Vestmennene

Emne: Teknologi

  • Kva no for Arm Cortex-M-mikrokontrollaren?

    Kva no for Arm Cortex-M-mikrokontrollaren?

    Ein chip på storleik med eit riskorn kann no kjenna att røysti di og svara på nynorsk – heilt utan skylagring eller internett-samband. Det er ikkje science fiction lenger; det er den nye røyndomen i innebygde system, driven fram av ein stille kappgang hjå ARM og partnarane deira.

    Medan toppmodellen Cortex-M85 lenge var kruna på verket for reine kontrollbrikker, melder det seg no ein ny balanse. AI-akseleratoren Ethos-U85, utvikla i Storbritannia, gjer det mogleg å køyra fullverdige språkmodellar og transformatorar på utstyr med minimalt straumforbruk. Det er som om ein bitte liten hjerne vert lagd inn i alt frå armbandsur til jarnbanesensorar.

    Det mest slåande er ikkje berre ytingi, men den breie og opne samarbeidsviljen som ber fram nyvinningane. ARM tel over ti nye mikrokontrollar på veg i marknaden dei komande månadene, og fyrst ute er Alif Semiconductor med ein chip som meister AI-oppgåver radt raskare enn føregangaren. Samstundes hev Renesas og STMicroelectronics alt sendt Cortex-M85-kontrollarar ut i verdi – den sistnemnde jamvel i SpaceX sine Starlink-satellittar, der chipen hjelper til med å sikra nettverkssamband i ytre verdsrom. Det er ei forteljing um teknologi som ikkje stengjer seg inne, men tek steget ut og vert teken i bruk på dei mest krevjande stader.

    Samstundes ser ein framover. ARM tek no til å teikna konturane av ein ny generasjon innebygde system der ein A-klasse-prosessor med Linux-støtte kann ta yver der mikrokontrollaren gjev seg. Det opnar for å vakna frå ein dvalemodus med eit sanntids-operativsystem og veksla til Linux nett når brukaren spør “Kva vert vêret i morgon?” – og svaret kjem frå ein lokal språkmodell som køyrer på akseleratoren.

    Det er ikkje lenger eit spursmål um kor langt ein kann pressa ytingi på éi einskild arkitektur, men korleis ein set saman byggjesteinar som gjer kvardagsting klokare. Med standardiserte verktøykjeder og open kjeldekode hjelper ARM utviklarane med å flytta modellane sømlaust frå gamle til nye akseleratorar. Når ein praktikant med ein laptop kann trena ein modell og hengja han rett inn på ein ris-korn-stor chip, er me komne langt inn i ei ny tid.

    Dette er ei framtid der røysti vert eit like sjølvsagt grensesnitt som tastaturet, og der tingi rundt oss hev auga og øyra utan å vera trugande overvakingsreiskapar. Teknologien er ikkje berre lovnad; han er her alt, og han vert utvikla i ein anda av samarbeid og nyskaping som gjev von for alt me enno ikkje hev sett.

    Kjelde: eeNews Europe

  • PlayStation-spelarar må passa seg – slik unngår du «låst» GTA 6

    PlayStation-spelarar må passa seg – slik unngår du «låst» GTA 6

    Det er berre eitt år til lanseringi av det mest etterlengta videospelet i mannsaldrar, og alt no syder nettet av velmeinte råd og åtvaringar. Ei heil verds åtvarings-kjede breidde seg ut or eit enkelt tips på nettet denne vika: PlayStation-eigarar må ikkje kjøpa GTA 6 frå visse land, elles kann spelet verta låst og ubrukelegt. Det som ser ut som eit tørt og teknisk hinder, syner i røyndi korleis spilleglede bind folk saman på tvers av landegrensor.

    Denne typen deling av kunnskap hev djupe røter i spelkulturen. Fyre internettet gjekk tips og triks frå munn til munn i skulegardar og på fritidsklubbar, eller dei vart skrivne på handskrivne lappar og sette fast i spelkassettar. No kann eit varsku gå verdsvegen på minutt, og eit fellesskap som spenner frå Tokyo til Trondheim kann hjelpa kvarandre med å ikkje trø feil. Det er eit eineståande døme på korleis teknologien ikkje berre er eit leiketøy, men ein samlingsstad for hjelpsemd og gjensidig omsut.

