Tag: Olav den heilage

1000 år gamal Olav den heilage-mynt funnen

Ein mynt med andletet åt kongen som kristna Noreg er ikkje berre metall; han er ein bodberar frå den tidi då Noreg vart eit kriste rike. I Mørstadskatten på Rena hev arkeologane no funne ein mynt prega under Olav den heilage, kongen som døydde på Stiklestad i 1030. Mynten er ein av dei sjeldnaste i norsk mynthistoria, og han låg millom 5000 andre myntar i den største vikingeskatten som nokon gong er funnen i Noreg.

Det som gjer soga endå rikare, er kven som fann skatten: to privatpersonar med metallsøkjarar. Dei gjekk, som so mange andre, på leit etter gamle minne i jordi, og dei kom heim med eit stykke kongesoge. Det er ei påminning um at den store soga ikkje berre høyrer institusjonane til; ho kann liggja under grastorvi og venta på ein roleg ettermiddag og ei nysgjerrig sjel.

Olav den heilage var kongen som kristna Noreg, og mynten ber bod um ei samfundsendring som ikkje berre galdt trui, men og pengar og handel. Når kongen lét prega mynt med sitt namn og sitt bilæte, var det eit sterkt teikn på kongsmakt og på eit land som vart knytt til ein større europeisk økonomi. Funnet av ein slik mynt i ein skatt frå vikingtidi gjev eit sjeldan innsyn i korleis nye tankar og nye pengar rørde seg i bygdene.

Professor og myntekspert Svein Gullbekk hev arbeidt med myntar i 25–30 år, og han hev kalla funnet «heilt fantastisk morosamt». Det er ei vurdering som fortel kor sjeldan ein slik mynt er: han er ikkje ein av mange, men eit døme på eit myntslag som berre finst i eit fåtal. Når ein slik skatt dukkar upp i Østerdalen, vert det klårt at jordi i Noreg enno gøymer svar på spursmål um den fyrste kristne kongen og um det riket han bygde.

Mynten er ikkje berre eit klenodium for museet. Han er eit band millom notidi og ei tid då tru, makt og pengar vov seg saman på nye måtar. For bygdi på Rena er funnet og ei soge um at vanlege folk kann gjera ein skilnad. Det er eit håp som ligg i sjølve funnet: at gamle saker ikkje er tapte, men berre ligg og ventar på å verta funne av nokon som tek seg tid til å sjå.

Kjelde: NRK

October 10, 2026
Unik Olav den heilage-mynt funnen i den største vikingmyntskatten i noregshistoria.

5000 myntar i ein skatt er ikkje kvardagskost. Men det som gjer funnet i Østerdalen til ei soge verd å fortelja, er ein einaste mynt som er prega under Olav den heilage.

Hermed hev arkeologane fenge eit sjeldant direkte band til den kongen som meir enn nokon annan knytte Noreg saman til eitt kriste rike. Skatten i Østerdalen er allereie den største vikingmyntskatten som nokon gong er gravi ut her til lands, med meir enn 5000 myntar. Når ein mynt som vart prega under Olav Haraldsson ligg millom desse, fær funnet ei ny tyngd.

Olav den heilage var ikkje berre ein krigarkonge. Han sette i gang ei kyrkjeleg og rettsleg nyordning som fekk langvarige fylgjer for landet. Å prega eigen mynt var eit av dei tydelegaste teikni på kongeleg makt. Ein slik mynt fortel at kongen hadde både råd og vilje til å setja namnet sitt på sølvet som gjekk millom folk.

Soga um kongsmynten peikar dessutan fram mot den heilagkåringi som etter kvart gjorde Olav til eit forbilde for kyrkja og kongemakti i heile Norden. Dette er eit av dei sjeldne høva der bly og sølv møter helgenforteljingi.

Det er ikkje berre kongen sjølv som stig fram or moldi. Mynten er eit vitnemål um eit Noreg der kristendomen vart bygd inn i lov og daglegliv. Han bind saman soga um Olav den heilage med dei konkrete leivningane som arkeologane no held i hendene.

Frå eit numismatisk synspunkt er ein unik mynt noko heilt anna enn dei mange vanlege myntane som ligg i same skatten. Myntar med Olavs namn eller preg er sjeldne, og kvar ny slik mynt kann gjeva dei lærde nye haldepunkt for å tidsfesta andre funn og handelsvegar.

For Østerdalen er dette funnet òg ei påminning um at dalen har vore ein møtestad for pengar og ferdsel i over tusen år. Det er lett å tenkja på vikingtidi som kyst og skip, men skatten syner at innlandsbygdene tok del i dei store straumane.

Når ein slik skatt kjem for dagen, er det ikkje berre metallet som glitrar. Det er soga um eit land som fann si eiga røyst, og um ein konge som vart både heilag og historisk. Det er verdt å ta vare på.

