Tre kongar, to verdskrigar og ei rekkje teknologiske sprang – Lina Anundsen si livsline gjekk frå den tidi då hesten var framkomstmidlet til den digitale tidsalder. Ho vart 111 år og var Norges eldste person då ho nyleg la ned sin livsgjerning. Men det som verkeleg set djupe spor hjå den som les um henne, er ikkje berre dei mange åri, men den eineståande hukommelsen familien hennar no minnast.
I Siljan, ein liten bygd i Telemark, sat det i henne eit levande arkiv. Medan folk flest gløymer det som hende fyrre viku, skal Lina ha mintest namni på hestane på garden hennar i barndomen og dei gamle namni på teigar og bergknattar som forlengst er vekke frå daglegtala. Slike detaljar er ikkje berre kuriøse småting; dei er bitar av eit landskap og ein livsform som no er på veg ut or manneminne. Når det siste vitnet fell frå, fell òg ein heil munnleg tradisjon i gløymsla, dersom ingen hev skrivi honom upp.
Det er her dette livet peikar frametter, som ei mild påminning um at det som synest kvardagslegt i dag, morgondagen hev historisk verdi. Då Lina var ung, gjekk posten med skyssferd og kveldsstellet var ved talglysi. Ho såg bilane koma, radiobølgjone fylla heimen, og til slutt internettet. Men ikkje minst såg ho endringi i språket og skikkane i si eigi bygd. Minnes ho korleis dei sameintest til dugnad, kva visor dei song under onnane, eller dei konkrete oppskriftene på heimebrygg og flatbrød? Slik kunnskap er ikkje mindre verd enn innskriftene i eit museum, for ho strøymer ut or eit levande menneske.
Heldigvis hev dei næraste hennar fenge del i rikdomen av hennar minne og fastslått at mykje vart tatt vare på, anten nedskrive eller i det indre galleriet hjå born og barneborn. Soleis lever ho vidare, ikkje berre som eit elska namn, men som ei kjelde for dei som vil forstå det Noreg som var. Landet hennar var eit anna: eit land der gardsdrifti sette dagsrytmen og naturen gav rammone for alt. Å ha ein brubyggjar mellom den tidsbolken og vår tid er eit gåvebrev som få fær.
Når no eldste-tittelen gjeng vidare til ein annan, er det som å sjå ei fane gå frå hand til hand. Kvart einaste slikt livsløp, um det er 100 eller 111 år, er ein vimpel frå fortidi som blafrar i vinden. Lina Anundsen bar sin vimpel i over eit mannsalders vis, og det ho forvarte i sitt minne, det gjeng ikkje reint burt. Det er no ein part av det felles minnet hjå hennar folk, og soleis vert det ein del av den store, samlande soga som eit heilt land eig. Slike tankar gjer godt å ha, når sorgi og saknet fyrst hev lagt seg.
Kjelde: NRK
