Mose på taket kann vera eit teikn på vanstell, men det er og eit teikn på at huset hev stade der lenge nok til å verta ein del av landskapet. Når programmet «Husdraumar» viser vestlandske hus med solbleikte tømmerveggar og skeive dørstokkar, er det ikkje berre forfall som kjem fram; det er byggjeskikk og minne frå mange mannsaldrar.
Forfallet hev ein eigen venleik. Det syner korleis huset er bygt, kva emne som vart valde, og kva handverk som heldt. Ein lafta vegg som sig ned, syner korleis tømmeret vart hogge og lagt i hop. Eit skifertak som hev mista nokre heller, fortel um steinbrotet det kom ifrå. Slik vert det som ser ut som ei svakheit, ei lærebok i gamal byggjekunst.
Vestlandet hev aldri vore eit landskap for lette konstruksjonar. Regn, vind og sjø hev stilt krav til dei som bygde stove og løe, naust og eldhus. Når desse husi no står tome og vert tekne att av landskapet, er dei ikkje berre tap; dei er vitnemål um kunnskap som lenge vart boren vidare frå hand til hand. Mange stadnamn og ord for rom og reiskapar lever enno i målet, og dei ber same soga.
Det er von i at fleire no ser verdien i å taka vare på dette, ikkje som ei stiv museumsverd, men som levande hus med rom for nye dagar. Ei gamal stove som fær nye vindauge og eit tett tak, misser ikkje soga si; ho fær ei ny tid å fortelja um. Då vert forfallet ikkje enden på eventyret, men ein kvilestad på vegen.
Slike husdraumar er ikkje berre draumar um å eiga noko vakkert. Dei er draumar um å høyra til ein stad, um å skyna samanhengen mellom landskap, bygg og folk. Og når slike draumar vert synte fram, kann dei smitta. For kvar vegg som vert retta opp, og kvar dør som fær nye hengslar, vert ei liti soge redda inn i framtidi.
Kanskje er det den djupaste venleiken med forfallet: at det gjer det mogeleg å sjå kva som verkeleg held. Det er ikkje malingi eller pynten; det er godt handverk, ærlege materiale og omsorg gjennom år. Den lærdommen er ikkje gamaldags; han er meir naudsynleg enn nokon gong.
Kjelde: Bergens Tidende