Kjelde: NRK

October 10, 2026
«Klassisk musikks Taylor Swift» spelar inn konsertfilm i Nidarosdomen

Eit kyrkjeorgel er ikkje berre eit instrument; det er ei heil verd av luft, tre og metall som pustar i lag. Når ein organist med millionar av fylgjarar på nett no spelar inn konsertfilm i Nidarosdomen, møtest gamalt handverk og ny formidling på ein måte som gjer godt for både musikken og bygningen.

Ho vert ofte kalla ein slags Taylor Swift for den klassiske musikken, og det er ikkje vanskeleg å skjøna kvifor. Gjennom korte videoar og direkte sendingar hev ho gjort kyrkjeorgelet til noko levande for eit ungt publikum som kanskje aldri hev sett foten i ein katedral. No vil ho visa fram Nasjonalheilagdomen i Trondheim til heile verda – ikkje som eit støvete museum, men som ein stad der ljodet framleis brusar.

For Nidarosdomen er dette eit naturleg steg. Kyrkja hev vore eit samlingspunkt i meir enn ni hundrad år, reist over gravi åt Olav den heilage. Orgelet er ein nyare del av soga, men det ber den same tenesta: å lyfta tankane og samla folk. Når ein ung organist no set upp kamera og mikrofonar mellom steinveggane, fær ho ikkje berre fram si eiga glede. Ho byggjer bru mellom den gamle kyrkja og den nye tidi.

Det er noko særskilt med ljodet i eit stort kyrkjerom. Tonane fær lang etterklang, og kvar einaste pipe læt som ei røyst i eit stort kor. I nettvideoane hennar ser ein korleis unge menneske fyrst vert forundra og sidan gripne. No fær dei sjå heile konserten i ein film som kann rekkja langt ut over landegrensa. Det er eit døme på at tradisjon ikkje treng vera noko som stend stille. Han kann reisa med nye medium og finna nye lyttarar.

For lokalsamfunnet i Trondheim er òg dette ei påminning um kva byen eig. Nidarosdomen er ikkje berre eit bilete på postkort; han er eit rom der musikken fær leva. Når verda no fær sjå og høyra det, vil mange få eit nytt tilhøve til både orgelet og byen. Det er godt nytt for alle som er glade i kyrkjemusikk, og for alle som vil sjå at gamle rom enno hev noko å segja.

Kjelde: NRK

October 7, 2026
Vil gjera norsk forfattar til helgen

At Stiklestad er ikkje berre graset og dei gamle minnesmerki vitne um det som hende i 1030 – no er sjølve helgenkongen synleg på staden, fire år før nasjonaljubileet, og samstundes veks ein rørsle som vil gjera ein norsk forfattar til helgen i den katolske kyrkja. Det er som um sogeboki, trui og litteraturen møtest i ei stille, men kraftfull stadfesting av at den norske kulturarven hev djupner som når langt utyver landegrensone.

Den norske forfattaren det er tale um, er Sigrid Undset. Ho fekk Nobelprisen i litteratur i 1928 for sine mektige skildringar av norsk millomalder, og i verki som «Kristin Lavransdatter» og tobindsverket um Olav Audunssøn gav ho liv til eit heilt folk i brytningstid. Undset var sjølv ein omvendt katolikk, og ho levde trui si med ei alvor som sette djupe merke i både liv og skrift. For få år sidan tok den katolske kyrkja i Noreg til med dei fyrste stegi for å granska hennar liv og helgemessige dygder – ei sak som enno er under arbeid, men som alt hev vekt internasjonal vyrdnad.

Når ein no ser Olav den heilage attpå Stiklestad – anten det er i form av ei utstilling, eit kunstverk eller eit kyrkjeleg innslag – so minner det um at helgentradisjonen i Noreg ikkje er noko avslutta soge. I over ni hundre år hev Olavsarvet bore fram ein eigenarta samanfletting av tru, kongevelde og folkeleg fromskap. At ein moderne forfattar, med eit like so ærleg og krevjande blikk på menneskelivet, no kann fylgja i same himmelske sporet, er ei vonbærande tanke. Det er ikkje berre eit tankekors for akademikarar; det er ei påminning um at heilagdom ikkje alltid kjem frå sverdslag og martyrblod, men ogso frå den stille innsatsen i ei skrivarstova, der ordi vert slipte som bønesteinar.

Jubileet i 2030 – då det vert tusund år sidan slaget på Stiklestad – gjer at blikket vert retta mot denne doble arven. Medan Olav stend som den evige landeplåga i norsk identitet, kjem Undsets kanonisering til å gjeva eit nytt lag til forteljingi. For dei som elskar hennar bøker, er det ei stadfesting av at litteratur kann vera ein veg til det heilage. For dei som ser med historiske augo, er det eit prov på at Noreg ikkje berre fostra ein konge-helgen, men og ei forfattar som var i stand til å lyfta menneskehjarta mot det upphøgde.

