Ei einaste bok kann få eit heilt styre til å skjelva. Det er ikkje noko nytt at ord på papir vert rekna som farlege; like fullt kjem det fram på utstillingar i desse dagar. Forbodne bøker-veka set ljos på ein fridom som altfor lett vert teken for sjølvsagd.
På utstillingi ser ein ikkje berre svarte skapdører og låste rom, men bøker som er rivne ut or hyllone sine for å verta uskadeliggjorde. Det er eit vitnemål um kor sterkt det skrivne ordet verkar. Når nokon freistar å løyna ei bok, stadfester dei samstundes at boki hev makt til å røra ved menneske.
Soga lærer likevel at forbod sjeldan er enden på ein tekst. Tvert um hev mange av dei mest utskjelte bøkene vunne nytt liv nett gjennom forbodet, av di lesarar hev leita deim upp i løyndom og gjeve deim vidare. Det er noko trøystefullt i at bøker som vert jaga, ofte vert lesne med dobbel iver. Ein veit ikkje alltid kven som gøymde boki under kappa eller kven som skreiv ho av i nattetimane, men ein veit at orda ikkje lét seg tegja. Frå boktrykkjarkunsten kom til Norden og fram til i dag hev bannlysingar og bokbål vore freista, men bøkene hev ofte overlevt i løynde avskrifter.
Retten til å lesa, låna og tala fritt um det ein hev lese, er ingen sjølvsagd ting. Han må haldast ved like kvar dag, nett slik utstillingi minner um. Bibliotek og lærde samfund hev teke på seg å vera minneberarar for det som andre vil gløyma. Dei samlar ikkje berre bøker; dei samlar voni um at kvar ny generasjon skal få møta både dei vanskelege og dei vakre tankane.
Ei utstilling av forbodne bøker er difor ikkje berre eit skap med gamle papir. Ho er ei påminning um at lesefridomen er ferskvare, og at kvar einaste opa bokhylle er ein liten siger for det opne samfunnet. For kvar gong ein lesar fær ei bok i hendene som nokon ein gong ville gøyma, vert fridomen teken i bruk på nytt. Det er eit stilt, men sterkt arbeid som fortener å verta løfta fram.
Kjelde: NRK
Leave a Reply