Vestmennene

  • Helstad svarar etter Holm-show: – Fantastisk

    Helstad svarar etter Holm-show: – Fantastisk

    I Kaunas møtte Noah Holm kritikken med musklar, ikkje med ord. Han svara på bana og sende eit tydeleg signal til alle som hadde tvilt.

    Kritikk mot unge spelarar er ikkje noko nytt. Dei som fylgjer norsk fotball tett, hev sett korleis eit lite mistak kann veksa til store ord i aviser og kommentarfelt. Men nokre spelarar hev ei evne til å snu slikt til drivstoff. Noah Holm synte i Kaunas at motgang ikkje treng å verta ei byrd; han kann verta ei kjelde til styrke. Det er ein lærdom som gjeld langt utanum fotballbana.

    Helstad, som såg på, sa det med eitt ord: «Fantastisk.» Det er eit ord som høyrer heime i slike stunder. For det er ikkje alle som fær oppleva å sjå ein spelar svara so tydeleg at ingen treng å spyrja meir. Prestasjonen i Kaunas vart eit prov på at det finst meir i ein ung spelar enn det mange hadde trutt.

    I norsk idrottshistorie finst det fleire døme på spelarar som vart dømde for tidleg, og som sidan svara med å verta betre. Slike svar hev alltid vore dei sterkaste, for dei syner seg i handling, ikkje i ord. Kvar tid hev sine tvilarar, og kvar tid hev sine svar.

    Det er lett å la seg riva med av kritikk, men det er mykje meir lærerikt å sjå korleis eit menneske reiser seg. Noah Holm gav eit slikt døme i Kaunas. For dei unge på tribunen og heime framfor skjermane er slike augneblinkar verdt meir enn mange talar. Dei syner at ein ikkje treng å svara med sinne; ein kann svara med godt arbeid. Og når Helstad då seier «Fantastisk», er det ikkje berre ros til ein spelar. Det er ei påminning um at idrotten framleis hev rom for store, stille svar.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Kong Haakon heldt sin fyrste tale under ein stortingsmiddag.

    Kong Haakon heldt sin fyrste tale under ein stortingsmiddag.

    Ei kongerøyst lydde for fyrste gong i stortingshuset ein torsdagskveld — ikkje frå trona, men frå middagsbordet. Det er ein skilnad på ei trontale og ei tale under ein middag. Den fyrste er plikt; den andre er nærvere.

    For kong Haakon vart denne torsdagskvelden noko meir enn ein formalitet. Når ein ny konge held si fyrste tale for stortingsrepresentantane, er det ei hending som bind to institusjonar saman på ein stillfaren måte. Slike fyrste ord vert ikkje lesne frå eit upersonleg manuskript; dei kjem frå eit menneske som vil høyra til. Ein stortingsmiddag er meir enn eit festmåltid. Det er ein sosial arena der dei lange linone i statsstyret vert synlege med andlet og varme.

    For dei som høyrde på, må det ha vore noko eige ved å uppleva den nye kongerøysti. Ho peikar frametter, men ho ber og med seg noko gamalt. Slike møte hev djupe røter i det norske folkestyret, og kvar ny fyrste tale heng saman med dei som kom fyrr. Slik vert kongedømet ikkje berre eit symbol på kontinuitet, men ein levande part av det norske folkestyret.

    Det er lett å undervurdera kva ein middag kann utretta i politikken. Her mjuknar dei harde kantane, og det vert rom for samtalar som ikkje alltid finn plass i den formelle debatten. Når ein konge set seg til bords med stortingsrepresentantane, stadfester han at monarkiet og folkestyret ikkje stend i motsetnad til kvarandre. Dei er tvert imot bundne saman av samarbeid og tillit.

    Ein slik kveld er difor ikkje berre ein seremoniell fotnote. Han er ei påminning um at eit godt statsstyre byggjer på møte mellom ulike krefter. Kongen og representantane hev kvar sine rollor, men ved same bordet er dei samstundes jamstellingar med eit felles mål: å tena landet.

    For eit folk som fylgjer med utanfrå, er det håpefullt å vita at den nye kongen valde middagsbordet som sin fyrste offentlege arena. Det tyder på at han ikkje berre vil verta sett, men og vil høyra til. Slike uformelle stunder skapar band mellom menneske, og dei skapar og band mellom ein heil nasjon og kongehuset.

