Vestmennene

Author: AdminVestmennene

  • Dette hev aldri nokon gjort med ein drone før.

    Dette hev aldri nokon gjort med ein drone før.

    Ein såra ukrainsk soldat vart lyft ut or eit minefelt av ein flygande drone med seks rotorar. Verdi hev ikkje set maken. Då bakken var stengd av miner og fiendtlege drone, valde brigaden luftvegen.

    Det som gjer denne hendingi so stor, er ikkje berre sjølve flygeturen. Det er at eit tungt heksakopter frå det ukrainske selskapet Gurzuf Defence vart nytta til noko heilt nytt: å bera eit menneske burt frå ein frontposisjon der bakkeevakuering var umogeleg. Fyre dette hadde slike dronar frakta mat, vatn og utstyr. No vart dei livbergarar.

    I tidlegare krigar måtte båreberarar og sanitetshundar gå inn i elden for å henta dei såra. Det kosta mange liv. Når ein no ser ein flygande maskin gjera same arbeidet, er det eit bilete på korleis trongen skapar ny vinning. Det er ikkje berre våpenteknologi som utviklar seg i ein krig; hjelpearbeidet gjer det same.

    For dei som arbeider med redningstenester heime, peikar dette frametter. Ein drone som kann lyfta eit menneske, kann òg nyttast i fjell, flaum og ulende der vanlege køyretøy ikkje slepp fram. Det som byrja som eit krigstiltak, kann difor verta ei gåve til fredstidi. Utviklingi av tunge dronar er alt i gang på ymse område, og det er grunn til å fylgja med på korleis denne teknologien finn nye vegar.

    Det mest vonfulle i nyhendet er likevel det menneskjelege. Ein gjeng spesialistar frå 92. stormbrigade tok på seg eit uppdrag dei aldri hadde gjort fyrr, av di ein sambygding låg såra. Dei kasta ikkje upp hendene. Dei valde å prøva. Slikt mot er verd å halda fram.

    Historia um flygande redning er ikkje ny. Draumen um å nå dei som er avskorne, hev fylgt folki i alle tider. No fær draumen vengjer. Det er ei påminning um at sjølv i dei mørkaste tilhøve finst det krefter som dreg livet uppetter, ikkje ned.

    Kjelde: ITavisen

  • Betalar næstan 180 000 for intim uppleving med Åge

    Betalar næstan 180 000 for intim uppleving med Åge

    Ein sum på nærare 180 000 kroner vart lagd på bordet for ei privat stund med artisten Åge. Summen går ikkje til han sjølv, men til årets TV-aksjon. Det er ikkje kvardagskost at nokon legg so mykje på bordet for ei oppleving.

    TV-aksjonen hev i fleire mannsaldrar vore ei samlande kraft. Kvart år vert gjenstandar, tenester og opplevinger sette på auksjon, og pengane går til eit føremål som mange kjenner seg kalla til å støtta. At ein enkelt sum kann koma upp i nærare 180 000 kroner, fortel ikkje berre um pengesterke bod; det fortel um ein vilje til å gjeva noko attende.

    Det som gjer denne saki særleg fin, er at ho bind saman to ulike verdiar: musikken og nestekjærleiken. Ein artist som Åge hev fylgt mange menneske gjennom livet, og tonane hans sit i minnet hjå store og små. Når ei privat stund med han vert auksjonert bort, får den kjenslemessige tilknytingi eit konkret uttrykk. Det høgste bodet vert ikkje berre ein sum; det vert ei røyst for at kunst og fellesskap høyrer i hop.

    For den som vann auksjonen, er dette truleg ikkje berre eit kjøp. Det er ei gåve til seg sjølv og til dei som får hjelp gjennom TV-aksjonen. Slike auksjonar gjer godt på to måtar: dei løftar fram gleda ved å gjeva, og dei minner folk um at sjølv ei lita privat stund kann bera ein stor, allmenn verknad.

    Det er òg verdt å leggja merke til at auksjonen ikkje handlar um ein materiell ting, men um ei oppleving. I ei tid der mykje kann kjøpast og seljast, er det opplevingene – møtet, musikken, stundi – som ofte sit att med størst verdi. Når ein då vel å gjeva bort nett ei slik stund til eit godt føremål, syner det klokskap og varme.

