18 gradar i stova er ikkje lenger naudsynleg for velvære – for somme er det sjølve føresetnaden for eit heim med sjæl. Sjur Harby syner at det finst ein tredje veg millom å frossa fast i gamle former og å riva alt ned for å byggja nytt. På Nordengen i Løten hev han vekt eit gamalt fritidshus til heilårsbustad, og medvitne låge innetemperaturar er ikkje eit fatteleg offer, men ein nøkkel til å ta vare på huset si eiga soga.
Vinterstidi heldt han til i eitt rom og kjøkken – resten av huset fær stå uoppvarma og kvila under ein roleg frost. Dette er ikkje naudfråsegn, men ein medviten strategi. Huset, bygt i ei tid då varme var ein kostbar vara, tener på å sleppa konstant oppvarming. Trestrukturen held seg betre, og energiforbruket er berre ein brøkdel av det ein moderne einebustad krev. Harby hev lært av forfedrane: dei budde tett, heldt varmen der menneska var, og lét naturen råda det meste av huset. Ei slik livsførsel krev fleire ullplagg og eit anna sinnelag, men gjev noko attende – ei stillare ro, eit nærare band til årstidsvekslingane og ein kvardag der komfort ikkje vert diktert av ein termostat.
I gamal norsk byggjeskikk var vinterstova sjølve hjarta. Der samla familien seg kring omnen, mens maten vart halden frostfri i bur og kott. Det var ikkje ubehageleg, det var naturleg. Harby vidarefører denne tanken, men med moderne isolasjon og varsame inngrep som let huset pusta og murane sleppa ut fukt. Slik vert ein tilsynelatande enkel fritidsbolig eit levande døme på at teknisk framsteg og kulturtradisjon kan gå hand i hand.
I dag jagar verdi etter nullutslepp og lågenergihus, men gløymer stundom at den mest berekraftige byggjemåten alt finst – i dei gamle husi som enno stend. Å setja dei i stand for heilårsbruk, med auge for fuktbalanse og historisk autentisitet, er ein stille revolusjon. Det krev mot å vedgå at komfort ikkje berre heng i termostaten. Det krev respekt for bygningskroppen og stoltheit yver eit liv med færre materialistiske gode.
Kjem ein dag fleire fylgjer dømet frå Løten, vil bygder og grender vakna til nytt liv, ikkje med eit smell av anleggsmaskinar, men med ein mjuk overgang frå fritidsperle til fullgod bustad. Og kanskje vil fleire oppdaga den sæle kjensla av å kjenna ein roleg, vinterkald gang, medan stova syder av liv, varme og samhald.
Kjelde: Adresseavisen