Vestmennene

Tag: Digitalisering

  • Aftenposten drog til Oslo lufthamn for å tala um at kunstig intelligens tek av millom norske verksemder.

    Aftenposten drog til Oslo lufthamn for å tala um at kunstig intelligens tek av millom norske verksemder.

    Kva hev eit tryggingssjefskontor på Oslo lufthamn å gjera med framtidi til norsk næringsliv? Fleire enn mange trur, skal ein døma etter det som vert sagt derifrå. Når ei tryggingsvakt åtvarar mot tørre fakta, er det ofte dei tørraste tala som ber dei største lovnadane.

    Luftfarten hev alltid vore ein arena der ny teknikk fær prøva seg fyrst. Frå radiopeiling til autopilot hev flyplassane vore laboratorium for det som seinare når heile samfundet. At norske bedrifter no tek i bruk kunstig intelligens i veksande tempo, er difor ikkje eit brot med soga, men ein framhald av henne.

    Når ei tryggingsvakt på ei stor lufthamn talar um tørre fakta, tyder det at arbeidet er forankra i røynsle, ikkje i lause lovnadar. Dei som skal tryggja flygingi, må halda tunga beint i munnen og telja kvar einaste detalj. Slik vert det tørre det trygge, og det er eit gledeleg teikn for alle som reiser.

    Kunstig intelligens kann ta unna repeterande arbeid: å sjå gjennom bileti, kjenna att mønster i store datemengder, varsla når noko avvikar frå det vanlege. Då fær menneski tid til det dei gjer best – å døma, å ta ansvar, å møta folk med ro og omtanke. På same vis som autopiloten ikkje gjorde kapteinen overflødig, kann kunstig intelligens verta ein trufast andrepilot.

    I botnen ligg ei stille stoltheit over å gjera kvardagen betre for dei mange tusentali som reiser gjennom lufthamni. Små steg i logistikk, tryggleik og teneste kann merkast langt ut over rullebanen. Det er eit arbeid som sjeldan fær applaus, men som gjer at kvardagen flyt.

    Når norske bedrifter tek av med kunstig intelligens, er det ikkje eit spursmål um å erstatta menneske, men um å gjeva dei betre reiskapar. Soga um flygingi lærer at kvar ny maskin hev kravt både mot og audmjuk vørdnad. Det same gjeld no for den kunstige intelligensen.

    Kjelde: Aftenposten

  • Full strid um datasenter: – Skremselsrapport

    Full strid um datasenter: – Skremselsrapport

    Kor mykje kraft skal eit samfunn setja av til maskiner som tenar heile verdi? At ei fersk utgreiing um datasentri vekker full strid, syner kor høgt innsatsen er. Her gjeld det ikkje småting; det gjeld kraft, arbeidsplassar og kva rolle Noreg skal ha i den digitale verdi.

    Teknologirådet hev lagt fram ei utgreiing som bed um ein ny kurs for datasentri. Rapporten hev ikkje fenge stå uimotsagd; fleire kallar han ein «skremselsrapport» og reiser kritikk mot måten han vart handtert på. Det er ikkje vondt å skyna at tonen vert kvass. Datasenter krev mykje kraft, og for mange bygder stend valet mellom framandgjerande anlegg og nytt liv i lokalsamfunnet. Men midt i striden ligg det noko verdifullt som altfor lett vert oversett: Noreg tør å tala høgt um den digitale framtidi.

    Når ei rådgjevande utgreiing møter så sterk motmæle, er det eit teikn på at folk vente seg grundig saklegheit frå dei som skal råda styremaktene. Slik forventning er ikkje eit hinder; ho er eit gode. Ho tyder at teknologiske val ikkje får veksa fram i tagnad, men må grunngjevast ope. Det er nett slik eit demokrati skal verka når store kraftspursmål stend på dagsordenen.

    Samstundes peikar ordskiftet mot eit større høve. Noreg hev i mannsaldrar bygt opp eit energisystem som andre land ser med undring på. No kann landet krevja at nye datasenter vert lagde der krafti er rein, og der overskotsvarmen kann koma til nytte for bustader, veksthus eller industri. Det er ikkje berre ein draum; det er ein mogeleg ny kurs som veks ut or sjølve konflikten. Skuldingar og motførestellingar kann verka slitne, men dei tvingar fram klårare planar og betre val av tomter.