    TV-aksjonen i år får dermed eit lite stykke musikalsk glede med på vegen. Den sumen som no er lovd, gjer at tidi til ein artist vert omsett i konkret hjelp til dei som treng det mest. Det er ei påminning um at gjevmildskap ikkje alltid kjem i store ord, men ofte i små, nære handlinger – og stundom i ein auksjon der ein songar og ein kjøpar møtest um noko større enn seg sjølve.

    Kjelde: Adresseavisen

  • 13-åringen skulde finna arbeid til FN-dagen. Fekk nei yveralt.

    13-åringen skulde finna arbeid til FN-dagen. Fekk nei yveralt.

    Ein 13-åring som bankar på dører for å arbeida på FN-dagen, får ikkje eingong ein sjanse til å visa kva han duger til. Overalt møter denne ungen eit nei. Men sjølve handlingi er eit ja til fellesskapet.

    Det er lett å gløyma kva eit nei kann gjera med eit ungt sinn. Her stend ein 13-åring upp, ikkje for å krevja noko for seg sjølv, men for å gjeva arbeidskraft til ein dag som er vigd til det internasjonale samarbeidet. Då er svaret stengde dører. Det er ikkje berre trist. Det er òg eit teikn på at samfunnet ikkje hev lært å taka imot det dei yngste vil gjeva.

    Men det finst ei onnor side ved denne soga. Det at ein 13-åring i det heile teke gjer dette, viser at ungdomen ikkje er so likegyldig som mange vil ha det til. Her er eit barn som hev fenge med seg at FN-dagen ikkje er ein vanleg dag, men ein dag då ein kann tenkja på verdi utanfor sin eigen skuleveg. Denne ungen hev alt skjønt noko som mange vaksne gløymer: at store mål vert bygde av små hendingar.

    Slike initiativ er ikkje nye i norsk soge. Ungdomslag og friviljuge lag hev i meir enn hundre år vore skular i samfunnsansvar. Dei som no sit i kommunestyre og styrerom, var ofte med i slike lag då dei var unge. Det er i møte med vaksne at ein lærer kva det vil segja å høyra til. Når ein 13-åring vert møtt med nei, er det ikkje ungen som misser mest. Det er dei som sa nei, som misser ei sjanse til å læra noko nytt.

    Det er heller ikkje vanskeleg å sjå kva som burde henda her. Ein kommune, eit lag eller ei verksemd kunde ha sagt ja, gjeve denne ungen ei lita oppgåve og late han få kjenna at innsatsen vert verdsett. Det hadde kosta lite, men det kunde ha sett spor for livet. For den ungen hev alt det viktigaste på plass: viljen til å gjera noko for andre.

    Difor er spursmålet i saka ikkje fyrst og fremst kvifor denne 13-åringen fekk nei. Det er spursmålet um kva samfunnet gjer med dei som ikkje let seg stogga av eit nei. Er det plass til ungdomar som bryr seg? Dersom svaret er ja, lyt det òg syna seg når dei bankar på. Då er det ikkje nok å klappa på avstand. Då lyt døri opnast, ei oppgåve finnast, og den ungen få høyra: Velkomen, her er noko du kann hjelpa til med.

    Slik kann eit nei snuast til noko større. Den ungen som fekk nei overalt, hev nemleg alt gjort det viktigaste: han hev vist at han bryr seg. Det er ei røyst som fortener eit svar.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Skal testa ny type fly på Værnes

    Skal testa ny type fly på Værnes

    På Værnes i Trøndelag hev fly letta og landa i meir enn hundre år, og no er staden vald ut til å prøva luftfart med null- eller lågutslepp. Fem heilt ulike stader i landet skal nyttast som testarena for denne nye luftfarti.

    Det er eit val som peikar både attende og frametter. Værnes hev ei lang soge som møtestad for luft og folk. Allereie tidleg på 1900-talet tok flygingi til på staden, og sidan hev Værnes vore både militær flystasjon og sivil lufthamn. Denne soga gjer noko med eit lokalsamfunn. Her finst kunnskap um vêr, vind og landingstilhøve som ikkje kann lesast ut av ei lærebok. Når nye flytypar no skal prøvast, er det difor ikkje tilfeldig at Værnes er med.