    Kjelde: Aftenposten

  • Retorikkprofessor um kong Haakons tale: – Metaforanes fest

    Retorikkprofessor um kong Haakons tale: – Metaforanes fest

    Ein retorikkprofessor hev kalla kong Haakons tale for ein fest av metaforar. Det er eit bilete som festar seg. For når ein konge fær stortingsrepresentantane til å le, er det meir enn underhaldning på ferde. Humoren opnar døri til eit djupare mål: å samla, ikkje å splitta.

    Kong Haakons ord til Stortinget høyrer heim i ei lang norsk line. Frå dei fyrste riksmøti til notidi hev kongar og folkevalde stade andsynes kvarandre i ordskifte um land og lagnad. At ein konge nyttar metaforar og humor, er ingen tilfeldig pynt. Det er ein måte å gjera det store nært og det formelle menneskjeleg. Ein latter i stortingssalen løyser ikkje upp sakene, men han kann løysa upp stivleiken og minna alle um at dei sit i det same rommet med det same ansvaret.

    Det er lett å undervurdera slike talar. Dei vert ofte lesne som pliktord, referat og høgtidsstunder. Men retorikken hev si eiga tyngd. Ein god metafor ber meining yver avstand, so tilhøvet millom konge og folk ikkje lenger kjennest fjernt. Når kongen talar i biletbruk, talar han ikkje ned til nokon; han talar inn i ein felles røynsle. Det er tillit bygd med ord.

    Eit forsvar som ligg bak humoren, er ofte det sterkaste forsvaret. Det krev ikkje høge rop eller lange peikefingrar. Det kjem kledd i eit smil og ein presis observasjon. Slik kann ein konge minna um at demokratiet ikkje berre er reglar og vedtak, men òg respekt for dei andre i salen. Når latteren sit laust, vert bodskapen verande lenger.

    For dei som er glade i norsk mål og norsk kultur, er ein slik tale ei gåve. Han syner at det høgtidlege språket ikkje treng vera stivt, og at humor ikkje treng vera tom. Tvert um kann det eine løfta det andre. Dette er noko å gøyma på i ei tid der ordskiftet ofte vert hardt og snøgt. Ein fest av metaforar er ikkje berre pynt; det er ei påminning um at ordi kann enno bera varme, klokskap og samhald.

    Kjelde: Aftenposten

  • Unge vert stadig meir skeptiske til KI.

    Unge vert stadig meir skeptiske til KI.

    Otte for maskiner hev fylgt menneske heilt sidan dei fyrste vevstolane vart mekaniske. No melder mange unge frå um ei ny otte: at kunstig intelligens skal øydeleggja framtidige jobbhøve.

    Dei unge er ikkje redde utan grunn. Men det er eit teikn på at dei tek framtidi på alvor. Ei røyst som spør kva arbeid skal vera, er ei røyst som vil vera med og forma svaret.

    Slik var det og då dampmaskinen kom, og då datamaskinen tok til å gjera kontorarbeid. Kvar gong hev nokon spådd at arbeidsløysa skulde verta varig. Men historia syner at nye yrke veks fram når gamle vert burt eller endrar seg. Det er ikkje nokon lovnad um at alt ordnar seg av seg sjølv, men det er eit prov på at menneske hev evna til å læra og finna nye vegar.

    Det som er særleg verdfullt no, er at dei unge ikkje berre godtek framvoksteren utan motspursmål. Dei spør kva slags arbeidsliv dei vil ha, og kva teknologi som skal tena menneski. Slik otte kann verta til medvit, og medvit kann verta til handling.

    Skulane og næringslivet hev no eit høve til å møta denne otta med open dialog. I staden for å kalla otte for teknologifrykt, kann vaksne segja at her er eit viktig spursmål. Ein kann sjå på kva ein kann gjera saman. Då vert dei unge ikkje berre forbrukarar av teknologi, men medskaparar av det arbeidslivet som kjem.

    Når unge menneske melder frå um otte for framtidige jobbhøve, er det eit teikn på at dei vil vera med og ta ansvar. Det er ikkje eit rop um å stogga framvoksteren, men eit ynskje um å styra han i ei retning som gagnar fleire.

    Noreg hev ei lang soge med å møta store umskifte med kunnskap og samhald. Frå seglskip til dampskip, frå jordbruk til olje og datateknologi: landet hev gong på gong funne nye vegar. No er dei unge med på å peika ut vegen vidare.

    Det er eit håp i det. Dei som spør kva framtidi skal brukast til, er ikkje dei som gjev upp. Dei er dei som vil byggja noko nytt.

    Kjelde: NRK

  • Starlink tek heilt av i Noreg.

    Starlink tek heilt av i Noreg.

    14 981 norske huslydar hadde i 2025 breidband yver satellitt. Året fyrr var det 3 833. Det er ein vokster på nærare 300 prosent på eitt år.

