Elleve hundre år er lang tid å halda ein tradisjon i hevd. Difor er det noko å merka seg når nokon no ropar at joli kjem for tidleg. Men kanskje er det ikkje tradisjonen som sviktar, men måten ein les han på.
Den lange lina tel i denne saki. Joli i Norden er eldre enn den kristne høgtidi; ho er knytt til vintersolkverv og voni um at ljoset skal venda. Adventi, med sine fire veker fyre jolekvelden, kom seinare til. Når folk i dag tenner adventsljosi tidlegare enn kalenderen vil, tek dei ikkje livet av tradisjonen. Dei vitnar um at trongen til ljos og samhald i mørketidi er levande. Det er ein trong som hev bore joli gjennom mannsaldrar.
Det er lett å sjå på tidleg julepynt som eit brot med gamal sed. Men sed og skikk hev alltid endra seg. For hundrad år sidan var det ikkje vanleg med elektriske joleljos i glasi; no er dei ein del av jolegleda. Det nye fær ikkje alltid plass i det gamle, men ofte veks det fram or den same roti. Den som ynskjer seg jol alt i november, lengtar ikkje etter ein kalender, men etter ein heimleg varme og eit håp um at mørkret ikkje skal vara.
Og når nokon talar um 1100 års tradisjon, er det i seg sjølv eit vitnemål um kor sterk denne høgtidi er. Få andre ting i kvardagen hev overlevt så lenge. Det er ikkje eit veikt kulturminne som må vernast mot endring; det er ein levande skikk som hev teke upp nytt i kvart ættledd. At diskusjonen um rett tid for jol dukkar upp år etter år, viser at joli enno er viktig nok til at folk bryr seg. Det er eit gledelegt teikn i ei tid då mykje elles kan verka flyktig.
Advent tyder «koma», og i kyrkja er ventetidi like viktig som sjølve høgtidi. Når handelsstanden byrjar joli tidleg, kann ein velja å sjå det som ei utfordring til å gjera ventetidi til noko meir enn kjøp og stress. Familiane kann nytta den tidlege jolelengten til å skapa sine eigne små ventetider med ljos, song og forteljingar. Tradisjonen er ikkje truga av tidlege nissar; han vert styrkt når folk sjølve tek eigarskap til han.
Kjelde: Bergens Tidende