    Det mest spennande er likevel kva dette tyder for framtidi. Flyi som skal testast, skal nytta batteri eller hydrogen, og dei slepp ikkje ut CO₂ under sjølve flygingi. Skal slike fly verta kvardag, trengst det teststader med ulike klimatilhøve. Ein stad ved kysten, ein stad i innlandet, ein stad med kald vinter og ein stad med mykje vind – alle gjev ulike svar på korleis teknologien held mål. Værnes ligg ved ein fjord og hev store, opne område kring seg, noko som gjer staden godt eigna til utprøving.

    For distrikts-Noreg kann denne utviklingi verta særleg viktig. Mange små samfund er avhengige av flyruter for å halda kontakt med sjukehus, næringsliv og familie. Elektriske fly med kort rekkjevidd kann ikkje erstatta dei store rutene enno, men dei kann dekkja mange av dei korte sambandi som i dag er dyre eller vanskelege å driva. Når slike fly vert testa på stader som Værnes, er det ikkje berre teknologi som vert utvikla – det er og voni um at luftfarti kann halda fram utan å skada naturen som ho flyg yver.

    Difor er valet av teststader noko meir enn eit praktisk tiltak. Det er eit teikn på at Noreg tek i bruk den lange erfaringi si frå luftfart og kombinerer ho med ny teknologi. Værnes hev bore fly gjennom ein heil mannsalder, og no kann staden få bera fram den neste ætti av luftfart. Det er eit stilt, men sterkt prov på at framsteg sjeldan kjem frå ingenting. Dei kjem frå stader som Værnes, der lang tradisjon og ny teknologi lyfter i lag.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Då ho fekk jobben, stod ho allereie klar med champagnen i handi.

    Då ho fekk jobben, stod ho allereie klar med champagnen i handi.

    Kva gjer ein skodespelar når draumen um ei hovudrolle nærmar seg? Ho kann i alle høve ha champagnen klar, lenge fyre svaret kjem.

    Ei skodespelarinne frå Trondheim hev fenge ei av hovudrollone i den nye serien um Henry Rinnan. Då meldingi kom, stod ho alt klar med champagneglaset i handi. Det er ikkje noko lett stoff ho skal inn i. Henry Rinnan var ein av dei mest notoriske Gestapo-agentane under okkupasjonen, og nettverket hans sette djupe sår i mange familiar.

    Likevel er det noko uppbyggjande i at slike sogor vert fortalde. Dei mørke kapitli i soga må ikkje gløymast. Dramatiseringar hev ei serskild evne til å gjera historia nærverande for nye ætter, ikkje som turre fakta i ei lærebok, men som menneskelege val og konsekvensar. Når ein møter Rinnan-soga gjennom eit serieformat, fær mange høve til å reflektera over korleis eit samfunn kann venda seg mot overgrep og angjevarar.

    At ei skodespelarinne frå Trondheim fær ei slik rolle, er òg eit teikn på at det finst eit sterkt kunstnarmiljø utanfor hovudstaden. Byen hev lange tradisjonar for teater og film, og når lokale talent kjem heilt fram i tunge nasjonale produksjonar, løfter det heile regionen. For unge menneske i Trøndelag vert det eit prov på at vegen til dei store forteljingane ikkje alltid går gjennom Oslo.

    Det vesle glimtet frå då meldingi kom – at ho stod klar med champagnen – segjer noko varmt um kor mykje slike augneblinkar tyder for den som hev arbeidd lenge med draumen. Det er ikkje brot på alvoret i stoffet; det er eit menneskeleg uttrykk for gleda ved å få lov til å gjera det ein elskar. Denne gleda smittar ofte over på publikum, og ho gjer det tydeleg at det å fortelja vanskeleg historie ikkje treng vera utan von.

    Serien vil vekkja ordskifte um okkupasjonen, um svik og mot, og um kva eit samfunn må vakta seg mot. Når ei skodespelarinne frå Trondheim tek del i dette ordskiftet med både dugleik og glede, er det noko å gleda seg over.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Statnett slår alarm: Kann verta betydeleg kraftunderskot frå 2035.

    Statnett slår alarm: Kann verta betydeleg kraftunderskot frå 2035.

