Tag: Stiklestad

Kongen av Stiklestad og kongen av spelmotstand

Ein mann kom til Stiklestad med armane i kross, og fór heim med gåsehud og hjarta fullt av undring. Slikt hender meir enn ein gong når det eldgamle landskapet på Innherad vert levande med song og strid, tru og svik. Spelet um Heilag Olav er ikkje berre eit skodespel; det er ein makt som fangar sjølv dei som kallar seg konge av spelmotstand.

Den historiske kongen, Olav Haraldsson, fall på Stiklestad sumaren 1030. Etter slaget vart han heidra som martyr og heilag, og staden vart eit nasjonalt symbol. I våre dagar er det ein annan konge som rår over sinn og strid: den indre motstanden mot å lata seg riva med. Mange kjenner seg som kongar i sitt eige sinn, og dei vil ikkje bøygja seg for det dei ser på som eit romantisk spel. Men når dei set seg på benkane framfor den mektige openbåren, med åsane og himmelen som kulisse, smeltar tvilen burt.

Teksten, skriven av Olav Gullvåg i ein kraftfull nynorsk, ber med seg rytmen frå dei gamle sogone. Det er ikkje tilfeldig at sjølve ordi gjev gjenklang i landskapet; dei er fødde av same moldi. I 1917 vart den rettskrivingsnormi som Gullvåg seinare nytta, offisielt innførd, med sine i-endingar og klåre former. Soleis bind spelet saman språkarv og historie på ein måte som trengjer inn under hudi.

Bak spelet står ei heil bygd. I over sytti år hev bønder, handverkarar, born og unge teke del. Dei syng i kor, spela på lur, slær med sverd, og ber fram ein tradisjon som er større enn dei sjølve. For kvart år kjem nye tilskodarar, somme tvilande, andre fulle av von. Og kvar sumar er det nokon som går heim med den same gåsehudi, overvunne av noko dei ikkje trudde på.

Den som i dag er kongen av spelmotstand, kann i morgon verta den ivrigaste talsmann. For på Stiklestad vert ikkje berre historia fortald; ho vert levd, kjend og elska. Det er det som gjer at ein vaksen mann, som kom for å le, sit att med tåror i augo. Slik vinn kongen av Stiklestad yver alle andre kongar, og den hardaste motstandar vert gjort til ein lyttar. Det er ikkje utan grunn at folk reiser heim med gåsehudi sitjande fast i minnet og hjarta bankande i takt med dei gamle kvædi.

Kjelde: Adresseavisen

August 3, 2026
Vil gjera norsk forfattar til helgen

At Stiklestad er ikkje berre graset og dei gamle minnesmerki vitne um det som hende i 1030 – no er sjølve helgenkongen synleg på staden, fire år før nasjonaljubileet, og samstundes veks ein rørsle som vil gjera ein norsk forfattar til helgen i den katolske kyrkja. Det er som um sogeboki, trui og litteraturen møtest i ei stille, men kraftfull stadfesting av at den norske kulturarven hev djupner som når langt utyver landegrensone.

Den norske forfattaren det er tale um, er Sigrid Undset. Ho fekk Nobelprisen i litteratur i 1928 for sine mektige skildringar av norsk millomalder, og i verki som «Kristin Lavransdatter» og tobindsverket um Olav Audunssøn gav ho liv til eit heilt folk i brytningstid. Undset var sjølv ein omvendt katolikk, og ho levde trui si med ei alvor som sette djupe merke i både liv og skrift. For få år sidan tok den katolske kyrkja i Noreg til med dei fyrste stegi for å granska hennar liv og helgemessige dygder – ei sak som enno er under arbeid, men som alt hev vekt internasjonal vyrdnad.

