Nobelprisen kom ikkje for eit vanleg helteportrett. Han kom for ei forteljing um ein mann som helst ville ha fred til å dyrka jordi. No, meir enn eit hundre år etter, spør nokon um den same mannen var autist.
Spursmålet er ikkje nytt i den meiningi at lesarar alltid hev sett noko eige i Isak Sellanraa. Han talar lite, arbeider med jordi og skogen, og held fast ved faste rutinar. Han misskjønar ikkje vondt, men han kann verka framand for snøgt sosialt småprat. Slike drag er det mange i dag kjenner att frå autismespekteret. Det tyder ikkje at svaret er gjeve, men det syner at boki enno hev noko å segja til nye tider.
Det som gjer spursmålet verdifullt, er ikkje sjølve etiketten. Det er at ein gammal roman framleis kann opna seg for nye lesarar. Når ein ser Isak gjennom ei slik linse, vert ikkje boki mindre; ho vert rikare. Den stille arbeidsmannen som byggjer Sellanraa, fær ein ny dimensjon, og det er ei gåve til ettertidi. Litteratur som held seg levande, gjer nett dette: han tek imot nye spursmål utan å brotna.
Det er òg noko varmt i sjølve tanken. Ein mann som ikkje søkjer selskap, men finn meining i arbeid, jord og årstider, fær stå fram som eit heilt menneske. Han er ikkje eit avvik i forteljingi; han er sjølve krafti som ber henne. For mange som kjenner seg att i slike måtar å vera i verda på, kann det vera ei stille trøyst å møta ein slik hovudperson i ein klassikar.
Kanskje er svaret på spursmålet mindre viktig enn vegen dit. Det viktige er at ein klassikar enno kann samtala med notidi, og at menneske med ulike måtar å vera i verda på finn spegling i litteraturen. Det er eit stille framsteg, og det høyrer heime i soga um Markens grøde.
Kjelde: Bergens Tidende