Vestmennene

Tag: partikkelfysikk

  • Belgisk partikkelfysikar vert tildelt Nobelprisen i fysikk.

    Belgisk partikkelfysikar vert tildelt Nobelprisen i fysikk.

    Ein 82-åring hev nett fenge verdas gjævaste fysikkpris. Prisen kjem til ein som hev leita etter dei minste byggjesteinane i naturen i eit heilt liv. Det er ein heider som talar til alle som trur at god forsking tek tid.

    Den belgiske partikkelfysikaren Francis Halzen er tildelt årets Nobelpris i fysikk. Det er lett å tenkja at ein slik pris markerer slutten på eit langt virke. Men for den som fylgjer fysikken, peikar prisen like mykje frametter. Grunnforskingi bak slike oppdagingar har ofte bygt seg upp over tiår, med små steg, nederlag og nye spursmål. Når heidersprisen kjem, er han ikkje ei avslutning, men eit vitnemål um at tolmodet løner seg.

    Partikkelfysikk er i sin natur internasjonal. Store instrument, store datamengder og forskarar frå mange land må dra i lag. Ein nobelpris i dette feltet er difor ikkje berre ein heider til ein mann. Han lyser òg på det store samarbeidet som gjer det mogeleg å sjå inn i det som er for smått til å sjåast. Slik arbeid krev at folk med ulike mål, ulike tidsoner og ulike fagbakgrunnar høyrer på kvarandre. Det er ei stille påminning um at dei store svara sjeldan kjem frå einsemdi.

    At ein forskar på 82 år står i fremste lina, er i seg sjølv eit sterkt signal. Undringi veit inga aldersgrense. Ho veit heller ikkje av landegrensa. Mange unge som no sit med fysikkbøker og undrar på om vegen er for lang, kann sjå på Francis Halzen og skjøna at nysgjerrige tankar ikkje vert utslitne. Dei vert tvert um skarpare med åri, når dei fær næring av røynsle og samarbeid.

    Nobelprisen i fysikk er eit augneblink. Men undringi som førde fram til han, er ikkje noko som byrjar og endar med ein pris. Ho er ein lang, roleg straum gjennom eit heilt liv, og ho renn vidare inn i nye generasjonar. Det er verd å feira.

    Kjelde: Aftenposten

  • Her byggjer dei avansert teknologi som skal til CERN

    Her byggjer dei avansert teknologi som skal til CERN

    I ein stutt veggmontert benk i Oslo sit det meisterverk som skal ned i verdas største maskin. Det er ikkje ein stor fabrikk med brak og bulder, men eit stillfarent laboratorium der elektronikk vert forma for hand, og der kvar komponent får ein nærleik som minner um eit urmakarverkstad. Det som vert bygt her, er den avanserte teknologien som skal inn i CERNs store partikkelakselerator når LHC fær uppgraderinga si fram mot 2030.

    Det er eit av dei mest ambisiøse vitskaplege tiltak i vår tid. Akseleratoren, som ligg under jordi på grensa millom Sveits og Frankrike, er eit mikroskop retta mot sjølve urøynda. Der inne vert partiklar sende mot kvarandre med næra ljosfart, og brotstykki fortel soga um korleis verdi vart til. Men for å kasta ljos inn i det ukjende, trengst nye, finare augo – og det er her norsk fagkunnskap kjem inn. Det oslobaserte elektronikklaboratoriet er med i ein internasjonal straum av teknologiutvikling, og dei små, handbygde einingane derifrå skal fanga signal med ei presisjon som tykkjest på grensa til det utenkjelege.

    Det er ikkje tilfeldig at ei slik bestilling hamnar på norsk jord. Landet hev lange tradisjonar for presisjonsarbeid, frå dei fyrste kikertsiktane og radioane til våre dagars romfarts- og oljeteknologi. Det er ein arv av å halda auga på detaljen og å lata tolmodet bera frukt. I ei liti arbeidsstove i Oslo er sveiseflamman og oscilloskopet like heilagt som for nokon generasjonar sidan.

    Når ein fylgjer arbeidet, er det noko andaktsgjeve yver det. Hendene rører seg roleg, augo les skjema som um dei var gamle sagatekster. Kvar lodding er ei liti avgjerd millom suksess og feilslag, og kvar eining vert testa og testa um att. Det er eit arbeid som ikkje ropar, men som hviskrar – og likevel skal dei lydlause signali som no vert sende inn i desse krinsane, ein gong fylla læreverk og utvida menneskja si forståing av sjølve verdi.

    Når den store akseleratoren ein gong fram mot 2030 tek til å spinna på nytt med fornya kraft, vil norsk elektronikk liggja inst i hjarta. Dei små delane som no vert pakka i enkle eskjor og sendt av garde, skal møta partiklar som hev reist i milliardar av år. Det er eit møte millom det evige og det kvilfulle, millom kosmos og kvardag. Og det er eit vitnemål um at det ikkje berre er dei store nasjonane som skriv dei store kapitli i soga um kunnskap.

    So kann ein segja at i den stille kriken av Oslo sit det liksom ei ny tid og duppar med loddebolten i hand. Det er noko stort på gang, og det er bygt med norsk hender. Det gjev von og stoltheit, og det minner oss um at den djupaste menneskjelege dragnaden – den å skyna verdi ikring seg – enno er livande og bur på dei stille stadene.

    Kjelde: Forskning.no

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no