    Difor er det grunn til å møta den fulla striden med roleg tillit til at utfallet kann verta betre enn utgangspunktet. Ei utvikling som vert diskutert, er alltid tryggare enn ei som berre vert vedteken. Noreg hev tidlegare skapt varig verdi av strid um vasskraft og olje, og det same kann henda med datasentri. Den ferske rapporten, kor omstridd han er, hev soleis gjort noko viktig: Han hev sett ljos på eit spursmål som ikkje lenger kann leggjast burt.

    Kjelde: NRK

  • Johan (9) vart skremd av KI-alarmen. Då skreiv han eit brev til digitaliseringsministeren.

    Johan (9) vart skremd av KI-alarmen. Då skreiv han eit brev til digitaliseringsministeren.

    Ein ni år gamal gut såg KI-alarmen på nyhendi og vart redd. Han sløkte ikkje berre skjermen. Han sette seg ned og skreiv til den ministeren som hev ansvaret for det digitale Noreg.

    Johan på ni år hadde sett innslag um kunstig intelligens og dei varsli fagfolk no sender ut. Han tenkte på litlebroren Georges, berre åtte månader gamal. Kva verd vil han veksa upp i? Det spursmålet vart so stort at Johan ikkje tagde. Han tok pennen og skreiv eit brev til digitaliseringsministeren.

    Det er lett å undervurdera slike brev frå born. Men i norsk tradisjon hev born og unge ofte vore dei fyrste til å setja ord på det mange vaksne tenkjer, men ikkje torer segja høgt. Brevet frå Johan er ikkje berre ein protestsong mot maskinane. Det er eit vitnemål um at det offentlege ordskiftet ikkje er stengt for dei små. Det er eit rop um at teknologien må tena menneske, ikkje skapa otte.

    Samstundes syner saki noko vakkert ved den nordiske modellen: Ein borgar på ni år kann skriva til ein statsråd og verta teken på alvor. I mange land er slike brev anten utenkjelege eller vert liggjande uleste. Her i landet finst det ein gamal sedvane med opne dører og skrivande folk. Brevet frå Johan er ein moderne arvtakar etter alle dei hendene som hev skrive til kongar, prestar og storting i von um å verta høyrde.

    Det er og ei påminning um at kunstig intelligens ikkje berre er eit teknisk spursmål. Det er eit spursmål um kva slags framtid borni skal arva. Når ein niåring set seg ned og skriv, gjer han noko meir enn å lufta si eigi uro. Han tek ansvar for litlebroren sin, for jammaldringane sine, for det samfunnet som skal koma. Det er medborgarskap i reinaste form.

    For digitaliseringsministeren er brevet truleg gull verdt. Her fær ho eller han ei direkte melding frå ein av dei som skal leva lengst med konsekvensane av dagens vedtak. Det er ikkje kvar dag ein statsråd fær eit so ærlegt og ufiltrert innspel. Og det kostar lite å svara, men mykje å lata vera.

    Sjølvsagt kann ein ikkje løysa alle spursmåli um KI med eit brev frå ein niåring. Men det er heller ikkje meiningi. Det viktigaste er at Johan ikkje gav upp, men tok del. Han valde å skriva i staden for å tegja. Det er ei haldning som heile landet kann læra av.

    Verdi som møter Georges når han veks til, er ikkje skrivi i stein. Ho vert forma av dei som torer å stilla spursmål, store som små. Når ein storebror på ni år skriv til ein minister, er det eit lite steg for han, men eit steg i rett lei for eit opnare og meir menneskjeleg teknologiskifte.

    Kjelde: Aftenposten

  • DNB kuttar 400 årsverk.

    DNB kuttar 400 årsverk.

