Yngvar Gjessing var ein framifrå polarforskar.

Når ein stor polarforskar legg ut på si siste ferd, er det ikkje med larm og ståk, men med same stillferdi som pregar dei vide snøviddone. Yngvar Gjessing, som nyleg gjekk burt 88 år gamal, var ein av dei som vigde livet sitt til å skyna dei kaldaste stroki på kloten. Det er lett å gløyma at dei som dreg til polane, ofte arbeider i det stille, langt frå store overskrifter, men like fullt byggjer dei bruer millom den kunnskapen me hev um verdi og den kunnskapen me treng for å berga henne.

Gjessing høyrde til ein lang og stolt norsk tradisjon for polarekspedisjonar. Frå Fridtjof Nansen og Roald Amundsen til våre dagars internasjonale samarbeid på Svalbard og Antarktis, hev norske forskarar sett djupe spor i forståingi av isen, veret og livet i desse avsides stroki. Gjessing sin innsats var ikkje av det slag som slær ut i store fyrstesideoppslag, men det var ein innsats som batt saman observasjonar frå isbrear, meteorologiske mønster og biologisk mangfald til eit heilskapsbilæte. I eit langt liv som forskar og rettleidar for yngre kollegar, sytte han for at den tause kunnskapen ikkje gjekk tapt med åri.

Det er eit særskilt alvor ved at slike menneske gjeng burt nett no, i ei tid der pol-områdi vert varmare med ein fart som ingen fyrr hev set. Dei timelange observasjonane og målingane som Gjessing og hans generasjon stod for, er ikkje berre historiske dokument; dei er sjølve grunnlaget for dei modellane som klimaforskarar i dag nyttar til å sjå inn i framtidi. Utan dei lange linone, utan dei trugne nedteikningane frå ekspedisjonar som stundom var både harde og einsame, hadde me ikkje kunna skyna kor dramatisk tilhøva faktisk endrar seg. Soleis hev Gjessing, gjennom sitt verk, vorte ein stille læremeister for ei ny ætt av klimaforskarar.

Like mykje som vitskapen, handlar slike liv um menneske. Dei som kjende Gjessing, vitnar um ein mann med eit varmt sinn under den kjølege forskarfasaden, ein mann som tok seg tid til å segja frå um isfuglar og sel på ein måte som fekk både studentar og legfolk til å lyda. I eit samfunn der museum og forskingsstasjonar ofte vert sedde på som avsides og framande, er det mannsaldrar som hans som gjer at me kjenner oss nær polisen, um so berre for ei stund. Dei gav oss ei soge — ikkje berre av tal og kurver, men av landskap som kviskrar um skapingsverket.

Når me no tek avskil med Yngvar Gjessing, er det difor ikkje med ei kjensle av tap åleine, men med ei djup takksemd. Det arbeidet han la ned, skal ikkje visnast burt som spor i snø; det skal live i dei institusjonane han var med på å byggja, i dei rapportane som framleis vert siterte, og i dei unge forskarane som no sjølve dreg til polane med same nyfikenheiti. Det er slik ætti av polfararar held fram, ikkje ved at ein mann stend att som ein statue, men ved at kunnskapen hans vert ein steingrunn under nye foter. Gjessing sin steingrunn er brei og fast, og me kann trygt stiga vidare på han.

Lat oss difor, midt i sorgi, sjå framyver. Når nye norske polarfarty sigler nordetter, når nye iskjernar vert tekne upp or snøen, då er Gjessing med på ferdi. Det er den beste arven me kann gjeva ein slik framifrå polfarar.

Kjelde: Aftenposten