Ein nervecelle kann vekkjast til live med eit ljosglimt. Det høyrest ut som noko frå ei framtidssoge, men nett dette er kvardagsverkty hjå hjerneforskarar i dag.
Nobelprisen i medisin eller fysiologi vart kunngjort måndag morgon, som fyrste pris i år. Tyske og amerikanske forskarar fær prisen for arbeidet med korleis ljos kann påverka hjernen. Det er eit fagfelt som hev vakse fram gjennom fleire mannsaldrar, og no stend det i fremste rekkja i lækjevitskapen.
Det som gjer denne uppdagingi so verdifull, er at ho bind saman to ulike verder: ljoset frå fysikken og nervecellone frå biologien. Ved å setja inn ljoskjenslege protein i dei utvalde nervecellone kann forskarane slå cellone av og på med ørlite ljos. Slik fær dei sjå kva ei einskild celle gjer i eit nettverk av milliardar, og kva rolle ho spelar i sjukdom og helse.
For pasientar med sjukdomar i nervesystemet er dette meir enn ein laboratorietriumf. Når ein kann peika på kva nervecellor som sviktar, vert det lettare å byggja nye lækjemiddel og nye måtar å lindra på. Det er eit steg mot ei framtid der behandlingi kann verta skreddarsydd for den einskilde.
Historisk sett byggjer dette på gamal kunnskap um ljoset. Alt i eldre tider nytta lækjarar solljos mot sjukdom, men då utan å skyna kva som hende i cellone. No hev vitskapen fanga ljoset og sett det i tenesta åt hjernen. Den lange lina frå observasjon til presisjon er eit fint vitnemål um menneskeleg nyfikenheit.
For den som fylgjer med i vitskapshistoria, er det noko vakkert i at eit so gamalt symbol som ljoset – ofte nytta i salmar og dikt um upplysning og von – no òg er eit presist verkty i lækjevitskapen. Det same ljoset som varmar jordi um morgonen, kann i laboratoriet vekkja sovande nervecellor.
Nobelprisen er ikkje berre heider til einskildmenn; han løftar òg fram eit heilt fagmiljø. Tyske og amerikanske forskarar hev arbeidt på tvers av landegrenser og fagdisiplinar. Når ein slik pris vert delt ut, minner han um at dei store svarane sjeldan kjem frå eit avstengt kammer, men frå ope samarbeid og langvarig tolmod.
Difor er kunngjeringi i dag noko å gleda seg yver. Ho fortel at små ljosglimt kann kasta ljos yver dei største gåtor i hjernen, og at framtidi for hjernevitskapen er ljosare enn på lenge.
Kjelde: Aftenposten