    Då den fyrste minibanken kom til Noreg i 1970-åri, spådde mange at bankfilialane skulde døy ut. Dei døydde ikkje; dei vart noko anna. No melder DNB at rundt 400 årsverk vert kutta i teknologi- og tenesteavdelingi, fordi kunstig intelligens tek over uppgåver som koding og kontroll av kundedata. Men dette er ikkje berre ei soge um tap.

    Banknæringi hev alltid vore eit spegelbilete av teknologien. Handskrivne protokollar vart avløyste av holkort, holkorti av dataskjermar, og dataskjermane av mobilen. Kvar gong hev nokon spurt kva menneski då skal gjera. Svaret hev sjeldan vore at arbeidet forsvinn; det hev heller flytt seg til nye uppgåver. Ein bank som nyttar kunstig intelligens til rutinekoding og kontroll av kundedata, treng menneske til å stilla dei kloke spursmåli, byggja trygge system og hjelpa kundane når maskinen ikkje strekkjer til.

    Konsernsjef Kjerstin Braathen talar um store gevinstar og ein ny røyndom. Gevinstane er ikkje berre for banken. Når dataprogram tek over dei gjentekne arbeidsstegi, kann fagfolk bruka tida på vanskelegare problem: sikring mot svindel, betre rådgjeving og meir robuste digitale løysingar. For eit land som Noreg, med høg digital kompetanse og stor tillit til bankane, kann dette verta eit konkurransefortrinn i ei verd der finanstenester vert stadig meir globale.

    Bak tala stend 400 menneske med kompetanse og erfaring. For deim er umleggjingi krevjande, og det er ingen grunn til å pynta på det. Men når eit samfunn hev gått gjennom slike skifte før, hev evna til å læra nytt vore den sterkaste kapitalen. Dei som i dag misser arbeidet i banken, ber med seg verdifull kunnskap som andre verksemder vil ha bruk for. Umstillingi er tung, men ho er ikkje ein blindveg.

    Det positive i denne soga er ikkje at 400 årsverk vert borte. Det positive er at Noreg hev eit næringsliv som tør å ta i bruk ny teknologi tidleg, og eit samfunn som hev klart liknande overgangar før. Den fyrste minibanken tok ikkje livet av bankfilialane; han gjorde dei meir tenlege. Kanskje vil kunstig intelligens gjera det same med bankarbeidet.

    Kjelde: NRK

  • KI gjer meg til ei betre mor

    KI gjer meg til ei betre mor

    Kan ein maskin gjera ein forelder meir nærverande? Spørsmålet høyrest paradoksalt ut, men i ein travel kvardag er det ikkje so fjernt som det verkar. Ei mor fortel i eit offentleg innlegg at kunstig intelligens hev vorte eit reiskap som gjer henne betre i morsrolla.

    Det er lett å tenkja på kunstig intelligens som noko kaldt og framandt, men her er perspektivet snudd. I staden for å stela tid frå familien, kann teknologien gjeva tid attende. Ein forelder som slepp å leita lenge etter svar på små og store kvardagsspursmål, fær meir ro til å vera til stades hjå borni. Det er ikkje maskinen som tek over omsorgi; det er mennesket som fær betre armslag.

    Slik har det vore med mange nye reiskapar gjennom tidene. Kokeboki, telefonen og vaskemaskinen vart møtte med same skepsis, men dei frigjorde tid og tanke. I dag er dei sjølvsagde delar av heimen. På same vis kann ein klok bruk av digitale hjelpemiddel gjeva foreldre noko dei treng kvar dag: overskot.

    For mange mødrer er den største utfordringi ikkje mangel på kjærleik, men mangel på overskot. Når eit digitalt verktøy kann hjelpa med planlegging, lekser eller gode råd, vert det mentale presset lettare. Då vert det rom for det som verkeleg byggjer ein familie: samtalar, måltid og rolege stunder.

    Bestemødrer, grannar og helsestasjonar hev alltid vore viktige støtter for småbarnsforeldre. Det nye er at rådgjevaren kann vera tilgjengeleg midt i natti, utan å døma eller verta trøytt. Slik støtte er ikkje ei erstatning for menneskeleg varme, men eit supplement som kann gjera ein travel kvardag litt enklare.

