Lukti av nybakte bollar kann snart trekkja byfolk til ein ny møtestad midt i Oslo – og kvart kjøp hjelper ein innsett på veg attende til fridomen. Det nye Oslo-fengslet skal heilt utan murar verta ein del av nabolaget, der innsette sjølve driv bakeri og kafé og sel varor til mannen i gata.
Planen er eit tydeleg brot med den gamle tanken um fengslet som ei avstengd festning. I 1851 vart Botsfengslet bygt med tjukke murar og små gluggar, som skulde skilja syndarane frå samfunnet. No, 174 år seinare, vil ein riva fengselsmuren og opna dørene – ikkje for å sleppa folk ut, men for å draga lokalsamfunnet inn.
Det er ikkje noko nytt påfunn i norsk rettshistorie. Landet hev ein lang tradisjon med opne fengsel, heilt attende til tidi då små bygdefengsel ofte ikkje var meir enn ei vaktarstoge på ein gard. Dei innsette arbeidde ute på åkrane og knytte band til bygdefolket. Bastøy fengsel hev i tiår synt korleis tillit og ansvar kann føra til færre brotsverk etter lauslatingi. Det nye grepet i Oslo er ein moderne byversjon av denne eldgamle innsikti: Ein mur skapar avstand, medan felles aktivitet skapar tryggleik.
Og nett bakeriet vert brui millom fengslet og byen. Når ein innsett lærer å baka brød og selja det til ein nabo, veks sjølvkjensla og evna til å leva eit normalt liv. Forskingi viser at slike møte minskar faren for nye brotsverk. For dei som bur i stroket, vert fengslet ikkje lenger ein skugge, men ein stad der ein kann henta ferske bollar og slå av ein prat.
Det er ikkje snakk um å gløyma brotsverket eller ofra rettferdi. Men straffi treng ikkje stengja ute alt menneskelegt. Når Oslo no vågar å tenkja nytt um gamle murar, byggjer dei på eit fundament av røynsle og sunn fornuft. Byen får eit bakeri, nabolaget får eit nytt pusterom, og dei innsette får ein sjanse til å verta ein del av fellesskapen att.
Lukti av nybaka brød hev ei merkeleg evne til å sameina folk. Kanskje er det nett den varme, daglege handlingi som skal til for å skapa eit tryggare samfunn – utan murar.
Kjelde: Aftenposten