    Frå telegraftrådar langs fjord og fjell til fiber og satellitt: soga um norsk kommunikasjon er ei soge um å korta ned avstanden. Det som for få år sidan var eit kostesamt eksperiment for særleg interesserte, er no i ferd med å verta eit reelt alternativ for folk i alle landsdelar.

    Starlink hev innført ei leigeordning for utstyret, og den nye V5-antennen er både mindre og lettare, og dreg mindre straum. For den som bur inst i ein fjordarm, på ei øy eller i eit bygdelag der det er urimeleg dyrt å grava ned kabel, er ikkje slikt berre underhaldning. Det er skule, helsestell, arbeid og kultur på same måten.

    Samstundes syner den årlege breibandsundersøkingi at 27 prosent av privatkundane vurderer å skifta tilbydar. Det er den høgste parten som er målt. Når mange tykkjer prisen er for høg sjølv um farten og stabiliteten hev vorte betre, er det eit teikn på at konkurransen verkar.

    Styresmaktene arbeider no for at fleire nett-eigarar skal opna fibernetti for andre tilbydarar. Slik kann kundane få reelle val utan at alle skal byggja sitt eige nett. Når nett-eigarane gjev tilgang på rimelege vilkår, kjem det heile landet til gode.

    Det er òg eit ljospunkt at ny teknologi vert mindre energikrevjande. Ei mindre antenne med lågare straumbruk er eit steg i rett lei – både for pengeboki og for naturen.

    Når talet på kundar med satellittbreidband nærast firedoblar seg på eitt år, fortel det noko um at geografi ikkje lenger treng vera eit hinder. Det er ei stille omvelting med stort håp for busetnad og kvardagsliv i heile Noreg.

    Kjelde: ITavisen

  • Trøndersk bedrift skal produsera for krigen i Ukraina

    Trøndersk bedrift skal produsera for krigen i Ukraina

    Ein fabrikk i Trøndelag kann få i uppdrag å laga krigsmateriell til Ukraina. Det er eit uppdrag der industri og fridom møtest. For eit føretak som fær eit slikt spursmål, er det ikkje kvardagskost.

    Her ligg det eit håp um at norsk verkstaddugleik og trøndersk arbeidskraft kann gjera ein skilnad for eit folk som forsvarar heimen sin. Slik produksjon er ikkje noko ein ynskjer for si eigi skuld. Men når eit land vert åtaka, er evna til å laga det som trengst til vern, ei dygd som fortener vyrdnad.

    Trøndelag hev lange tradisjonar for mekanisk industri og skipsbygging. Denne kunnskapen hev vorte bygd upp gjennom mannsaldrar, og han sit i veggane på mange verkstadar i fylket. Når ein slik verkstad no kann få ei uppgåve som gjeld tryggleiken til eit heilt folk, er det eit teikn på at den gamle dugleiken ikkje er gløymd. Han vert sett i tenesta for noko større enn den einskilde ordren.

    Samstundes er dette eit døme på korleis norsk industri kann stilla om når verdi kring oss krev det. Å produsera for forsvaret av eit demokratisk land er ikkje berre eit spursmål um teknologi og logistikk. Det er òg eit spursmål um å ta stilling til kva ein vil at fellesskapet skal stå for. Her fær arbeidsplassane i Trøndelag ei rolle som peikar ut yver landegrensone.

    Sjølvsagt er ingen tilhengar av krig. Men når krigen fyrst er komen, er det betre at frie samfunn hev verkstadane som kann hjelpa, enn at dei stend utan det som trengst. Difor er meldingi um at ein trøndersk bedrift kann produsera for Ukraina, eit ljost punkt i ei myrk tid. Det syner at industrien i Noreg ikkje berre er til for fredstid, men òg hev ei evne til å svara når fridomen stend på spel.

    Avslutningsvis kann ein segja at dette ikkje er noko å rosa seg av. Det er ei plikt og eit vitnemål um at små land kann bera sitt ansvar. Og når trønderske hender fær byggja det som skal verja eit folk, er det eit stille, men sterkt ord um samhald.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Jakob (18) leitte etter ei sideinntekt. No hev han seks partnarar og ser nasjonalt.

    Jakob (18) leitte etter ei sideinntekt. No hev han seks partnarar og ser nasjonalt.

    Seks partnarar og eit nasjonalt siktemål – og alt byrja med vatn og såpe hjå grannen. Ein attenåring som søkte ei sideinntekt, hev no bygt seg eit lite føretak med seks partnarar.

