Ein drapsdom frå 1950-talet hev vorte granska i to år – og domen stend. Forfattaren Bjørn Olav Jahr er komen til at den 68 år gamle avgjerdi var rett. Det er ikkje ein sensasjon; det er ei påminning um at gamle arkiv enno kann tala klårt.
Det mest slåande er ikkje at nokon tvilar på ein gamal dom, men at nokon tek seg tid til å gå inn i materialet på nytt. To år med rettsdokument, vitnemål og lokale tilhøve er eit arbeid som krev meir enn tolmod. Det krev ein respekt for detaljane som lett vert borte i vår tid. Når ein forfattar set seg inn i ei sak frå 1950-talet, vert dokumenti frå den gongen levande historiske kjeldor. Det som eingong var sakspapir, er no ein del av fellesminnet åt samfunnet.
At domen etter 68 år vert funnen rett, er eit ord um at rettssystemet ikkje alltid var so dårleg som mange vil ha det til. Ein dom som toler eit nytt blikk, fortel at provi vart vurderte med alvor. Det er ikkje lite i ei tid då gamle avgjerder ofte vert møtte med mistru. Her er det motsette: ei bok som ikkje leitar etter feil for feilen si skuld, men som let kjeldone tala.
Gamle rettsdokument er ofte skrivne i eit stivt embetsmål, men innimellom kjem kvardagsmålet fram i vitnemåli. For den som les etter mål og minne, er slike arkiv ei gullgruve. Dei syner at rettssaki ikkje berre var juss, men og menneske og lokalsamfunn som sette spor etter seg. Det gjer ein slik gjennomgang dobbelt lærerik.
Det er lett å tru at fortidi er fjern, men når ein forfattar brukar to år på ei sak frå 1950-talet, kjem fortidi nær. Ho kjem ikkje som eit skrik, men som ein stille ettertanke. Ein dom som enno stend etter 68 år, er eit vitnemål um at grundig arbeid varer. Det er noko å gleda seg yver, ikkje berre for rettshistoria, men for alle som set pris på at sanningi ikkje går ut på dato.
Kjelde: Aftenposten