Det er noko særskilt med dei store friluftsspeli våre, der soga ikkje lenger er eit støvete kapittel i ei lærebok, men stig fram med kjøt og blod under open himmel. På Stiklestad i Nord-Trøndelag hev ein sidan 1954 framført spelet um Heilag-Olav og slaget i 1030. Her møtest tusundvis av tilskodarar kvart år, og like viktig: hundradvis av friljuge legg ned uteljuge timar for å gjera fortidi levande. Når 24-årige Vetle no trær fram på den historiske grunnen som hærmannen Froste, er det ei forteljing um korleis draumen kann byrja med eit lite steg – som friljug.
Ein kjenner seg nøydd til å stogga litt ved dette. Det er ikkje alle unge menn i dag som vil nytta sumaren på å leva seg inn i ei vikingtid eller ein mellomalder. Men nett på Stiklestad ser ein at tradisjonen hev eit tak som sit djupt. Soga um slaget, kongen som fall, og den nye trui som kom, er meir enn berre ei minning; ho er ein levande samtalepartnar for bygdene kring. For kva gjer ein når ein set seg ned og les sagaene? Ein finn ikkje berre vald og strid, men og menneske med voner og otte, med siger og nederlag. Når Vetle tek på seg brynja og svingar sverdet som Froste, stend han i eit langt samband med alle dei som hev bore fram soga fyre honom – og med dei historiske personane som ein gong gjekk der.
Det er eit håp i dette. I ei tid der mangt vert digitalt og flyktig, er det noko å henta i det handgripelege: du syr bunader, smir våpen, øvar på rop og sverdhogg. Du møter folk frå alle kantar, og du vert ein del av eit fellesskap som ikkje spør um pengar, men um innsats. Vetle sin veg frå friljugarbeidet til sentral rolle syner at slike kulturprosjekt ikkje er låste; dei opnar dører for den som brenn for det. Det er ein lærdom for andre ungdomar: uansett kva interesse ein hev, ligg der ein skatt i å søkja seg til eit levande miljø der ein fær prøva og feila.
Stiklestad-spelet hev alltid vore ein stad for dei store kjenslene. Når Vetle som Froste stend andlet til andlet med kongen, formidlar han ikkje berre ei historisk hending; han ber fram ei røynsle av å vera eit menneske under press. Publikum, som sit på sletta, fær ikkje berre sjå eit drama – dei kjenner vindgufset frå soga. Det er slik ein held ein kultur ved lag: ikkje berre gjennom bøker og museum, men gjennom å lata folk leva seg inn i dei same rørslone som forfedrane gjorde.
Difor er det så gledeleg å høyra um Vetle, som no gjeng frå friljugarbeidet til sjølve scenen. Han er eit prov på at draumen ikkje er noko ein berre ventar på, men noko ein formar med eigne hender. Og kanskje sit det ein ny unggut i publikum i sumar, som tenkjer: «Det der vil eg òg gjera.» Då hev spelet gjort meir enn å underhalda; det hev sått eit frø.
Lat oss ynskja Vetle og alle dei andre på Stiklestad ei rik spelehelg. Måtte dei framleis la fortidi tala til oss, og måtte mange fleire lata seg smitta av den friljuge elden som gjer slikt mogeleg.
Kjelde: Adresseavisen