    Jakob Tande var inspirert av videoar på TikTok um å byggja inntekt. Men i staden for å berre sitja og sjå på skjermen, tok han vaskebøtta og vaska bilane til naboane. Det fyrste steget var lite, og likevel fullt av lærdom: Han måtte læra å arbeida raskt, halda avtalar og setja ein pris. Slik vart nabobilane meir enn ei teneste – dei vart ei øving i tillit.

    Det er lett å undervurdera slike små byrjingar. Ein bilvask i eit bustadfelt er ikkje noko stort nyhende i seg sjølv. Men når ein attenåring får seks partnarar med på laget og rettar blikket nasjonalt, ligg det noko større under. Her er ikkje tale um å venta på at nokon skal gjeva ein jobb; her er tale um å skapa han sjølv. Dei seks partnarane syner at idéen hev vorte delt, drøfta og betra i lag med andre.

    Slike sogor hev djupe røter i norsk bygd og by. Ungdom har i mannsaldrar tent sine fyrste kroner ved å måka snø, plukka bær, slå plenar og gå ærend for grannar. Det nye er at den digitale kvardagen ikkje lenger berre er eit tidsfordriv, men ei kjelde til inspirasjon og kunnskap. Videoane på TikTok vart ikkje eit lokk burt frå arbeidet; dei vart ein reiskap til å koma i gang. Slik kann det digitale og det praktiske gå hand i hand.

    Den nasjonale ambisjonen er kanskje den mest spanande delen. Å vaska bilar i eit nabolag krev fyrst og fremst pålitelegheit. Å utvida til andre stader krev system, samarbeid og eit godt rykte. Her hev dei unge partnarane alt gjort det viktigaste: Dei hev synt at dei møter upp, gjer arbeidet skikkeleg og tek ansvar. Eit slikt rykte når langt, og det er ikkje avhengig av store annonsar.

    Difor er dette meir enn ei soge um ein ung gründer. Det er ei soge um kva som skjer når ein idé vert teken på alvor, og når nabolagets tillit vert bygd bil for bil. Ein liten bilvask kann verta noko større enn skinnande lakk. Han kann verta eit prov på at arbeidsviljen og samarbeidet enno høyrer heime i det norske kvardagslivet.

    Kjelde: Adresseavisen

  • – Eg budde på Britannia i eitt år

    – Eg budde på Britannia i eitt år

    Eit heilt år på hotell er ikkje noko vanleg utgangspunkt for ei kunstutstilling. Men når Håkon Gullvåg no syner fram nye verk i Britannia, er det nett den lange tida i huset som gjev utstillingi ei eigi djupn.

    Gullvåg hev sjølv fortalt at han budde på Britannia i eitt år. Eit slikt opphald gjev ein kunstnar eit nært tilhøve til staden, og det merkar ein i utstillingi. Her møtest verk som vart til i samarbeid med Håkon Bleken, og heilt ferske arbeid frå Gullvågs eigen hand. At desse to namni står side um side, fortel um ein levande tråd i norsk målarkunst.

    Samarbeidet mellom Gullvåg og Bleken er eit døme på at kunst ikkje berre er einsam skaping, men og ein samtale mellom menneske. Når ein etablert kunstnar og ein yngre kollega arbeider i lag, kann det opna dører som ingen av dei hadde funne åleine. Dei sams verki ber bod um det, og dei ferske verki syner at Gullvåg ikkje kviler på eldre laurbær.

    Britannia er eit av dei mest kjende husi i landet, og hotellet hev vore eit samlingspunkt i byen i lang tid. Når kunsten no får plass i desse romi, vert hotellet meir enn ein utstillingsstad. Det vert ein part i soga um verki, og ein stad der folk kann møta kunsten i ein kvardagsleg og likevel høgtideleg samanheng.

    Utstillingi er soleis eit lite stykke norsk kunstsoge, fortald gjennom eit hotell som hev teke imot både reisande, byfolk og kunstnarar. Ho minner folk um at dei gode møta mellom menneske ofte skjer der ein minst ventar det. Når Håkon Gullvåg no syner fram det han hev skapt i lag med Håkon Bleken, og det han hev skapt på eiga hand, er det ein grunn til å gleda seg – både for kunstinteresserte og for alle som set pris på levande tradisjonar.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Minneord: Tore Erlandsen

    Minneord: Tore Erlandsen

    Det er ei eigi stille som oppstår når ein klarinettist ikkje lenger er der. Tore Erlandsen døydde fyrste august i Lillehammer, etter ein lang sjukdomsperiode.

