvel på ein skjerm.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Læra seg å spela gitar i 60-åri?

    Læra seg å spela gitar i 60-åri?

    Ein gitar hev seks strengjer, men det er ikkje alderen som avgjer kven som kann lata dei ljoda. Spursmålet um å læra gitar i sekstiåri er ikkje nytt, men svaret er klårt: ja, det er fullt mogleg. Og det er ei glede som høyrer alle til.

    Den som fyrst tek gitar i handi når sekstiårsdagen er over, fær ikkje fingrar som ein tolvåring. Men han fær noko som er like mykje verd: tolmodet frå eit langt liv, røynsla med å øva noko til det sit, og gleda yver å læra noko nytt. I norsk visekunst og folkemusikk hev dei eldre alltid vore med på å bera tonen vidare. Ein gitar i hendene på ein vaksen nybyrjar er ikkje eit brot med tradisjonen; det er ei ny grein på eit gamalt tre. I hardingfeletradisjonen var det ofte slik at ein lærde av dei gamle, og mange tok fela upp att i vaksen alder.

    Mange bygder og bydelar hev no vaksenlag der folk i alle aldrar samlast med kvar sin gitar. Der er det ikkje konsertnivå som tel, men samværet og dei små framsteg. Dertil kjem at undervisning hev vorte lettare å få tak i enn nokon gong. Nettet byr på lærevideoar og notar, og ein treng ikkje lenger bu i ein stor by for å finna ein lærar.

    Ein gitar er eit sosialt instrument. Han høver ved leirbålet, i stova og på øvingslokalet, og han krev ikkje eit heilt orkester for å gleda nokon. For mange er det fyrste grepet det vanskelegaste, men når fingrane finn vegen, opnar det seg eit heilt rom av songar og viser.

    Læra å spela gitar i sekstiåri er ingi bragd for dei få. Det er ei dør som stend open for alle som vil, og ljodet frå ein nyslegen akkord veit ikkje kor gamal handi som held strengen nede er.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Det finst ikkje noko eintydigt svar på det. Isak vert ofte lesen som ein mann med autistiske trekk: han er fåmælt, praktisk, roleg, sterkt bunden til jord og arbeid, og han slit med sosiale kodar. Men å setja ein moderne diagnose på ein romankarakter frå 1917 er anakronistisk; Hamsun hadde ikkje ein slik diagnose i tankane då han skreiv Isak. Nei, ikkje medisinsk, men han kann tolkast slik.

    Det finst ikkje noko eintydigt svar på det. Isak vert ofte lesen som ein mann med autistiske trekk: han er fåmælt, praktisk, roleg, sterkt bunden til jord og arbeid, og han slit med sosiale kodar. Men å setja ein moderne diagnose på ein romankarakter frå 1917 er anakronistisk; Hamsun hadde ikkje ein slik diagnose i tankane då han skreiv Isak. Nei, ikkje medisinsk, men han kann tolkast slik.

    Nobelprisen kom ikkje for eit vanleg helteportrett. Han kom for ei forteljing um ein mann som helst ville ha fred til å dyrka jordi. No, meir enn eit hundre år etter, spør nokon um den same mannen var autist.

    Spursmålet er ikkje nytt i den meiningi at lesarar alltid hev sett noko eige i Isak Sellanraa. Han talar lite, arbeider med jordi og skogen, og held fast ved faste rutinar. Han misskjønar ikkje vondt, men han kann verka framand for snøgt sosialt småprat. Slike drag er det mange i dag kjenner att frå autismespekteret. Det tyder ikkje at svaret er gjeve, men det syner at boki enno hev noko å segja til nye tider.

    Det som gjer spursmålet verdifullt, er ikkje sjølve etiketten. Det er at ein gammal roman framleis kann opna seg for nye lesarar. Når ein ser Isak gjennom ei slik linse, vert ikkje boki mindre; ho vert rikare. Den stille arbeidsmannen som byggjer Sellanraa, fær ein ny dimensjon, og det er ei gåve til ettertidi. Litteratur som held seg levande, gjer nett dette: han tek imot nye spursmål utan å brotna.

    Det er òg noko varmt i sjølve tanken. Ein mann som ikkje søkjer selskap, men finn meining i arbeid, jord og årstider, fær stå fram som eit heilt menneske. Han er ikkje eit avvik i forteljingi; han er sjølve krafti som ber henne. For mange som kjenner seg att i slike måtar å vera i verda på, kann det vera ei stille trøyst å møta ein slik hovudperson i ein klassikar.

    Kanskje er svaret på spursmålet mindre viktig enn vegen dit. Det viktige er at ein klassikar enno kann samtala med notidi, og at menneske med ulike måtar å vera i verda på finn spegling i litteraturen. Det er eit stille framsteg, og det høyrer heime i soga um Markens grøde.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Ny bok: Forfattar meiner 68 år gamal drapsdom er korrekt

    Ny bok: Forfattar meiner 68 år gamal drapsdom er korrekt

    Ein drapsdom frå 1950-talet hev vorte granska i to år – og domen stend. Forfattaren Bjørn Olav Jahr er komen til at den 68 år gamle avgjerdi var rett. Det er ikkje ein sensasjon; det er ei påminning um at gamle arkiv enno kann tala klårt.

    Det mest slåande er ikkje at nokon tvilar på ein gamal dom, men at nokon tek seg tid til å gå inn i materialet på nytt. To år med rettsdokument, vitnemål og lokale tilhøve er eit arbeid som krev meir enn tolmod. Det krev ein respekt for detaljane som lett vert borte i vår tid. Når ein forfattar set seg inn i ei sak frå 1950-talet, vert dokumenti frå den gongen levande historiske kjeldor. Det som eingong var sakspapir, er no ein del av fellesminnet åt samfunnet.