    GTA 6 er meir enn eit spel; det er eit kulturelt omgrep som vekkjer forventningar og samtalar langt ut over dei vanlege krinsane. Når ein då ser at folk frå heile verdi tek seg tid til å åtvara framande mot fallgruver, minner det oss um at under all hypen ligg eit ærlegt ynskje um å dela gleda. Tekniske sperror som regionlåsar kann fort kjennast som ein utur, men dei gjev òg eit høve til å læra meir um korleis digitale marknader fungerer, og korleis spelarar kann navigera i eit globalt landskap. Det er ein slags digital dannelse som veks fram, nesten umerkeleg, gjennom slike delte røynslor.

    Samstundes er det noko varmt og gjenkjennelegt i heile situasjonen. Å lengta etter eit nytt spel, tala um det med vener og framande, og passa på at ingen i flokken vert snytte – det er ei form for leik som byrjar lenge fyre sjølve spelet er lagt i maskini. Denne årvøkne samhaldskjensla hev stade seg gjennom tiår med teknologisk utvikling, og knyter saman generasjonar av spelarar. Frå fyrste gong nokon lånte ein kassett til ein nabo, til dagens lynraske varsel på sosiale medium, er det den same menneskelege trongen til å hjelpa og verta hjelpt.

    Dei som i dag spreier åtvaringi um låste spelutgåvor, gjer noko meir enn å bidra til ei knirkefri speløkt. Dei held ved like ein tradisjon for raustheit i eit landskap som ofte vert framstilt som kaldt og konkurranseprega. Dei syner at den verkelege styrken i moderne spelkultur ikkje ligg i grafikk eller prosessorkraft, men i dei utalde, usynlege hendene som rekkjer seg ut yver nettet for å segja: «Pass deg her, kompis. Lat oss spela saman, ikkje kvar for oss.» Denne utvekslingi gjer heile spelverdi rikare, og ho gjer at sjølv ein åtvaring kann verta ein grunn til å gleda seg.

    Kjelde: VG

  • Difor vurderer Apple å droppa viktig smartbrillefunksjon.

    Difor vurderer Apple å droppa viktig smartbrillefunksjon.

    Kamera i brilleinnfatningi er alt forbode på sjukehus, i rettssalar og på treningssenter – ikkje av di teknikken sviktar, men av di folk kjenner seg utrygge når kva som helst kann fangast upp og lagrast utan samtykke. No stig Apple fram med ei overraskande vending: dei vurderer å droppa sjølve mogelegheiti til å filma og fotografera frå sine komande smartbriller.

    Bak avgjerda ligg ikkje teknisk vanmakt, men ein medviten personvernstrategi. Medan konkurrentar som Meta hev fått hard medfart for manglande omsyn til dei som vert filma i det stille, vil Apple heller byggja tillit frå grunnen av. Selskapet diskuterer internt um brillone skal ha kamera berre for KI-analyse av umgjevnadene – utan at brukaren kann lagra biletæte eller film. Tanken er at Siri AI skal kjenna att gjenstandar, stader og tekst, medan sjølve synsinntrykki ikkje vert tekne vare på.

    Det er ei linje som peikar framover, ikkje attover. Ved å setja grenser for kva einingi gjer, frigjer ein seg frå den uhyggjestemningi som hev fest seg ved smartbriller med løynde augo. For norsk folkeskikk hev alltid sett ein æra i å lata folk få ha sitt eige rom – ein verdi som no fær teknologisk ryggdekning. Når Apple samstundes lovar mest mogeleg lokal handsaming av data på sjølve einingi, utan skyopplasting eller andlitskjensle, vert brillone meir lik ei snild hjelpar enn ein vaktar.