    I 2035 kann Noreg stå utan nok straum til vanlege hus, skular og industri, dersom dei mest moderate framskrivingane i Statnett gjer seg gjeldande. Dette er alvorleg kost, men det er òg eit varsel som kann gjera tiåret fram mot 2035 til ei brytingstid for norsk energi.

    Noreg hev vore her før. Då vasskrafti vart bygd ut for vel hundre år sidan, var det mange som tvilte på at eit så tynt folkesett land kunde reisa dei store kraftverki i fjellet. Likevel vart elvene lagde i røyr, og straumen nådde både bygder og fabrikkar. Den gongen var det ikkje berre ingeniørane som drog lasset; lokale kommunar og små kraftselskap tok ansvar for eigne fallrettar og bygde ut steg for steg. Denne lokale eigarskapen hev sidan vore ein av dei sterkaste sidene ved norsk kraftforsyning.

    Det same samarbeidet trengst no. Eit varsla underskot er ikkje ein dom, men eit grunnlag for å planleggja. Når ein ser at etterspurnaden veks raskare enn produksjonen, kann kommunar, fylkeskommunar og private aktørar setja i gang utbygging av vind, sol og opprusta vasskraft. Havvind utanfor kysten kann draga nytte av den maritime kunnskapen som allereie finst i skipsverft og leverandørindustri. Samstundes kann betre nett og smartare styring gjera at straumen vert nytta der han trengst, når han trengst.

    Det er òg eit kvardagsleg poeng: Norsk industri hev mykje å vinna på å elektrifisera prosessar som i dag nyttar olje og gass. Ei kraftutbygging som er godt planlagd, gjev ikkje berre lys i husi; ho skapar arbeidsplassar i anleggsfasen og varige inntekter til vertskommunane. Slik kann eit trugsmål um underskot snuast til ei mogelegheit for ny aktivitet og nye fagmiljø i distrikti.

    Det viktigaste med denne analysen er at han kjem no, ti år før underskotet kann verta alvorleg. Då er det tid til å gjera vedtak, byggja leidningar og læra av tidlegare feil. Noreg hev naturgjevne føresetnader som få andre land: høge fjell, store nedbørsmengder, lang kyst og ein kraftkrevjande industri som alt veit kva påliteleg straum er verd. Når desse tilhøvi vert møtte med vilje og langsiktig arbeid, er det fullt mogeleg at 2035 ikkje vert året for svikt, men året då norsk kraftforsyning tok eit nytt steg frametter.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • Rakettdelar hamnar i havet – ingen har upprydjingsansvar.

    Rakettdelar hamnar i havet – ingen har upprydjingsansvar.

    Ingen eig ansvaret for det som ligg att på havbotnen etter rakettane. Brukte rakettdelar søkk ned i djupet, og regelverket som kunde ha sagt kven som skal rydda, finst ikkje. Men nett denne mangelen kastar ljos over noko Noreg alt er flink til: å finna løysingar der andre ser eit tomrom.

    Det er lett å lesa nyhendet som ei klage. Landet satsar mykje på romfart, men det som vert att etter oppskytingane, får liggja. Ein kann like gjerne snu det på hovudet. Når det ikkje finst reglar, er det heller ingen som stengjer vegen for den som vil ta ansvar frivillig. Og her kann norsk maritim erfaring koma inn.

    I meir enn hundre år hev norske reiarlag og verkstader bygt utstyr for å handtera tunge ting i ope hav. Frå oljeplattformer til undervassrobotar ligg det ein stor kunnskap i landet. Det er ikkje noko nytt at nokon må ned på store djup for å henta upp metall som ikkje høyrer heime der. Skilnaden er berre at denne gongen ligg det ikkje ein kontrakt og ventar; det ligg ei moglegheit.

    Historisk hev slike tomrom ofte vorte til nye tiltak. Då dei fyrste oljeutvinningane byrja, var det og uvisse kring ansvaret for utslepp. Sidan voks det fram eit heilt apparat for reinsing og tryggleik. Det same kann skje med romavfall i havet. Ein treng ikkje venta på eit internasjonalt byrå; ein treng berre nokon som ser at botnen er ein arbeidsplass som kann gje meining.