Det positive i denne nyhendi er ikkje minst at det samlar ymse røynsler under eit tak: kulturinteresserte som uppdagar djupnene i Undsets dikting, katolikkar som ser ei konkret von um ein ny forbønsskikkelse, og historieentusiastar som fær eit rikare bilete av norsk åndeleg soga. I ei tid der mykje vert splitta, er det godt å sjå korleis heilagdom, litteratur og nasjonal minne-arv kann veva seg saman til ein større heilskap.

Om fire år stend nasjonen ved Stiklestad og markerer det som hev vore. Men alt no er det verdt å merka seg at røtene til det heilage ikkje er turka ut – dei ber nye skot, med blad som hev forma bokstavar og skapat eit rom for tru og undring langt utyver den tidi me sjølve lever i.

Kjelde: Adresseavisen

July 29, 2026
– Det er vel toalett her? Kanskje ein kanelbolle?

Ein pilegrim stig inn på ein gard og spør: «Er det vel eit toalett her? Kanskje ein kanelbolle?» Det er ikkje noko storveges spursmål, men det samlar i seg noko djupt menneskjelegt — trongen til kvile og ei god bita mat undervegs på den lange ferdi.

Vegane til heilage stader hev vore trampa av føter i meir enn tusen år. I millomalderen gjekk pilegrimar frå alle kantar av Europa mot Nidaros for å beda ved Olav den heilage si grav. Dei sokkutte vandrarane bad ikkje berre for syndene sine; dei trong og husrom, mat og ein stad å setja seg. Ser ein nøgje etter i gamle skildringar, finn ein at slike kvardagslege ting hev fylgt pilegrimsferdi jamt og trutt. Trong til ein do og ein søt bolle er ikkje ny — det er ein raud tråd gjennom heile soga.

I vår tid hev pilegrimsrørsla vakna til nytt liv. Tusund av menneskje legg kvart år ut på den gamle vegen, og dei møter både regn og sol, motbakkar og flate slettor. Vêret sette ingen stoppar for pilegrimane. Ein regnskur gjer sitjeplassen under taket endå meir innbydande. Ein kald vind gjer ein varm kanelbolle til ei liti signing. Dei gamle visste at motgang på vegen var ein del av den andelege reisi. So er det enno — og kanskje er det nett di kroppen kjenner på trøyttleiken, at dei små gledene vert so store.

Langs heile pilegrimsleidi hender det at lokalsamfunn opnar dørene. Det er ikkje uvanlegt at eit gardsbruk byd på ein utedo og ein heimebaka bolle. Slike møte — ofte heilt ut av det blå — vert små glimt av ein gjestmildskap som hev djupe røter i gamal kristen tradisjon. Å taka imot den handfarne som um det var Kristus sjølv, det er ein tanke som hev bore frukt i mange bygdelag. Her er det ikkje dei store ordi som tel, men den varme koppen og den opne døri.

Soleis vert det heilage og det kvardagslege fletta saman. Pilegrimsferdi er ikkje berre stille beding i ei kald kyrkje, men og eit smil ved eit bord, ein samtale i regnet, eit stille «takk» for maten. Skal ein gå langt, treng ein ikkje berre tru, men og ein stad å kvila føtene — og kanskje ein kanelbolle til.

Kjelde: Adresseavisen

July 28, 2026
Støre i Trøndelag: – 2030 må ikkje utnyttast av gale krefter

Det er berre seks år til 2030. Då er det nett tusen år sidan slaget på Stiklestad. Det er ei tidsdjupn som fær ein til å stogga upp, og det er nett det statsministeren gjorde på si private reise gjennom Innherred denne helgi. Han fann tid til både Nils Aas Kunstverksted på Straumen og olsokdagene på Stiklestad, og i møtet med denne arven kom ei påminning um at store merkedagar ikkje må verta utnytta av krefter som vil splitta og forenkla.

Det er ein tanke som fortener å verta snudd til noko byggjande. For det som no rører seg i Trøndelag, er ikkje fyrst og fremst ei uro for misbruk. Det er ei stille, vedvarande vilje til å gjera tusendårsjubileet til ei kjelde for samhald og kunnskap. Olsokdagene på Stiklestad hev i mannsaldrar vore ein møtestad for tru, historie og kultur, og dei er eit prov på at fortidi ikkje treng vera eit stridsemne når ho vert teken på alvor. Her stend ein på sjølve staden der Olav den heilage fall i 1030, og her vert soga levande halden gjennom spel, gudstenester og samtalor – ikkje som eit museumsstykke, men som ein levande part av lokalsamfunnet.