    Her ligg voni for ei ny tid. Smarte briller som ikkje kann missbrukast til snikfilming, men like fullt gjev rikare informasjon um verdi rundt oss, kann opna dører for folk med nedsett syn, for reisande i framande byar, eller for den som vil ha fakta um eit bygg eller eit kunstverk utan å ta upp telefonen. Den same viljen til avgrensing kann gjeva heile produktkategorien eit betre rykte og ei breidare godtaking.

    Historisk set hev nyvinningar ofte tapt seg i fyrste møte med ålmenta dersom dei trampa på grunnleggjande umsyn. Apple synest å ha lært av slike feilsteg. Når selskapet jamvel arbeider med personvernfunksjonar som ikkje finst i nokon av deira noverande produkt, teiknar det eit bilete av ei framtid der teknologi og fridom ikkje er motsetnader. Dei bryggjer ikkje på at KI-en enno ikkje er sterk nok til å bera brillone åleine – dei kjenner sin vitjingstid og vel tillit fyrst.

    Dette er ikkje berre ei industriell tilpassing; det er eit teikn på eit modnare tilhøve millom skapar og brukar. Marknaden fær sjå at ein kann velja vekk freistande funksjonar for å vinna noko større: ro i sinnet og respekt for medmenneskjet. I ei tid der digital overvaking aukar, er det forfriskande å sjå ei verksemd som set grenser for seg sjølv – og kanskje lærer heile teknikkloten at stundom er mindre verkeleg meir.

    Kjelde: ITavisen

  • Brukte mobilens «sjølvdestruksjonskode» under passkontrollen – no er han tiltalt.

    Brukte mobilens «sjølvdestruksjonskode» under passkontrollen – no er han tiltalt.

    Eit einaste tastetrykk kann gjera ein telefon til ein ubrukeleg klump – og det er nett denne brå vendingi som gjer rettssaki mot Samuel Tunick i USA so tankevekkjande. For kva hender når borgarar tek digitalt sjølvforsvar i eigne hender, og styremaktene svarar med tiltale? Her ligg eit djupare verdskifte og ulmar, men og eit vonfullt teikn um at den einskilde sin trong til personvern slett ikkje er avleggs.

    Saki, som no er komen for retten, gjeld ein amerikanar som nytta eit nødpassord på si Pixel-telefon med GrapheneOS. Då tollarar ved grensa kravde tilgjenge og han gav deim ein kode, vart innhaldet sletta i ein fart – telefonen starta på nytt som eit tomt skal. Påtalemakti meiner dette var brot på ei føderal lov um å øydeleggja eigedom eller bevis, medan forsvaret peikar på at grensekontrollen var ulovleg. Mykje står på spel juridisk, men det som verkeleg skin ut or sakstilhøvet, er tanken på mennesket som aktivt vernar um sitt eige liv på den digitale arenaen.

    Funksjonen i GrapheneOS er ikkje ein spøkefull løyndom, men eit vel gjennomtenkt verktøy for naudssituasjonar. Eit eige nødpassord set brukaren i stand til å tørka ut maskini på eit blunk um tvang skulde melda seg. Slikt kann minna um gamle dagars brenning av brev før fienden når fram, berre på eit vis som fangar inn heile brevskapar, fotografi, samtalar og ferdslespor i eitt einaste grep. Det er ein påminning um at sjølv i ei tid der store datasystem samlar inn meir enn nokon gong, finst det rom for sjølvråderett – ikkje minst for dei som set seg inn i kva andrelektronikken deira verkeleg kann gjera.

    Norske tryggjingsfolk hev alt merka seg ringverknadene. Runa Sandvik, ein kjend tryggjingsrådgjevar, peikar på det praktiske i å planleggja vel framfor å lata tingen gå på lykke og fromme. Hennar råd er enkelt og framtidsretta: tenk gjenom kva slag data du ber med deg yver landegrenser, og last heller ned det du treng når du er vel framme. Ei slik haldning snur spørsmålet frå stengsler og mistru til ei roleg og førebuande livsvisdom.