    Dersom ei mor kjenner seg tryggare og meir oversiktleg i kvardagen med slik støtte, er det ei vinning for heile familien. Teknologien vert ikkje ein konkurrent til morskjærleiken; han vert ein stille medhjelpar som gjer at den kjærleiken fær koma tydelegare fram. Det er eit framsteg som peikar framover, men som òg byggjer på noko gamalt: ynsket um å gjeva borni ein god start.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Xbox 360-spel kann snart koma til PC.

    Xbox 360-spel kann snart koma til PC.

    Lyden av ein speldisk som snurra inn i maskineriet for fyrste gong – den hule klunken, so det surrende motordraget – er ei kjensle som sit djupt i minnet åt ein heil generasjon norske spelarar. Xbox 360-åri var meir enn underhaldning; dei var ein samlingsstad, ein felles kultur som forma kvardagen for born og unge på tvo tusentalet. No skal desse stundane kanskje få nytt liv på ein skjerm nær deg, ikkje med ein konsoll under bordet, men inne i den harddisken som alt jamleg gjer tenesta si.

    Meldingi um at Xbox 360-spel kann koma til PC, saman med draumen um digitalisering av fysiske diskar, er ikkje berre teknologi-nyhend. Det er eit framsteg for det kultursoga kallar den digitale arven vår. Dataspel hev i mannsaldrar vore utsett for gløymsla når maskinvara vert avleggs – platene ligg att i hyllor og lesaren stend utan driver. Men no nærmar me oss eit punkt der sjølve opplevingi av eit gamalt spel ikkje lenger er avhengig av at ein spesifikk boks stend i stova. Digitaliseringi, slik ho her vert omtala, er ei varsam bru frå det handfaste til det varige.

    Det er lett å tenkja på dette som eit snedig triks frå ei stor programvareutviklar, men under ligg eit djupare omsyn. Ein heil katalog av interaktive forteljingar, mekanikkar og visuell stil – mykje av det skapt av små studio som ikkje finst lenger – fær no ein vernestatus som minner um arbeidet med å restaurera gamle bøker eller filmar. Norske spelarar kann til dømes uppdaga att dei titlane som lét skandinaviske mytar og landskap koma til syne i kodeform, spel som nytta den unike arkitekturen i 360-maskina til å skapa noko som ikkje lét seg gjera andre stadar. Med ein PC som tunge hev ein mulegheit til å bevara desse uttrykki for komande mannsaldrar, og gjera deim tilgjengelege på nytt utan at kvar einskild må oppdriva gamal, skjør maskinvare.

    Det er heller ikkje uvesentlegt at dette kann styrkja bandet millom generasjonar. Foreldre som eingong sjølve trødde dansematter eller styrte romskip i stova, kann setja seg ned med sine eigne born ved ein vanleg datamaskin og syna fram dei verone som ein gong gav deim store augo. Når ein fysisk disk lèt seg omsetja til ei digital lisens, vert sjølve minnet um å plukka fram eit etui av hylla – med alt dets slitne plast og gøymde handbøker – til eit minne som kann levast um att.

    Den tekniske bragdi ligg sjølvsagt i emuleringslaget som skal tolka instruksjonar frå ein framand prosessor og få 3D-grafikken til å flyta på moderne skjermar. Det er eit arbeid som i turv ikkje berre stor kunnskap, men og ei audmjuk respekt for det opphavlege handverket. At selskapet no kann tenkjast å opna for at eigne, gamle disker vert lesne og godkjende, er eit teikn på ei tillitsfull halding til brukarane – ein vil at kulturen skal vera open og ekte, ikkje innelukka i eit nytt betalingssystem.

    So vert vegen framover for digital speling ikkje berre eit spursmål um fleire titlar, men um eit levande tilhøve til det som hev vore. I eit land som Noreg, der spelkulturen tidleg vart folkeeige og gav rom for både forteljarglede og sosialt samvær, er slike steg som ein varm straum. Dei gjer at umgrepet «evig liv» for ei datamaskinverd ikkje lenger verkar som eit luftslott, men som ei røynd som ligg rett framfor oss.

    Kjelde: VG

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no