Når ein no ser Olav den heilage attpå Stiklestad – anten det er i form av ei utstilling, eit kunstverk eller eit kyrkjeleg innslag – so minner det um at helgentradisjonen i Noreg ikkje er noko avslutta soge. I over ni hundre år hev Olavsarvet bore fram ein eigenarta samanfletting av tru, kongevelde og folkeleg fromskap. At ein moderne forfattar, med eit like so ærleg og krevjande blikk på menneskelivet, no kann fylgja i same himmelske sporet, er ei vonbærande tanke. Det er ikkje berre eit tankekors for akademikarar; det er ei påminning um at heilagdom ikkje alltid kjem frå sverdslag og martyrblod, men ogso frå den stille innsatsen i ei skrivarstova, der ordi vert slipte som bønesteinar.

Jubileet i 2030 – då det vert tusund år sidan slaget på Stiklestad – gjer at blikket vert retta mot denne doble arven. Medan Olav stend som den evige landeplåga i norsk identitet, kjem Undsets kanonisering til å gjeva eit nytt lag til forteljingi. For dei som elskar hennar bøker, er det ei stadfesting av at litteratur kann vera ein veg til det heilage. For dei som ser med historiske augo, er det eit prov på at Noreg ikkje berre fostra ein konge-helgen, men og ei forfattar som var i stand til å lyfta menneskehjarta mot det upphøgde.

Det positive i denne nyhendi er ikkje minst at det samlar ymse røynsler under eit tak: kulturinteresserte som uppdagar djupnene i Undsets dikting, katolikkar som ser ei konkret von um ein ny forbønsskikkelse, og historieentusiastar som fær eit rikare bilete av norsk åndeleg soga. I ei tid der mykje vert splitta, er det godt å sjå korleis heilagdom, litteratur og nasjonal minne-arv kann veva seg saman til ein større heilskap.

Om fire år stend nasjonen ved Stiklestad og markerer det som hev vore. Men alt no er det verdt å merka seg at røtene til det heilage ikkje er turka ut – dei ber nye skot, med blad som hev forma bokstavar og skapat eit rom for tru og undring langt utyver den tidi me sjølve lever i.

Kjelde: Adresseavisen

July 29, 2026
Støre i Trøndelag: – 2030 må ikkje utnyttast av gale krefter

Det er berre seks år til 2030. Då er det nett tusen år sidan slaget på Stiklestad. Det er ei tidsdjupn som fær ein til å stogga upp, og det er nett det statsministeren gjorde på si private reise gjennom Innherred denne helgi. Han fann tid til både Nils Aas Kunstverksted på Straumen og olsokdagene på Stiklestad, og i møtet med denne arven kom ei påminning um at store merkedagar ikkje må verta utnytta av krefter som vil splitta og forenkla.

Det er ein tanke som fortener å verta snudd til noko byggjande. For det som no rører seg i Trøndelag, er ikkje fyrst og fremst ei uro for misbruk. Det er ei stille, vedvarande vilje til å gjera tusendårsjubileet til ei kjelde for samhald og kunnskap. Olsokdagene på Stiklestad hev i mannsaldrar vore ein møtestad for tru, historie og kultur, og dei er eit prov på at fortidi ikkje treng vera eit stridsemne når ho vert teken på alvor. Her stend ein på sjølve staden der Olav den heilage fall i 1030, og her vert soga levande halden gjennom spel, gudstenester og samtalor – ikkje som eit museumsstykke, men som ein levande part av lokalsamfunnet.

Nils Aas Kunstverksted på Straumen fortel ein annan, men liknande, soga. Det er arbeidsstova til ein av dei store bilethoggarane våre, ein kunstnar som gav oss mellom anna myntane me framleis ber i lumma. Verkstaden er no eit galleri og ein skapande arena der unge og vaksne kann møta handverket og undringi som ligg i å forma noko varigt. Besøket til statsministeren syner at slike stader ikkje berre er turistmål, men knutepunkt for identiteten i bygdene.

Når ein då ser mot 2030, er det ikkje vanskeleg å få auge på det vonfulle. Tusendårsjubileet for kristningi av landet vårt, med Stiklestad som det naturlege midpunktet, kann verta eit høve til å samla menneske på tvers av livssyn og landemerke. I ei tid der mange leitar etter røter, kann ein slik merkedag gjeva rom for både ettertanke og framtidstru – ikkje ved å glorifisera vald og maktkamp, men ved å løfta fram alt det som kom etter: kyrkjebyggjingi, lovskrivingi, kontakten med europeisk lærdom og kunst.