    Saki om Tunick reiser sjølvsagt vanskelege spursmål um kvar grensa gjeng for statsmakt ved innreise. Men um ein ser ut yver rettssalsveggene, er det ikkje vondt å få auga på ein ljosare grunntone. For fyrste gong er eit nødpassordmekanisme dradt fram i ljoset og vert rettsleg prøvt, ikkje berre i mørke forumtrådar millom spesielt interesserte. Det gjer at samfundet lyt tala um digitalt sjølvforsvar som eit faktisk fenomen, ikkje som ein sær hobby. Alt medan domstolane finn si form, fær ålmenta ein sjeldsynt sjanse til å læra meir um korleis frigjeringsteknologi verkar i røyndi.

    Difor er dette ei forteljing um mogelegheiter. Det er ei forteljing um at nybrotsarbeid i open kjeldekode – slik GrapheneOS er – gjev vanlege folk verktøy som fyrr var forsvunne i tunge tryggingsapparat. Og det er ei forteljing um at gamle krav til privatliv og verde finn nye former, frå brevbrann til tastetrykk, og held fram med å setja djupe spor i rettsutviklingi. Den dagen dom fell, vil røystene ikkje berre handla um ein mann frå Atlanta, men um det romet me alle skal ha til å eiga våre eigne minne.

    Kjelde: ITavisen

  • Treng me ei samtykkelov for KI-briller?

    Treng me ei samtykkelov for KI-briller?

    Eit par KI-briller på naseryggen kann i dag fanga inn andlit, samtalar og heile rørslemønster – og senda dei til skyi for analyse. Det er ikkje framtidsfabulering; det er røyndom som alt ligg i butikkhyllone. Professor Inger Marie Sunde ved Politihøgskolen hev no reist spursmålet um ei samtykkelov for slike briller, og med det lagt grunnen for ei samtale som når langt utover teknikkens eigne krinsar.

    Innlegget hennar er ikkje eit rop um forbod, men ei stillferdig innbyding til umtanke. I ei tid der digitale verktøy veks snøggare enn lovgjevingi, er det eit sunnskapsteikn at nettopp ein politikar-skulert jurist tek ordet. For den norske rettskjensla hev djupe røter. Dei gamle lovene um heimfred og gardsfred var ikkje tomme bokstavar; dei verna um ein kvardagsro som framleis sit i folkesjela. Å ikkje verta sett utan løyve når ein berre er seg sjølv, hev vore ein kjerneverdi i bygder og byar like sidan den fyrste tunet vart rydda.

    Samstundes er dei nye brillone noko langt meir enn ein trugsel. For den som strider med å kjenna att kjende andlit, kann slik teknikk vera ein mild hjelpar som kviskrar namnet i øyret. For blinde og svaksynte opnar briller med kamera og kunstig intelligens dører til sjølvstende som fyrr var stengde. Turisten som ikkje skynar skilti på ein framand stad, fær tekst umsett beint inn i synsfeltet – nærast som eit under av vår tid. Difor er det klokt at samtala um samtykkelov ikkje vert eit krav um å stogga utviklingi, men ei oppmoding um å byggja ho inn i eit etisk landskap.

    Kvar skal grensa ganga? Kva rett hev ein forbipasserande til ikkje å verta filma og analysert? Dette er spursmål som høver seg i eit land der ein frå gamalt av hev sett på fridomen til å vera i fred som ein grunnstein i samfunnet. Professor Sundes innlegg minner um at teknologi aldri er verdinøytral. Men den norske tradisjonen for brei samfunnsdebatt – med røter attende til tinget på 800-talet – syner at ein kann møta slike utfordringar med open, sakleg samtale. Her er ikkje målet å skapa frykt, men å tryggja at den nære framtidi vert bygd på same grunnmur av tillit som hev bore landet fram.

    Andletet utetter kann vera ukjendt, men innetter er det eit spursmål um kva slags medmenneske ein vil vera. Det er i denne spenninga millom det gamle og det nye at svaret på spursmålet um ei samtykkelov ligg – og det er ein rikdom at slike røyster fær høyra til i offentlegheiti, før brillone hev fest grepet for alvor.

