Tag: kunnskap

– Noreg treng fleire bein å stå på

Gustav Magnar Witzøe hev skipa eit stipend som skal senda norske talent til dei fremste universiteti i verdi. Det er ikkje kvardagskost. Her ligg ei tru på at kunnskap løner seg, og at Noreg treng fleire bein å stå på.

Dette er ikkje fyrste gongen norske hovud søkjer ut i utlandet. I fleire mannsaldrar reiste evnerike unge frå norske bygder og byar til København, Paris, Berlin og andre kunnskapsbyar for å søkja kunnskap. Dei kom heim att med nye tankar, nye nettverk og eit breiare syn på faget sitt. Det var ikkje flukt frå Noreg; det var ei investering i Noreg.

Det nye stipendet peikar i same lei. Det er ikkje berre eit gåvebrev til einskilde studentar. Det er ei røyst um at kunnskap hev ein eigen verdi, og at den verdien veks når han får møta andre kunnskapsmiljø. Noreg er eit lite land, og det er lett å tru at dei store svara alltid finst annanstad. Men det er inga skam å læra av dei beste, so lenge lærdommen kjem heim att. Stipendet gjer det mogeleg for unge norske hovud å stiga ut or den heimelege ramma og møta dei fremste universiteti i utlandet.

Samstundes minner tiltaket um at utdanning ikkje er ei luksusvare for dei få. Ho er ein veg til nye arbeidsplassar, nye løysingar og nye måtar å tenkja på. Når eit privat initiativ tek eit slikt tak, syner det at det finst krefter utanfor statsbudsjettet som vil byggja landet. Det er eit teikn på tillit til dei unge, og tillit er ofte den beste gjerningi eit samfunn kann gjera.

Noreg hev alltid trongt til fleire bein å stå på. Eit bein er oljen, eit anna er fisken, eit tredje er teknologien som veks fram kring dei. Men det fjerde beinet må vera kunnskapen sjølv. Eit stipend som sender hovud til utlandet, er ikkje ei utgift; det er eit frø som vert sådd i norsk jord, endå um det fyrst må spira på framand mark.

Difor er dette nyhendet noko å gleda seg yver. Det peikar ikkje attende på det som var, men fram mot det som kann verta. Dei unge som no får reisa, vil koma heim med noko som ikkje kann kjøpast for pengar: nye augo å sjå Noreg med, og nytt mot til å byggja det vidare.

Kjelde: Adresseavisen

October 21, 2026
Fyrste gong i Noreg: – Dette er fiskarar med over middels nerdenivå

Kva fær vaksne folk til å nytta fritidi på å jakta ein fisk dei kanskje aldri fær sjå? Svaret, slik det kjem fram i meldingi um det som no hender i Noreg, er ikkje berre fangst. Det er kunnskap, tolmod og eit nerdnivå som fær sjølvaste fiskeforskaren til å nikka.

For fyrste gong i Noreg vert det no satsa på ein jakt etter gigantfisken på ein måte som samlar dei mest ihuga. Her er ikkje tale um tilfeldige kast frå land; her vert det studert straumtilhøve, botntilhøve, vassføring og åtferd. Det som i eldre tider vart sett på som ein stille fritidsaktivitet, hev vakse til ei tevling der kvar detalj tel.

Det er ikkje tilfeldig at dei som står bak, vert umtalte som fiskarar med yver snittet nerdnivå. Kunnskapen deira spenner frå vitskaplege rapportar til gamle fangstsedler. Dei veit kva vatn som held på dei største individi, kva tid på døgret dei søkjer føda, og kva agn som lokkar best under ulike tilhøve. Slik kunnskap er ikkje noko ein fær i fanget; ho må byggjast stein for stein.

Håpet um rekord er med og gjev jakta ei serskild spenning. Ein rekord er ikkje berre eit tal; han er eit prov på at naturen enno kan yverraska, og at dei som leitar, enno hev noko å læra. Når eit slikt mål vert sett i Noreg for fyrste gong, opnar det døri for ei heil rekkje nye sogor. Kanskje vil den fyrste norske rekorden falla i eit vatn som tidlegare berre var kjent for ålmenn storleik. Kanskje kjem han frå eit miljø der ungdomen sit med vassbriller og loggbøker attmed fiskestongi.