Varaordførar Erlend Sivertsen i Trondheim hev alt teke initiativ til at byen skal søkja um å verta europeisk kulturhovudstad i 2036, og Trøndelag er fullt av eldsjeler som gjer små og store tiltak for å rusta seg til 2030. Kanskje er det den varmaste tanken ein kann ta med seg frå statsministeren si reise: at når dei store åri kjem, er det ikkje berre dei offisielle programpostane som tel. Det er dei daglege samtalone i eit galleri, den rolege vandringi på eit slagfelt, og det at ein sitjande regjeringssjef tek seg tid til å vera privatperson på ein slik stad – midt i veka. Det er eit vitnemål um at sjølv dei travlaste kann lata seg djupt angå av landskapi og sogene som hev forma oss.

Kjelde: Adresseavisen

July 26, 2026
Her tilbringar familien sommarferien. – Kvifor skulle me ha reist burt når me hev det so artig her?

Kvifor reiser ein heim når heile verdi ropar på sydover? For mange er sommarferien lik reisefeber mot varmare strøk, men for familien Holthe Kjesbu ligg lukka i skuggen av Olav den heilage. Medan naboane pakkar bilen for Danmark eller set seg på flyet til Syden, køyrer dei til Stiklestad – og finn alt dei treng.

Det er ikkje vandt å skyna freistingi. Stiklestad er meir enn ein plett på kartet; det er ein grunnvoll i den norske sjølvkjensla. Her fall kong Olav Haraldsson i 1030, og her vart soga um den heilage kongen til. Like vel er staden ikkje eit museum for familien – det er eit levande landskap der borni fær springa på dei same vollane som soga vart skriven i, og læra historie medan dei leikar. Det er ein verdi som ikkje mælar seg i flybillettar.

Sjølve tanken um å vera heimekjær vert ofte uppfatta som stillstand, men her ser ein noko anna. Familien Holthe Kjesbu rører ved ei djupare åre: den gamle bondevisdomen at det beste stundom ligg beint framfor ein. Stiklestad byd ikkje på palmesus, men på eit anna slag sus – suset frå soga, frå kyrkjeklokkone, frå vinden som hev fare yver desse markene i snart tusund år.

Kanskje er dette eit teikn i tidi. I ei verd der alle skrik etter det eksotiske, stig det fram ei stille motrørsle: ei glede yver det nære og trufaste. Rundt i landet uppdagar familiar at ein biltur kann opna dører til undring – fjordar, fjell, stavkyrkjer, bygdetun. Når ein fyrst hev augo upplétne for slike skattar, vert spursmålet eit anna: Kvifor skulde ein reisa burt når ein hev det so morosamt her?

Den friske, ukunstla gleda gjeng att i dei få ordi frå familien: «Kvifor skulde me ha reist burt når me hev det so morosamt her?» Her er ingi sut yver å gå glipp av noko; her er berre ei freisting på noko som er rikare enn mange turistfeller. Det talar til ein barnleg hugnad: at eventyret ikkje alltid krev fly, men berre eit ope sinn.

Difor kann bilturen til Stiklestad peika mot noko større. Kanskje står ein andsynes ei tid der det kjende og nære fær ein ny renessanse – ikkje som naudsyn, men som eit fritt val. Og då er det godt å ha slike føregjengarar som familien Holthe Kjesbu, som med smil og handlekraft syner at den beste reisa stundom berre er eit par mil lang, men likevel fører djupt inn i landskapet og inn i seg sjølv.

Kjelde: Adresseavisen

July 26, 2026
Vetle starta som friviljug – no lever han draumen.