    Kjelde: Aftenposten

  • No skal Apple gjera det med iPad for fyrste gong.

    No skal Apple gjera det med iPad for fyrste gong.

    Lyden kjem ikkje frå opningar, men frå sjølve ramma som syng. Det er eit grep som ikkje berre talar til øyro – det tetnar heile maskina mot vatn. For fyrste gong ser det ut til at Apple gjer ei iPad offisielt vassbestandig, og den fyrste i rekkja vert den komande iPad mini.

    Det nye høgtalarsystemet lèt delar av chassiset vibrera og skapa lyd, so dei tradisjonelle høgtalaropningane vert heilt fjerna. Slik vert dei største inngangsportane for væte og støv stengde, og nettbrettet kann nyttast tryggare ved bassenget, på badet eller i regnvêr. Metoden er annleis enn den som er nytta i iPhone, der opningane framleis er der og vert tetta med lim og pakningar. Her er det sjølve konstruksjonen som gjer jobben, og det minner um noko gamalt: dei beste løysingane er ofte dei som fjernar problemet heilt, ikkje berre kapslar det inne.

    Slik tenking hev ein lang historisk klangbotn. Medan dei fyrste vasstette lommeuri kom i danske verkstader på 1870-talet, og ubåter og djuphavsklokker sidan hev trodda presset på havbotnen, hev denne tanken no funne vegen til eit produkt som ligg på stogebordet. Det er eit stille framsteg, men det endrar kvardagen for mange. Foreldre kann lesa godnattsogor medan borni plaskar i badekaret, utan otte for sprut. Kokkar kann nytta oppskrifter ved sidan av kjøkkenvasken. Reisande kann ha kartet framme i regnbygene. Vassklassifiseringa, truleg IP68 som på Samsung Galaxy-nettbretti, gjev eit rom for bruk som tidlegare hev vore berre for dei mest herda dingsane.

    Samstundes er dette berre ein del av eit større oppgraderingssteg. Det er venta at iPad mini fær ein OLED-skjerm på 8,4 tommar, noko som gjev djupare svart, høgare kontrast og lægre straumbruk enn dagens LCD-panel. Ein ny prosessor, kanskje A19 Pro eller den endå ikkje lanserte A20 Pro, er òg i vente. Dette er ein freistnad på å sameina lettvint storleik med yteevne og uthald som nærmar seg dei større syskena. At Samsung Display alt skal ha starta masseproduksjon av panela, peikar mot ein lanseringsmånad i oktober.

    Det er lett å sjå på slike nyhendesendingar som reine tekniske fakta, men under overflata ligg eit stille skifte i korleis reiskapen er vevd inn i tilveret. Når eit nettbrett vert vanntett, er det ikkje lenger eit sårbart glasstykke som må vernast mot elementa; det vert ein fylgjesvein ein kann ha med seg nærare elvi, nærare fjorden, nærare dei små, våte augneblikki som livet er bygt av. Det er framsteg i løyndom, men framsteg like fullt.

    Kjelde: ITavisen

  • Tør Sony gjera dette, vil det endra PlayStation for alltid.

    Tør Sony gjera dette, vil det endra PlayStation for alltid.

    Fire teikn – kross, sirkel, firkant og trekant – hev vore sjølve skrifti i spelverdi i årtier. Dei sit i fingrane, i muskelminnet, og er like sjølvsagde som pedalane i ein bil. No kjem eit patent frå Sony som kann gjera desse fysiske knappane til friare, virtuelle skapningar.

    Det er ikkje lite dei hev funne på. Ein heil handkontroll utan ein einaste fast knapp, men der heile framsida er ei samanhangande berøringsflate som spelaren sjølv former. Her kann ein plassera krossen lenger upp, gjera ho større, eller rett og slett lata ho bleikna burt når spelet ikkje treng ho. Patentet, som vart registrert alt i 2023 og no er offentleggjort, skildrar ei verd der kvar spelar fær sin eigen skreddarsydde kontroll – ikkje berre som ein draum, men som tekniske teikningar og sensorlist.