    Klarinetten er ikkje eit instrument som berre fyller eit rom med ljod. Han hev ei røyst som ligg nær mannemålet; ho kann både lysa og bera. Når ein musikar med ei slik røyst tegjer, er det mange tonar som aldri kjem att. Men dei tonane som alt er spela, held fram med å leva i minnet til dei som høyrde deim.

    I Lillehammer, og i bygder og byar kring heile landet, er det mange som kjenner verdien av ein god klarinettist. Ein slik musikar sit ikkje alltid i dei store salane. Han sit i korpset, i orkesteret, i kyrkja, på skulefesten og i minnestunder. Han gjer kvardagen rikare for eit heilt lokalsamfunn, ofte utan at nokon tenkjer over kor mykje det tyder. Når ein av desse røystene vert borte, vert det klårt at musikken ikkje er noko som lagar seg sjølv. Han vert bore fram av einskildmenneske.

    At sjukdomen var lang, gjev rom for ei påminning um at eit liv i musikken ikkje sluttar med sjukdom. Tonane som Erlandsen hev gjeve frå seg, er ikkje burtkomne. Dei finst i øyro og hjarto til alle som sat og lydde. Og dei einskildpersonane som stod han nær, fekk tid til å syna omsut i ein vanskeleg sluttfase. Det er eit ljospunkt i eit elles tungt minneord.

    Klarinetten hev vore med i norsk musikkliv i fleire mannsaldrar, frå militærmusikken til spelmannslaget og inn i vår tid. Hans etterfylgjarar er overalt: unge og vaksne som øver på skalaer, pussar røyrblad og lærer seg å binda tonar saman. Når ein utøvar døyr, er det ei påminning um at denne levande tradisjonen alltid er avhengig av at nokon tek han vidare. Minneordi som no vert skrivne, er difor ikkje berre eit farvel. Dei er eit vitnemål um at Erlandsens innsats hev vore verdifull, og at musikken hans framleis hev noko å segja.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • NVE: Fyrste vindkraft fær ja på ni år

    NVE: Fyrste vindkraft fær ja på ni år

    Det tok heile ni år før NVE på nytt gav grønt ljos til eit vindkraftverk. No er det klart at Moldalsknuten i Rogaland får byggja ut det fyrste vindkraftverket som har fenge konsesjon på ni år.

    Namnet Moldalsknuten er i seg sjølv ei soge om landskapet. «Mold» peikar mot moldjord, og «knuten» mot ein markant fjelltopp. Det same landskapet som har vore nytta til beite og ferdsel i mannsaldrar, skal no hjelpa til med å skapa rein energi til nye generasjonar.

    For Noreg, som i over eit århundre har bygt rikdomen sin på vatnkraft, kjem vindkrafti ikkje som eit brot, men som ei framlenging av ein lang tradisjon. Kraft frå fossane har lenge gjeve lys og varme i norske heimar; no får vinden same æra i det fornybare biletet. Teknologien har dessutan gått fram i dei ni åri som har gått. Turbinane er vortne meir effektive, og drifta er mindre inngripande enn ho var tidlegare.

    Eit slikt løyve er meir enn eit dokument. Det er eit teikn på at fornybar energi framleis er ei kraftsak i norsk politikk, og at det finst vilje til å byggja ut dei naturgjevne vilkåri som landet sit inne med. For Rogaland, eit fylke med sterk industri- og energihistorie, kan dette tyda nye arbeidsplassar og meir aktivitet i distrikta. Kraftutbygging skaper ringverknader langt utover sjølve anlegget: lokale entreprenørar, transport, vedlikehald og tenester.

    Sume vil kanskje peika på at vindkraft hev vore omstridt. Det er sant at debatten har vore høglydt. Men nettopp difor er det verdt å leggja vekt på at eit fagorgan no har vurdert planane grundig og kome til at dei let seg realisera. Grundige utgreiingar og lokale høyringsrundar gjer eit betre prosjekt.

    Den lange ventetida har ikkje vore bortkasta. Ho har gjeve tid til å læra av tidlegare prosjekt, til å betra konsesjonsvilkåri og til å finna løysingar som tek omsyn både til natur og folk. Når Moldalsknuten no får byggja, skjer det med ein kunnskap som ikkje fanst for ni år sidan. Det er ein styrke, ikkje ein veikskap.

    For dei som bur i Rogaland, og for alle som er opptekne av at Noreg skal ha nok rein kraft i åri som kjem, er dette eit steg i rett lei. Moldalsknuten vert eit lite, men tydeleg symbol på at fornybar energi ikkje står stille. Ho er i rørsle, same vegen som vinden.

    Kjelde: Aftenposten

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no