Medan tusund av tilskodarar fylgjer striden på Stiklestad, er det ein ungdom der ute på scenen som ber eit stort alvor. Det er Froste, hærmannen – og bak rolla stend Vetle, 24 år gamall. Få år tidlegare var han ein av dei mange friviljuge som heldt liv i det store friluftsspelet. No er han sjølv vorten ein berande del av soga.

For Stiklestad-spelet er ikkje berre ei teaterhending; det er eit kulturelt samlingsmerke i Trøndelag og langt utyver. År etter år møtest bygdefolk, tilreisande og ungdomar som Vetle for å gjeva liv til forteljinga um Heilag Olavs fall. Det er ein tradisjon som hev rota seg djupt i jordi, og som stadig fær ny vokster når unge krefter melder seg.

Vetle byrja som friviljug med praktiske uppgåvor – å hjelpa til med bygg, bera fram utstyr, vera til stades der det trongst. Slikt arbeid er usynleg for dei som berre ser ferdighugsingen av spelet, men det er sjølve grunnmuren. At ein av desse no stig fram i ljoset som hærmann, er eit vitnemål um den krafti som ligg i dugnadsanden. Ein ungdom som fyrst var ein av mange i kulissane, er no sjølv med og ber soga vidare.

No er 24-åringen klar for eit nytt stort uppdrag. Kva det er, fær tida syna, men yvergangen frå friviljug innsats til sentral rolle syner at slike kunstnarlege miljø gjev spelerom for vokster og draumar. Det er ikkje alle som fær eit slikt høve, men når ein som Vetle tek steget, vert det eit døme til etterfylging for andre unge i lokalmiljøet.

Stiklestad-spelet er med detta ikkje berre ei minning um ei blodig fortid; det er ein levande møtestad der soga vert nykveikt av nye røyster og nye andlet. Vetle er ei av dei røystene, og med si reise frå friviljug til hærmann minner han oss um at kulturarven er i trygge hender so lenge ungdomar finn vegen dit. Det neste store uppdraget er berre byrjingi på eit nytt kapittel i eit historisk spel som aldri misser si tiltrekkingskraft.

Kjelde: Adresseavisen

July 26, 2026
Spelet har fått tilbake trui.

Det hev hendt eit nytt mirakel på Stiklestad. Spelet um Heilag Olav hev fenge att trui – og med det livskrafti som ein gong i tida skapte den mest sjeldsynte kulturopplevingi landet eig.

I ei tid då bygdene minkar og dei store samfunnsforteljingane slit med å halda på folk, hev Olsok-spelet enno makt til å trekkja tusund til den slette vollen ved Verdalsøra der kongen fall. Sidan 1954 hev dette spelet, bygt på drapet i 1030, vorte framført år etter år. Ikkje av utøvarar med millionløn og lysskip, men av fleire hundrad friviljuge som syng, slåst og bed med ei truverde som smittar. Mange av deim er bønder, lærarar og studentar frå bygder ikring, og dei talar på eit mål som ikkje smaka av museumsstøv.

Dialogen lever i den gamle nynorsken med i-endingar, eit mål som hev den sjeldsynte evna til å syna den norske soga som noko levande og ikkje noko tilslørt i eit framandt riksmål. Når skodespelaren ropar på Herren med røysti frå 1917-normi, då kling det som eit ekko frå sjølve landsens grunn. For folket som kjem til Stiklestad, er ikkje spelet berre eit minne. Det er eit møte med si eiga soge, fortalt på eit mål som i bokstaveleg forstand puster liv i fortidi. Det er eit under i den sekulære tidi at so mange kann finna fram til ei tru – ikkje nødvendigvis den kristne trui, men trui på fellesskap, på tradisjon, på at noko er større enn den einskilde.

Dei seinare åri hev ikkje vore lette. Økonomiske skor og sjukdomsåri stilte spørsmålet um framtidi for eit spel som krev so mykje av ei heil bygd. Men no, med fullsett amfi og nye røyster på scena, hev trui fenge sin renessanse. Det er eit nytt mirakel, ja, men ikkje eit av den overnaturlege sorten. Det er eit mirakel født av vilje, av eit folk som nekta å gjeva slepp.