    Det er eit framlegg som peikar langt utyver vanleg nyvinnig. Her ligg det ein tanke um at hendene er ulike, at ein tiårings fingrar ikkje er som ein vaksen sine, og at stive ledd eller manglande rørsle ikkje skal vera hindringar. Når kontrollen attpåtil kann kjenna att kven som held han – ja, då kann ei heil hushaldning ha kvar sine profilar som lastar seg sjølve. Eldstejenta fær sitt oppsett med små, tette knappar, medan bestefar kann gjeva seg store, mjuke flater som ligg roleg under fingrane. Dette er ikkje berre framsteg; det er gjestmildskap bygd inn i elektronikk.

    Sume vil nok segja at det er skremmande å sleppa handgriplege knappar og stoler. Muskelminnet sit djupt, og ein skal ikkje leita etter eit virtuelt kryss midt i eit kappestrid. Men her er det verdt å minnast at Sony hev gjort dette fyrr – og hev retta seg sjølve ikkje so reint sjeldan. DualShock, Sixaxis, og dagens DualSense var alle fyrst strekar på eit patentkontor, møtt med same blanding av undring og tvil. Dei fysiske knappane sjølve var eingong eit brot med stikker og hjul. Kvart steg på vegen vart møtt med spursmålet um folk verkeleg vilde venja seg. Og kvar gong viste det seg at fingrane lærer snøgt når det som ventar er rikare leik.

    Det er noko djupt menneskjelegt i denne dragninga mot tilpassing. Ei boki kann lesast av mang ein, men ho møter kvar lesar på hans eigen måte. Soleis med denne kontrollen: han vert ikkje kjenslelaus, men tvert um kjenslevar for den som held han. Det er teknologi som lyder etter handi, ikkje handi som må bøygja seg etter maskinen. I ei tid der spel hev vorte ein samlingsstad for so mange ulike folk og livsrøynslor, er det rett og rimelegt at reiskapen òg fylgjer med.

    Sony sjølve hev enno ikkje stadfest at noko slikt er på veg til butikkhyllone, men patentet syner ei lei. Det vitnar um ein evolusjon som hev pågått sidan dei fyrste spelemaskinane tok form: å knyta oss tettare til dei digitale verdene utan at maskinvara stenger vegen. Det er ikkje avskjed med det kjende, men ei opning mot eit meir romslegt og personlegt speleliv. For dei små, for dei eldre, for dei som spelar annleis – og for alle som berre ynskjer seg ei betre bøyg på tommelen.

    Kjelde: ITavisen

  • Her byggjer dei avansert teknologi som skal til CERN

    Her byggjer dei avansert teknologi som skal til CERN

    I ein stutt veggmontert benk i Oslo sit det meisterverk som skal ned i verdas største maskin. Det er ikkje ein stor fabrikk med brak og bulder, men eit stillfarent laboratorium der elektronikk vert forma for hand, og der kvar komponent får ein nærleik som minner um eit urmakarverkstad. Det som vert bygt her, er den avanserte teknologien som skal inn i CERNs store partikkelakselerator når LHC fær uppgraderinga si fram mot 2030.

    Det er eit av dei mest ambisiøse vitskaplege tiltak i vår tid. Akseleratoren, som ligg under jordi på grensa millom Sveits og Frankrike, er eit mikroskop retta mot sjølve urøynda. Der inne vert partiklar sende mot kvarandre med næra ljosfart, og brotstykki fortel soga um korleis verdi vart til. Men for å kasta ljos inn i det ukjende, trengst nye, finare augo – og det er her norsk fagkunnskap kjem inn. Det oslobaserte elektronikklaboratoriet er med i ein internasjonal straum av teknologiutvikling, og dei små, handbygde einingane derifrå skal fanga signal med ei presisjon som tykkjest på grensa til det utenkjelege.