Dette er òg eit døme på korleis fritidsfisket hev endra seg. Før var det gjerne eit roleg andlet for sosialt samvere, ein tur ut i det fri med matpakke og ei stong. No kan det same vatnet samla folk som elles aldri ville ha møttest: datafolk, biologar, historikarar og vanlege entusiastar. Saman skaper dei eit fagmiljø med eit språk som er fullt av detaljar, og med ein respekt for fisken som ikkje alltid var like sjølvsagd.

Ser ein attende i soga, hev storfisken alltid hatt ein eigen plass i norsk tradisjon. Fiskarar fortalde um dei som sleit seg laus, um laksen som vog meir enn ein mannsalder, og um vatn der botnen aldri vart funnen. Det nye er at denne gamle eventyrlysti no fær eit rammeverk med måling, registrering og offentleg interesse. Slik fær det gamle stoffet nytt liv, og slik vert kunnskapen ført vidare til nye ættleder.

Når fyrste gongen i Noreg no er eit faktum, er det grunn til å gleda seg. Det er ikkje kvar dag eit nytt kapittel vert skrive i norsk fritidsfiske, og sjeldan med so mykje kunnskap og glede i botnen. Her er ikkje noko å tapa. Berre ein heil natur å læra, og ein gigant som kanskje sym der ute og ventar.

Kjelde: Bergens Tidende

October 18, 2026
Elektor feirar 65 år: Ver med på festi med eksklusive medlemssparingar.

I 1961, då fyrste nummeret av Elektor kom på prent, fanst det ingen heimedatamaskiner, og ein einaste transistor kunne kosta meir enn eit vekebudsjett. No, 65 årgangar seinare, er den samla kunnskapen frå alle desse bladi samla i eit søkbart digitalt arkiv som ein kann bla i på ei skjerm som er tynnare enn eit blad av papir. Det er ikkje berre ei firmasoge – det er ei soge um korleis teknologien sjølv hev vokse, og korleis eit lag av nyfikne menneske hev fylgt han steg for steg.

Frå dei fyrste nummeri med loddereiskap og radiorøyr til dagens kretskort for kunstig intelligens og tingenes internett, hev magasinet bore med seg ei serskilt røyst: ingeniøren som bryr seg um å byggja sjølv, ikkje berre å lesa ferdige rapportar. I ei tid der so mykje vert støypt i lukka system, er det noko djupt tilfredsstillande ved å sjå korleis einskilde komponentar vert sette saman til noko som verkar. Det er den gamle handverkartradisjonen i ny drakt, og nett den åndi hev bore tidsskriftet gjenom seks og eit halvt tiår.

Jubileumsmarkeringi som no er i gang, er ei innbyding til nye lesarar um å verta med i dette verdsfemnande laget av elektronikkentusiastar. Prisen for ein grøn medlemskap – eitt år med digital tilgang til magasinet, det fullstendige arkivet og Elektor Labs – er sett ned frå 99 euro til 65 euro, eit symbolsk tal som peikar rett på føremålet. For dei som set pris på den trykte sida, er gullmedlemskapen tilgjengeleg for 126,50 euro, eit monaleg avslag frå den vanlege prisen på 164,50. Og for dei som vil smaka på tilbodet utan å binda seg, ligg ein prøveperiode på berre 6,50 euro, mot det vanlege 20.

Slike tilbod er meir enn marknadsføring; dei er ei påminning um at kunnskap ikkje berre skal vera for dei få. Det er ein gamal tanke i opplysningstradisjonen, og han hev halde seg levande i Elektor sitt arbeid. Kvar veke vert det skapt hundretals nye innslag – artiklar, videoar, webinar – og dei handlar ikkje um abstrakte teoriar åleine, men um byggjeprosjekt som ein kann fylgja med eigne hender. Det er lærerikt for studenten, stimulerande for hobbyisten og nyttig for den røynde ingeniøren som treng ei praktisk løysing.