    At domen etter 68 år vert funnen rett, er eit ord um at rettssystemet ikkje alltid var so dårleg som mange vil ha det til. Ein dom som toler eit nytt blikk, fortel at provi vart vurderte med alvor. Det er ikkje lite i ei tid då gamle avgjerder ofte vert møtte med mistru. Her er det motsette: ei bok som ikkje leitar etter feil for feilen si skuld, men som let kjeldone tala.

    Gamle rettsdokument er ofte skrivne i eit stivt embetsmål, men innimellom kjem kvardagsmålet fram i vitnemåli. For den som les etter mål og minne, er slike arkiv ei gullgruve. Dei syner at rettssaki ikkje berre var juss, men og menneske og lokalsamfunn som sette spor etter seg. Det gjer ein slik gjennomgang dobbelt lærerik.

    Det er lett å tru at fortidi er fjern, men når ein forfattar brukar to år på ei sak frå 1950-talet, kjem fortidi nær. Ho kjem ikkje som eit skrik, men som ein stille ettertanke. Ein dom som enno stend etter 68 år, er eit vitnemål um at grundig arbeid varer. Det er noko å gleda seg yver, ikkje berre for rettshistoria, men for alle som set pris på at sanningi ikkje går ut på dato.

    Kjelde: Aftenposten

  • Rørt kong Håkon – saknar å tala med far sin.

    Rørt kong Håkon – saknar å tala med far sin.

    Ein konge som ikkje var heilt budd, er ikkje eit teikn på svakheit. Det er eit teikn på at krona kviler på eit menneske. Kong Haakon legg bak seg nokre vekor som var meir enn vanlege plikter. Han seier sjølv at han ikkje var heilt førebudd. Det er eit ærlegt ord frå ein mann som nett hev teke på seg eit av dei tyngste embætti i landet.

    Norsk kongesoge er full av slike overgangar. Då kong Haakon VII steig i land i 1905, var han og ein mann som måtte læra eit nytt land og ei ny tid å kjenna. Det same gjeld for kong Haakon i dag. Det som skil ei kongeleg verd frå ei vanleg verd, er ikkje at sorgi ikkje finst; det er at sorgi må bera offentleg. Mange kjenner seg att i å måtta halda fram etter tap. Kongen gjer det ikkje med store ord, men med nærvær. Det er ein stille styrke som hev vore med i kongehuset i mannsaldrar.

    Ordet «sorg» hev i norsk same rot som «sørgja», og det å sørgja er å bera omsut for noko som er borte. I dette tilfellet vert sorgi ein del av eit liv i tenesta. Det er ikkje noko nytt, men det er vakkert når det vert synleg. Å missa ein far er tungt anten ein er konge eller ikkje. At ein son stend fram etter slike vekor, syner at embættet ikkje er eit tomt skal, men eit kall som vert bore vidare frå far til son.

    Når den fyrste offisielle reisa no kjem, er det ikkje berre eit programpunkt. Det er eit steg attende til kvardagen, og samstundes eit steg inn i ei ny tid. Folket får sjå ein konge som hev vore nede i det djupe, og som reiser seg att. Slike vekor set spor, men dei kann og gjera ein varmare i embættet. Ein konge som ikkje var heilt budd, kann verta ein konge som lyder meir når andre talar. Det er eit godt utgangspunkt for det som no kjem.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Vend kann få yver 10 milliardar etter søksmål mot Google.

    Vend kann få yver 10 milliardar etter søksmål mot Google.

    Over 10 milliardar kroner. Det er summen som no vert nemnd i meldingi frå det norske selskapet Vend Marketplaces til eigarane. Eit søksmål mot Google kann enda med ein slik sum.

    Eit slikt tal fær augo upp, men det viktigaste her er ikkje berre pengane. Det er at ein mindre norsk marknadsaktør hev halde fast ved retten til å konkurrera på like vilkår. I den digitale økonomien er det lett å tenkja at dei store plattformene set dagsorden åleine. Dette søksmålet viser at konkurransereglane ikkje er tomme ord på papiret.

    Saki hev teke tid. Å møta ein global teknologigigant i retten krev både tolmod, fagleg tyngd og ei sterk tru på at også små aktørar hev noko å stilla upp med. Når selskapet no varslar eigarane um ei mogeleg utbetaling på denne storleiken, er det eit teikn på at arbeidet kann bera frukt.

    For norske forbrukarar er dette gledeleg. Prisjamføringstenester og marknadsplassar gjer kvardagen enklare og meir oversynleg. Når dei fær verka under rettferdige tilhøve, vert utvalet breiare og prisane meir gjennomsynlege. Det er ein vinst for alle som vil gjera gode kjøp.

    Historisk sett hev Noreg hatt sterke røyster for forbrukaropplysning. Frå tidlege samvirkelag til dagens digitale tenester hev målet vore det same: å gjeva folk makt til å velja sjølve. Dette søksmålet held fram i den tradisjonen, men på ein ny og krevjande arena.

    Kva som skjer vidare, er ikkje avgjort. Men sjølve meldingi til eigarane er eit steg framover. Ho viser at rettssystemet kann levera resultat også når motparten er ein av dei største teknologiselskapi i verdi. For norsk næringsliv er det eit sterkt signal: Det løner seg å stå upp for rettferdig konkurranse.

    Ein sum på over 10 milliardar kann gjeva rom for nye satsingar, fleire arbeidsplassar og meir innovasjon. Men den største verdien ligg kanskje i tilliti til at marknaden ikkje er utan lover. Det er ei tillit som kjem heile samfunnet til gode.

    Kjelde: Bergens Tidende

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no