Dette er sigeren for det lokale, for det rotfaste, for eit mål som hev stade imot påverknad frå både dansk og bokmål. Spelet på Stiklestad er ein kulturkatedral som ikkje er bygd av stein, men av ord og song og samhald. So lenge det finst ei bygd som vil bera soga vidare, og so lenge det finst eit mål som kann bera børi, vil Stiklestad-spelet halda fram å vera ein stad der trui – anten ho gjeld Gud, landet eller morsmålet – ikkje er ein gløymd leivning, men ei lysande von.

Kjelde: Adresseavisen

July 26, 2026
Vetle starta som frivillig – no lever han draumen.

Det er noko særskilt med dei store friluftsspeli våre, der soga ikkje lenger er eit støvete kapittel i ei lærebok, men stig fram med kjøt og blod under open himmel. På Stiklestad i Nord-Trøndelag hev ein sidan 1954 framført spelet um Heilag-Olav og slaget i 1030. Her møtest tusundvis av tilskodarar kvart år, og like viktig: hundradvis av friljuge legg ned uteljuge timar for å gjera fortidi levande. Når 24-årige Vetle no trær fram på den historiske grunnen som hærmannen Froste, er det ei forteljing um korleis draumen kann byrja med eit lite steg – som friljug.

Ein kjenner seg nøydd til å stogga litt ved dette. Det er ikkje alle unge menn i dag som vil nytta sumaren på å leva seg inn i ei vikingtid eller ein mellomalder. Men nett på Stiklestad ser ein at tradisjonen hev eit tak som sit djupt. Soga um slaget, kongen som fall, og den nye trui som kom, er meir enn berre ei minning; ho er ein levande samtalepartnar for bygdene kring. For kva gjer ein når ein set seg ned og les sagaene? Ein finn ikkje berre vald og strid, men og menneske med voner og otte, med siger og nederlag. Når Vetle tek på seg brynja og svingar sverdet som Froste, stend han i eit langt samband med alle dei som hev bore fram soga fyre honom – og med dei historiske personane som ein gong gjekk der.

Det er eit håp i dette. I ei tid der mangt vert digitalt og flyktig, er det noko å henta i det handgripelege: du syr bunader, smir våpen, øvar på rop og sverdhogg. Du møter folk frå alle kantar, og du vert ein del av eit fellesskap som ikkje spør um pengar, men um innsats. Vetle sin veg frå friljugarbeidet til sentral rolle syner at slike kulturprosjekt ikkje er låste; dei opnar dører for den som brenn for det. Det er ein lærdom for andre ungdomar: uansett kva interesse ein hev, ligg der ein skatt i å søkja seg til eit levande miljø der ein fær prøva og feila.

Stiklestad-spelet hev alltid vore ein stad for dei store kjenslene. Når Vetle som Froste stend andlet til andlet med kongen, formidlar han ikkje berre ei historisk hending; han ber fram ei røynsle av å vera eit menneske under press. Publikum, som sit på sletta, fær ikkje berre sjå eit drama – dei kjenner vindgufset frå soga. Det er slik ein held ein kultur ved lag: ikkje berre gjennom bøker og museum, men gjennom å lata folk leva seg inn i dei same rørslone som forfedrane gjorde.

Difor er det så gledeleg å høyra um Vetle, som no gjeng frå friljugarbeidet til sjølve scenen. Han er eit prov på at draumen ikkje er noko ein berre ventar på, men noko ein formar med eigne hender. Og kanskje sit det ein ny unggut i publikum i sumar, som tenkjer: «Det der vil eg òg gjera.» Då hev spelet gjort meir enn å underhalda; det hev sått eit frø.

Lat oss ynskja Vetle og alle dei andre på Stiklestad ei rik spelehelg. Måtte dei framleis la fortidi tala til oss, og måtte mange fleire lata seg smitta av den friljuge elden som gjer slikt mogeleg.

Kjelde: Adresseavisen

July 25, 2026

Fylg oss: YouTube Telegram

Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no