Tag: røysti

Fyrste vitnemål frå 22. juli-rettssaki frigjeve til dokumentarfilm

Eit låst arkiv kann hysa meir enn papir. Det kann hysa eit heilt samfunns trong til å minnast. No er det fyrste vitnemålet frå 22. juli-rettssaki gjort tilgjengeleg for ein dokumentarfilm.

I 2012 vart heile rettssaki filma, men opptaki vart lagde under streng lås. At eit einskilt vitnemål no vert frigjeve, er ikkje eit innbrot i den varsemdi. Det er ei varsam opning. Slike opningar gjev ettertidi noko å halda seg til når sanningi skal førast vidare.

Dokumentarfilmen hev ei serskild evne til å skapa nærleik utan sensasjon. Når eit vitnemål frå rettssalen vert sett inn i ein større samanheng, fær tilskodaren ikkje berre fakta, men og andlet og røyst. Det er noko anna enn å lesa um hendingane i ei avis; det er å høyra eit menneske fortelja um det som hende. For mange som var råka, og for mange som ikkje var det, kann slike røyster verka sterkare enn nokon dom.

Eit rettsoppgjer etter store hendingar hev alltid hatt ein dobbel funksjon: dom og dokumentasjon. Domstolen dømer den skuldige, men dokumentasjonen gjev samfunnet eit felles minne. Når eit fyrste vitnemål no vert sleppt til ein dokumentarfilm, er det eit lite steg burt frå det stengde arkivet og inn i eit levande minnearbeid. Det er ikkje eit spursmål um å opna alt på ein gong. Det er eit spursmål um å gjeva rom for dei røystene som elles kunne ha vorte verande berre i rettsprotokollane.

Noreg hev vist at eit ope samfunn kann bera tunge minne utan å missa seg sjølv. Eit vitnemål i ein dokumentar er ikkje berre ei historisk kjelde. Det er og ei påminning um at dei som møtte i retten, gjorde det med eit mod som fortener å bli møtt med age. Når publiseringi skjer i dokumentarfilmens form, fær minnet eit andlet, og andletet fær ei framtid.

Det er von i det. Ikkje fordi det gjer vondt mindre vondt, men fordi det gjer minnet meir levande for dei som kjem etter.

Kjelde: Aftenposten

October 24, 2026
Publikum er lydhøyre og stille, utanom jamn humring og nokre latterbrøl.

Ein heil sal som sit musestille medan ei røyst fortel, er eit sjeldan syn i ei tid då skjermane kappast um merksemdi. At folket i salen er so lydhøyrt, og at det einaste som bryt stilla er jamn humring og nokre latterbrøl, segjer noko stort um kva ei god soge kann gjera med folk. Det er ikkje berre underhaldning; det er samling kring eit eldgamalt bord.

Den munnlege forteljingi hev røter lengre attende enn skriftspråket. Frå norrøne sogor og eventyr um kvelden til moderne forteljarfestivalar er det same krafti som verkar: ei røyst som skapar bilete, og eit publikum som læner seg fram. Når humringi gjeng gjennom salen, er det ikkje støy, men eit teikn på at folk kjenner seg att. Latteren kjem ikkje av vitsar som vert kasta ut; han veks ut av stunder der forteljaren og tilhøyrarane pustar i same takt.

I ei tid der mykje vert stykt upp i korte klipp og raske meldingar, er evna til å sitja stille og lyda på ei lang forteljing ein kulturell skatt. Born som veks upp med høgtlesing og munnlege sogor, fær eit rikare mål og ei djupare innlevingsevne. Det er ikkje tilfeldig at dei gamle formlane – "det var ein gong" – framleis hev klang. Dei opnar dører til noko sams.

Ein slik kveld er òg ein siger for lokalsamfunnet. Når folk samlar seg i ein sal, legg dei vekk kvardagsstresset og delar eit rom. Humringi og latteren er lim som bind folk saman. Det er ein påminning um at kultur ikkje alltid treng store scener, heller ikkje alltid nye påfunn. Stundom held det med ein forteljar, ei røyst, og ein flokk som er viljug til å lyda.

Den gamle kunstformi er med andre ord langt frå utdøydd. Ho hev berre funne nye rom. Og so lenge det finst salar der tilhøyrarane sit lydhøyre og stille, medan humring og latter kjem av di soga treffer, so lenge er det von for eit samfunn som kann lyda til kvarandre. Det er eit lite under, men eit under som hender oftare enn mange trur.

Kjelde: Adresseavisen

October 11, 2026
Kva no for Arm Cortex-M-mikrokontrollaren?

Ein chip på storleik med eit riskorn kann no kjenna att røysti di og svara på nynorsk – heilt utan skylagring eller internett-samband. Det er ikkje science fiction lenger; det er den nye røyndomen i innebygde system, driven fram av ein stille kappgang hjå ARM og partnarane deira.