Arkivet yver 65 år er i seg sjølv eit kulturminne. Her finn ein dei fyrste koplingsskjema for utstyr som sidan hev endra samfunnet, og ein kann fylgja utviklingi frå analoge krinsar til dagens mikrokontrollar og trådlause nettverk. Det er ei soge fortald ikkje av historikarar, men av dei som sjølve stod på verkstadsgolvet og teikna. Slik vert magasinet ein levande bru millom generasjonar av teknologar.

Dei nye medlemsvilkåri gjeld fram til 30. september, og dei er eit lågmælt vitnemål um at kunnskapstørst og byggjarglede framleis er drivfjører i ei verd som ofte vert skildra med stikkord som overflatisk og flyktig. Når ein slik institusjon kann feira 65 år og samstundes sjå frametter mot nye tiår med nyskaping, er det grunn til å merka seg at det varige ofte byggjer på det enkle: å dela det ein veit, og å hjelpa andre til å byggja sitt eige. Det er ein arv som er verd å ta imot, anten ein er ny i faget eller hev hatt loddebolten i handi i ein mannsaldar.

Kjelde: eeNews Europe

August 3, 2026
Camilla lo inni seg då ho høyrde kva byfolki frå Bergen sagde um dyri hennar.

Tre dyr – to geiter og ein sau – alle med horn. Det var nok til å forvirra ein heil gjeng unge bergensarar, som ikkje såg skilnaden på dyreslagi. Historia som no er delt, syner kor mykje rikdom som ligg i den kvardagslege kunnskapen landsfolki ber på.

Camilla Sandsøy Moss frå Tysnes fortalde um ein sumardag då nokre bygutar vart ståande trollbundne av flokken hennar. Dei peikte på sauen Lucky og undrast kvifor han var annleis enn dei tvo andre – som var geiti. For dei som er vane med husdyr, er skiljet sjølvsagt: sauen har tjukk ull og hengjande øyro, geiti har slettare pels og spisse øyro, og båe kann ha horn. Men for ungdomsflokken frå den store byen var horn visstnok synonymt med geit, same kor tjukk ulli var. Det er ikkje vandt å sjå det komiske i upplevingi, men endå meir slåande er det venlege og lærerikt i møtet. Innvendes lo Camilla, men ho heldt maski og svara roleg: «Det er fordi han er ein sau.» Eit lite ordskifte, men ein storveg inn i landsens røyndom.

Slik vert det tydelegt at kunnskap ikkje er ein universell masse, men noko som er knytt til staden og livet ein liver. Den korte ferjeturen frå Halhjem til Tysnes viskar ikkje berre ut kilometer; han opnar upp for ei onnor verd, der dyri ikkje er framande skapningar på eit bilete, men levande vev i kvardagen. Det er her den stille gleda ligg. I staden for å gapskratta av uvitskapen, tok øybuarane imot spursmålet med mildt alvor og gjorde det til ein lærepenge. Det vitnar um ein gjestmildskap og ein stoltheit yver eige liv som er verd å taka vare på.

Og kva meir kann slike små hendingar gjeva? Dei minner oss på at turiststraumen, som bringar folk og pengar til bygdi, også bringar noko meir: ei mogelegheit til å brigda perspektiv. Heimefolket fær syna fram det dei kann, og byfolk fær ei levande undervisning som ingi lærebok kann gjeva. For den unge bergensaren som trudde mjølki vart fødd i ein kartong på Kiwi, var møtet med Lucky ei liti opning mot ei heil verd av praktisk viten. Og for mange av oss andre er det ei påminning um at det å vita skilnaden på ein sau og ei geit ikkje berre er fagkunnskap – det er ein bit av norsk soge og næring som burde vera ein skatt for heile landet.

Soleis er ei liti soge frå eit gjerde meir enn eit sumarminne. Det er ein liten leksjon i at humoren og varmen kann byggja bruer millom by og land, og at slike brigder i utsyn er noko båe partar veks på. Og skulle ein mota ein ny ulden krabat med horn, er det godt å vita at det no finst nokre fleire bergensarar som ikkje lenger er i tvil um kven som segjer «bæ» og kven som segjer «meh».

Kjelde: Bergens Tidende

July 25, 2026

Fylg oss: YouTube Telegram

Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no