    Det er heller ikkje småe ting ein talar um. Rakettdelar kann vera store konstruksjonar, og å henta dei upp krev nøyaktig planlegging og godt utstyr. Men når slike delar fyrst er tekne på land, er metallet i deim ofte fullt mogeleg å smelta um og nytta på nytt. Aluminium og stål frå rakettdelar mistar ikkje eigenskapane sine av å ha lege i sjøen. Soleis kann eit problem på havbotnen verta til råstoff for nye bygg eller nye maskinar.

    Det er lett å segja at ingenting vil skje før reglane kjem. Men reglar kjem sjeldan fyrst. Dei kjem oftast når nokon hev vist at det let seg gjera. Ein kann tenkja på dei fyrste losane som tok skip inn til farlege hamner utan at nokon hadde bede deim. Dei skapte ein ny praksis, og sidan vart praksisen lov.

    Her ligg det eit rom for både ingeniørar, studentar og verft. Ei utfordring utan eigar er ikkje berre eit hol i lovverket; det er ei open dør. Noreg hev både kyst, kompetanse og kapital til å gå fyrst. Då vert ikkje saki at ingen hev ryddeansvar. Då vert saki at nokon kann ta det ansvaret og visa kva verd det er.

    Kanskje er det nett slik framtidige generasjonar vil sjå på denne tidsbolken. Ikkje som då ein let rakettdelar liggja i havet, men som då nokon byrja å henta deim upp att. Det er eit ljos i ei sak som elles ser grå ut.

    Kjelde: NRK

  • Ny teknologi kann gjera aluminium heilt utsleppsfri.

    Ny teknologi kann gjera aluminium heilt utsleppsfri.

    Aluminium er lett, sterkt og kann gjenvinnast i det uendelege, men den fyrste smelteprosessen hev til no alltid hatt med seg eit tungt CO₂-rekneskap. No kann ei nyutvikla teknologi frå Hydro endra det.

    Det er ikkje fyrste gongen norsk industri byggjer på det naturen gjev. I over hundre år hev landet bygt ein aluminiumsproduksjon på fossekrafti, og det er denne straumen som gjer at Noreg lenge hev vore ein av dei fremste aluminiumsnasjonane i verda. Difor er det rimeleg at det neste store steget òg kjem herifrå. Det norske industrieventyret byrja ikkje med olja; det byrja med fossane. Den nye teknologien skriv seg inn i same soga.

    Når teknologien vert teken i bruk i stor skala, kann ein produsera aluminium utan CO₂-utslepp frå sjølve prosessen. Det tyder at bilar, bygningar og emballasje som i dag vert laga av aluminium, kann få eit mykje lågare klimaavtrykk frå fyrste stund. For byggjebransjen, transportnæringi og emballasjeindustrien er dette eit kjærkome steg. Aluminium er frå før eit metall som lett lèt seg smelta om og bruka på nytt, men primærproduksjonen hev vore den tunge børi. No kann den børi lettast.

    Statsministeren kallar dette historisk, og det er eit ord som høver. Det er ikkje berre ei teknisk betring; det er eit steg i ei lang line av norske industrieventyr der straum frå fjell og fossar hev vorte til verdiar og arbeidsplassar. For mange bygder hev smelteverki vore avgjerande, og utsleppsfri produksjon gjev eit betre grunnlag for at desse arbeidsplassane kann halda fram i ei grønare tid.

    For mange som bur i industribygdene, er dette meir enn eit teknologisk nyhende; det er ein lovnad um at det som vart bygt, kann få leva vidare i ei grønare tid.

    Kjelde: NRK

  • Svært triveleg og ganske vemodig.

    Svært triveleg og ganske vemodig.

    Kva er det som fyller ein konsertsal når ein artist seier farvel? Laurdag kveld var Olavshallen fullsett, og publikum var rørt då ein av landets finaste artistar tok avskil med konsertpublikumet.

    Det er lett å tenkja på eit farvel som eit punktum. Men ein fullsett sal fortel noko anna. Han fortel at songane ikkje høyrer til artisten åleine; dei høyrer til alle som har bore dei med seg gjennom livet. Når so mange møter fram, er det ikkje berre for å høyra ein gong til. Det er for å takka for alt som har vore.