Medan toppmodellen Cortex-M85 lenge var kruna på verket for reine kontrollbrikker, melder det seg no ein ny balanse. AI-akseleratoren Ethos-U85, utvikla i Storbritannia, gjer det mogleg å køyra fullverdige språkmodellar og transformatorar på utstyr med minimalt straumforbruk. Det er som om ein bitte liten hjerne vert lagd inn i alt frå armbandsur til jarnbanesensorar.

Det mest slåande er ikkje berre ytingi, men den breie og opne samarbeidsviljen som ber fram nyvinningane. ARM tel over ti nye mikrokontrollar på veg i marknaden dei komande månadene, og fyrst ute er Alif Semiconductor med ein chip som meister AI-oppgåver radt raskare enn føregangaren. Samstundes hev Renesas og STMicroelectronics alt sendt Cortex-M85-kontrollarar ut i verdi – den sistnemnde jamvel i SpaceX sine Starlink-satellittar, der chipen hjelper til med å sikra nettverkssamband i ytre verdsrom. Det er ei forteljing um teknologi som ikkje stengjer seg inne, men tek steget ut og vert teken i bruk på dei mest krevjande stader.

Samstundes ser ein framover. ARM tek no til å teikna konturane av ein ny generasjon innebygde system der ein A-klasse-prosessor med Linux-støtte kann ta yver der mikrokontrollaren gjev seg. Det opnar for å vakna frå ein dvalemodus med eit sanntids-operativsystem og veksla til Linux nett når brukaren spør “Kva vert vêret i morgon?” – og svaret kjem frå ein lokal språkmodell som køyrer på akseleratoren.

Det er ikkje lenger eit spursmål um kor langt ein kann pressa ytingi på éi einskild arkitektur, men korleis ein set saman byggjesteinar som gjer kvardagsting klokare. Med standardiserte verktøykjeder og open kjeldekode hjelper ARM utviklarane med å flytta modellane sømlaust frå gamle til nye akseleratorar. Når ein praktikant med ein laptop kann trena ein modell og hengja han rett inn på ein ris-korn-stor chip, er me komne langt inn i ei ny tid.

Dette er ei framtid der røysti vert eit like sjølvsagt grensesnitt som tastaturet, og der tingi rundt oss hev auga og øyra utan å vera trugande overvakingsreiskapar. Teknologien er ikkje berre lovnad; han er her alt, og han vert utvikla i ein anda av samarbeid og nyskaping som gjev von for alt me enno ikkje hev sett.

Kjelde: eeNews Europe

July 27, 2026
Spelet har fått tilbake trui.

Det hev hendt eit nytt mirakel på Stiklestad. Spelet um Heilag Olav hev fenge att trui – og med det livskrafti som ein gong i tida skapte den mest sjeldsynte kulturopplevingi landet eig.

I ei tid då bygdene minkar og dei store samfunnsforteljingane slit med å halda på folk, hev Olsok-spelet enno makt til å trekkja tusund til den slette vollen ved Verdalsøra der kongen fall. Sidan 1954 hev dette spelet, bygt på drapet i 1030, vorte framført år etter år. Ikkje av utøvarar med millionløn og lysskip, men av fleire hundrad friviljuge som syng, slåst og bed med ei truverde som smittar. Mange av deim er bønder, lærarar og studentar frå bygder ikring, og dei talar på eit mål som ikkje smaka av museumsstøv.

Dialogen lever i den gamle nynorsken med i-endingar, eit mål som hev den sjeldsynte evna til å syna den norske soga som noko levande og ikkje noko tilslørt i eit framandt riksmål. Når skodespelaren ropar på Herren med røysti frå 1917-normi, då kling det som eit ekko frå sjølve landsens grunn. For folket som kjem til Stiklestad, er ikkje spelet berre eit minne. Det er eit møte med si eiga soge, fortalt på eit mål som i bokstaveleg forstand puster liv i fortidi. Det er eit under i den sekulære tidi at so mange kann finna fram til ei tru – ikkje nødvendigvis den kristne trui, men trui på fellesskap, på tradisjon, på at noko er større enn den einskilde.

Dei seinare åri hev ikkje vore lette. Økonomiske skor og sjukdomsåri stilte spørsmålet um framtidi for eit spel som krev so mykje av ei heil bygd. Men no, med fullsett amfi og nye røyster på scena, hev trui fenge sin renessanse. Det er eit nytt mirakel, ja, men ikkje eit av den overnaturlege sorten. Det er eit mirakel født av vilje, av eit folk som nekta å gjeva slepp.

Dette er sigeren for det lokale, for det rotfaste, for eit mål som hev stade imot påverknad frå både dansk og bokmål. Spelet på Stiklestad er ein kulturkatedral som ikkje er bygd av stein, men av ord og song og samhald. So lenge det finst ei bygd som vil bera soga vidare, og so lenge det finst eit mål som kann bera børi, vil Stiklestad-spelet halda fram å vera ein stad der trui – anten ho gjeld Gud, landet eller morsmålet – ikkje er ein gløymd leivning, men ei lysande von.

Kjelde: Adresseavisen

July 26, 2026

Fylg oss: YouTube Telegram

Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no