    Det er ikkje tilfeldig at ei slik bestilling hamnar på norsk jord. Landet hev lange tradisjonar for presisjonsarbeid, frå dei fyrste kikertsiktane og radioane til våre dagars romfarts- og oljeteknologi. Det er ein arv av å halda auga på detaljen og å lata tolmodet bera frukt. I ei liti arbeidsstove i Oslo er sveiseflamman og oscilloskopet like heilagt som for nokon generasjonar sidan.

    Når ein fylgjer arbeidet, er det noko andaktsgjeve yver det. Hendene rører seg roleg, augo les skjema som um dei var gamle sagatekster. Kvar lodding er ei liti avgjerd millom suksess og feilslag, og kvar eining vert testa og testa um att. Det er eit arbeid som ikkje ropar, men som hviskrar – og likevel skal dei lydlause signali som no vert sende inn i desse krinsane, ein gong fylla læreverk og utvida menneskja si forståing av sjølve verdi.

    Når den store akseleratoren ein gong fram mot 2030 tek til å spinna på nytt med fornya kraft, vil norsk elektronikk liggja inst i hjarta. Dei små delane som no vert pakka i enkle eskjor og sendt av garde, skal møta partiklar som hev reist i milliardar av år. Det er eit møte millom det evige og det kvilfulle, millom kosmos og kvardag. Og det er eit vitnemål um at det ikkje berre er dei store nasjonane som skriv dei store kapitli i soga um kunnskap.

    So kann ein segja at i den stille kriken av Oslo sit det liksom ei ny tid og duppar med loddebolten i hand. Det er noko stort på gang, og det er bygt med norsk hender. Det gjev von og stoltheit, og det minner oss um at den djupaste menneskjelege dragnaden – den å skyna verdi ikring seg – enno er livande og bur på dei stille stadene.

    Kjelde: Forskning.no

  • Cyber Resilience Act, del 1: Dei fyrste tidsfristane nærmar seg

    Cyber Resilience Act, del 1: Dei fyrste tidsfristane nærmar seg

    Den 11. september 2026 trer ei ny meldeplikt i kraft – og ho gjeld alle produsentar av utstyr som kann koplast til eit nett. Det er datoen då alvorlege tryggingsbrot og aktivt utnytta sårbarheiter skal rapporterast til styremaktene. For sume kann det høyrast ut som nok eit byråkratisk krav, men i røyndi er dette eit stort steg fram mot ein tryggare digital kvardag for alle.

    Med Cyber Resilience Act (CRA), eller forordning 2024/2847, hev EU for fyrste gong skapt ei bindande rettsleg ramme for datatryggleik i produkt med digitale element. Det tyder at datatryggleik ikkje lenger er eit reint IT-ansvar, men ein etterprøvbar eigenskap ved sjølve vara – på line med funksjonell tryggleik, elektromagnetisk samsvar (EMC) eller elektrisk sikring. Det er eit tankeskifte som minner um den gongen me fekk strenge krav til fysisk sikring av maskinar, noko som gjorde europeiske produkt til verdsleiande i kvalitet.

    Det mest uppløftande med CRA er ikkje berre dei konkrete tidsfristane, men den nye kulturen for openheit og ansvar som veks fram. Når meldeplikti tek til alt i september 2026, fær styremaktene eit tidleg varsel um veikskapar i programvara – og produsentane vert tvinga til å tenkja tryggleik inn i heile livsløpet for produktet. Det er ein vinst for forbrukarar, for industri og for heile det digitale samfunnet. Ein trygg marknad er ein sterk marknad.

    For innbygde system og IoT-einingar – frå smarte sensorar i heimen til komplekse styringssystem i industrien – vil CRA gjera at kvar einaste komponent vert vurdert med eit tryggingsblikk frå teiknebrettet og ut or fabrikken. Det er ikkje lenger nok at eit produkt gjer det det skal; det må og syna at det er trygt mot digitale innbrot. Dei mange dømi på sårbare dingsar som hev skapt hovudbrot for folk og næringsliv, fær no ei tydeleg motvekt. Produsentar som tek tryggleik på alvor, vil ikkje berre sleppa bøter og marknadsutestenging; dei vil og vinna tillit hjå kundar som krev at styringa av huset eller maskinen er like trygg som sjølve bygnaden.