Nils Aas Kunstverksted på Straumen fortel ein annan, men liknande, soga. Det er arbeidsstova til ein av dei store bilethoggarane våre, ein kunstnar som gav oss mellom anna myntane me framleis ber i lumma. Verkstaden er no eit galleri og ein skapande arena der unge og vaksne kann møta handverket og undringi som ligg i å forma noko varigt. Besøket til statsministeren syner at slike stader ikkje berre er turistmål, men knutepunkt for identiteten i bygdene.

Når ein då ser mot 2030, er det ikkje vanskeleg å få auge på det vonfulle. Tusendårsjubileet for kristningi av landet vårt, med Stiklestad som det naturlege midpunktet, kann verta eit høve til å samla menneske på tvers av livssyn og landemerke. I ei tid der mange leitar etter røter, kann ein slik merkedag gjeva rom for både ettertanke og framtidstru – ikkje ved å glorifisera vald og maktkamp, men ved å løfta fram alt det som kom etter: kyrkjebyggjingi, lovskrivingi, kontakten med europeisk lærdom og kunst.

Varaordførar Erlend Sivertsen i Trondheim hev alt teke initiativ til at byen skal søkja um å verta europeisk kulturhovudstad i 2036, og Trøndelag er fullt av eldsjeler som gjer små og store tiltak for å rusta seg til 2030. Kanskje er det den varmaste tanken ein kann ta med seg frå statsministeren si reise: at når dei store åri kjem, er det ikkje berre dei offisielle programpostane som tel. Det er dei daglege samtalone i eit galleri, den rolege vandringi på eit slagfelt, og det at ein sitjande regjeringssjef tek seg tid til å vera privatperson på ein slik stad – midt i veka. Det er eit vitnemål um at sjølv dei travlaste kann lata seg djupt angå av landskapi og sogene som hev forma oss.

Kjelde: Adresseavisen

July 26, 2026
Her tilbringar familien sommarferien. – Kvifor skulle me ha reist burt når me hev det so artig her?

Kvifor reiser ein heim når heile verdi ropar på sydover? For mange er sommarferien lik reisefeber mot varmare strøk, men for familien Holthe Kjesbu ligg lukka i skuggen av Olav den heilage. Medan naboane pakkar bilen for Danmark eller set seg på flyet til Syden, køyrer dei til Stiklestad – og finn alt dei treng.

Det er ikkje vandt å skyna freistingi. Stiklestad er meir enn ein plett på kartet; det er ein grunnvoll i den norske sjølvkjensla. Her fall kong Olav Haraldsson i 1030, og her vart soga um den heilage kongen til. Like vel er staden ikkje eit museum for familien – det er eit levande landskap der borni fær springa på dei same vollane som soga vart skriven i, og læra historie medan dei leikar. Det er ein verdi som ikkje mælar seg i flybillettar.

Sjølve tanken um å vera heimekjær vert ofte uppfatta som stillstand, men her ser ein noko anna. Familien Holthe Kjesbu rører ved ei djupare åre: den gamle bondevisdomen at det beste stundom ligg beint framfor ein. Stiklestad byd ikkje på palmesus, men på eit anna slag sus – suset frå soga, frå kyrkjeklokkone, frå vinden som hev fare yver desse markene i snart tusund år.

Kanskje er dette eit teikn i tidi. I ei verd der alle skrik etter det eksotiske, stig det fram ei stille motrørsle: ei glede yver det nære og trufaste. Rundt i landet uppdagar familiar at ein biltur kann opna dører til undring – fjordar, fjell, stavkyrkjer, bygdetun. Når ein fyrst hev augo upplétne for slike skattar, vert spursmålet eit anna: Kvifor skulde ein reisa burt når ein hev det so morosamt her?

Den friske, ukunstla gleda gjeng att i dei få ordi frå familien: «Kvifor skulde me ha reist burt når me hev det so morosamt her?» Her er ingi sut yver å gå glipp av noko; her er berre ei freisting på noko som er rikare enn mange turistfeller. Det talar til ein barnleg hugnad: at eventyret ikkje alltid krev fly, men berre eit ope sinn.

Difor kann bilturen til Stiklestad peika mot noko større. Kanskje står ein andsynes ei tid der det kjende og nære fær ein ny renessanse – ikkje som naudsyn, men som eit fritt val. Og då er det godt å ha slike føregjengarar som familien Holthe Kjesbu, som med smil og handlekraft syner at den beste reisa stundom berre er eit par mil lang, men likevel fører djupt inn i landskapet og inn i seg sjølv.

Kjelde: Adresseavisen

July 26, 2026

Fylg oss: YouTube Telegram

Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no