    Ein artist som fyller Olavshallen på ein slik kveld, hev bygt noko meir enn ein karriere. Han hev skapt eit rom der folk kjenner seg heime. I ei tid då mykje skiftar snøgt, er slike konsertkveldar som ei roleg hamn. Publikum syng med, minnest og kjenner at det dei høyrer, er verd å ta vare på.

    Å verta rekna millom dei finaste artistane i landet er ikkje noko som kjem av ein enkelt konsert. Det kjem av mange år med songar som har fylgt folk gjennom glede og sorg, ved høgtider og kvardagar. Difor er eit fullsett hus på ein avskilskveld noko meir enn applaus; det er eit kollektivt vitnemål um at desse songane har vorte ein del av det norske lydlandskapet.

    Slike stunder hev ogso ein historisk klang. Norsk songarv er full av røyster som ikkje lenger er millom oss, men som likevel ljomar i salane. Når ein stor artist tek farvel, vert det ei påminning um at musikken ikkje døyr med framføraren. Han lever vidare i dei som lærde songane, i dei som spela dei heime, og i dei unge som høyrer dei for fyrste gong.

    Det er ogso noko varmt ved at eit farvel kan vera både triveleg og noko vemodig på ein gong. Triveleg av di gleda yver eit langt kunstnarliv får rom; vemodig av di ein veit at noko er ved vegs ende. Men det er eit vemod som ikkje er tungt. Det liknar meir ein mild kveldshimmel, der ein ser at dagen var god.

    For dei som sat i salen laurdag, vart kvelden nok ein skatt å minnast. Og for alle som ikkje fekk sita der, er det godt å vita at slike kveldar finst, at ein framleis samlar seg um song og musikk, og at eit fullsett hus er den finaste takken ein artist kann få. Det er ikkje berre eit farvel; det er eit vitnemål um at noko varer.

    Kjelde: Adresseavisen

  • 20 strålande år: – Me håpar det held fram.

    20 strålande år: – Me håpar det held fram.

    Tre konsertar i veka, veke etter veke, i tjuge år. Det er ikkje lenger eit tilbod; det er ein stad som pustar. Bak tala – yver 3000 konsertar og kring 300 000 tilhøyrarar – ligg noko meir enn flaks.

    Ein kann rekna på det: 3000 konsertar på 20 år gjev 150 konsertar i året, eller nesten tre i veka. Når sumarferiar, jolehelger og andre heilagdagar vert dregne frå, tyder det på at scenen sjeldan har vore mørk. Slik jamn drift er ikkje vanleg i kulturlivet. Mange konsertstadar slit med å fylla ein kalender frå månad til månad; her har rytmen halde seg år etter år.

    Dei 300 000 tilhøyrarane er heller ikkje berre eit tal. Kvar og ein av dei har teke med seg ein song heim, ein samtale med ein granne, kanskje fyrste konserten til eit barn. Ein heil by og vel så det har gjenge gjennom dørene, og mange har kome attende gong etter gong. Det er slik ein konsertstad vert ein del av sjølve minnet til ein by eller ei bygd.

    Det som gjer soga endå sterkare, er at arrangørane ikkje ser ut til å vera mette. Dei håpar berre at det held fram. Eit slikt håp er ikkje eit uttrykk for usikkerheit; det er eit uttrykk for at scenen enno har rom for nye songar, nye røyster og nye generasjonar. Tjuge år er lang tid nok til å ha vorte vaksen, men likevel ungt nok til å byggja vidare.

    Når nye tjuge år ein gong skal summerast, er det ikkje sikkert at tala vert dei same. Musikklivet skiftar, publikum skiftar, og teknologien skiftar. Men det som alt er vunne, er ei tillit mellom scenen og publikum som ikkje let seg kjøpa for pengar. Den tilliten er bygd kveld etter kveld, konsert etter konsert, i medgang og motgang.

    Difor er det grunn til å gleda seg over det som har vore, og endå meir over det som kann koma. Ein konsertstad med 3000 kveldar bak seg har ikkje berre overlevd; han har skapt ein vane som folk ikkje vil vera forutan. Og når ein heil by eller bygd samlar seg um ein slik vane, då held ikkje musikken berre fram – han veks.

    Kjelde: Adresseavisen

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no