    Historia syner at europeisk produktregelverk – frå leiketøysdirektivet til maskinforskriftene – hev vore med på å byggja eit eneståande omdøme for kvalitet. No vert det digitale romet innlemma i same tradisjon. Det er ei påminning um at framsteget ikkje stoggar, men at me hev evna til å setja nye standardar som vernar um både den einskilde og fellesskapet.

    Sjølvsagt krev tilvenjinga ressursar, og dei næraste åri vil by på mykje arbeid for utviklarar og juristar. Men tidi er knapp av ein grunn: trugslane ventar ikkje, og kvar dag med utrygge produkt er ein dag for mykje. Når alle krav er på plass innan desember 2027, vil Europas digitale marknad vera sterkare rusta mot det ukjende – og det er eit frampeik mot ei framtid der teknologi og tillit gjeng hand i hand.

    Kjelde: eeNews Europe

  • Her vert han «redda» av ein drone

    Her vert han «redda» av ein drone

    Ei roleg summing over skogane i Trøndelag var alt som røpa den vesle flygaren. Då 110-sentralen i Midt-Noreg testa ein drone til å redda personar i naud, sette dei ikkje berre eit teknisk stykke arbeid ut i live – dei knytte band attende til eit urgammalt instinkt.

    Redningssoga er full av stille heltar som upp gjennom tidi hev henta fram ny verktøy. Frå dei fyrste mannskapi med tau og båre, til radiomeldingsbilane, og no til dronar som kann sjå gjennom røyk og mørker. Testen frå Midt-Noreg minner um at framsteget ikkje alltid er høglydt og namngjeti – det veks ofte fram or den daglege pliktkjensla hjå folk som vil hjelpa.

    Sentralen hev ikkje gått ut med store ord, men ein kjenner att andedraget: ein stille trang til å tøygja ut handi si. Ei drone kann flyga dit vaksne karar ikkje kjem snøgt nok, kann landa ein lett pakke med livreddande utstyr på stader som ikkje tolar tunge køyretøy, og kann senda bilæte attende til operatøren som kann avgjera kva som trengst. Alt dette er ikkje magi, men samansette bitar av fysikk og dataprogram. Likevel er det noko større i det: det er menneske som tek i bruk skaparverket på nytt vis for å verja kvarandre.

    Historisk sett hev kvar ny hjelpar vorte møtt med undring. Då dei fyrste biletelefonane kom til naudsentralane, var det nokon som riste på hovudet. No er det dronar. Og nett som med so mykje anna i norsk redningsteneste, er det ikkje dei store hovudstadskontora som dreg lasset åleine – det er distrikti som Midt-Noreg, med sine bratte lier, lange fjordar og spreidde busetnad, som hev størst trong for slike hjelperåd. Det er i slike landskap den nye teknologien verkeleg vert prøvd.

    Ein annan ting er verdt å merka seg: testen syner at dronen ikkje erstattar mennesket, men gjer mennesket friare. Brandmannskapen og ambulansearbeidarane kann konsentrera seg um det dei er best til – å handsama skadd – medan dronen kryssar den fyrste avgjerande avstanden. Slik vert tidi betre nytta, og tidi er ofte den knappaste ressursen når det gjeld liv og helse. I Midt-Noreg hev dei med dette teke eit steg som andre no vil fylgja.

    Det er lett å gløyma at bak kvar slik nyvinning ligg det lange arbeidsdagar med papir, søknader og testing. Men resultatet er ein stor siger: ei tryggare kvardag for alle som bur og ferdast der ute. Den vesle dronen hev vorte eit teikn på at det ikkje er maskinen som reddar menneske – det er den menneskelege hugnaden som til slutt når fram, same kva form han tek. Midt-Noreg hev synt veg, og resten av landet vil ha godt av å fylgja etter.

    Kjelde: Adresseavisen

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no