Vestmennene

Tag: i-mål

  • «Alle» vil hava KI, men «ingen» vil hava datasenter

    «Alle» vil hava KI, men «ingen» vil hava datasenter

    For over hundre år sidan vart det òg bråka når dei fyrste vasskraftverki skulde byggjast i bygdi. Nokre såg mastene og røyrgatone som framande innslag i landskapet; andre såg arbeidsplassar og lys i stovone. I dag gjentek soga seg – no med datasentri.

    Mange nordmenn nyttar kunstig intelligens nærast hemningslaust, og i kjølvatnet veks det fram fleire datasenter i landet. Det er lett å forstå at naboar vert urolege over store, gråe bygg og høge straumrekningar. Men det er verdt å sjå på kva desse anleggi kann føra med seg av gode ting.

    Då vasskrafti vart bygd ut, var det òg strid om kvar turbinane skulde stå. Mange bygder fekk likevel eit løft: vegar, skular, kraftkrevjande industri og ei ny sjølvkjensle. Datasentri er ikkje so ulike. Dei krev mykje kraft, men dei kann gjeva noko attende.

    Varmen frå serverane kann nyttast til fjernvarme, drivhus og oppdrett. Lokale elektrikarar, røyrleggjarar og IKT-folk får nye oppdrag. Og for unge som vil arbeida med teknologi, kann eit datasenter i nærleiken vera grunnen til at dei vert verande i heimbygdi i staden for å flytta til dei store byane.

    Det tyder ikkje at alle innvendingar er grunnlause. Straumbruken må vurderast, og lokalsamfunna må få vera med på avgjerdene. Men det er eit gode at Noreg hev rein kraft og kaldt klima, to føresetnader som gjer landet attraktivt for datasenter. Det kann verta ein fordel for bygder som ikkje nyttar varmen i dag.

    Soleis kann ein sjå ei linje frå vasskraftutbyggingi til KI-alderen. Det som fyrst vert møtt med tvil, kann med tida verta ein naturleg del av kvardagen – og ein ny grunn til å vera stolt av heimstaden.

    Kjelde: NRK

  • – Plutseleg ropte han at me måtte samla oss ved honom.

    – Plutseleg ropte han at me måtte samla oss ved honom.

    Eit einaste signal frå metalldetektoren kann snu ein vanleg fredag på ein gard til noko heilt anna.

    På garden Lyng i Verdal hende nett dette. Eit søk med metalldetektor gav merkverdige funn, og når den som søkjer med detektor ropar til dei andre at dei må samla seg ved funnstaden, er det eit teikn på at noko uvanleg hev kome for dagen. Fredagen enda med at arkeologar vart kalla til staden. Slike augeblikk minner um at jordi under føterne ikkje er tømd for soge. Ho ligg der og ventar, ofte berre nokre centimeter under grastorvi.

    For dei som leitar med detektor, er dette ikkje fyrst og fremst ein jakt på skattar. Det er ei jakt på samanheng. Ein liten knapp, eit stykke av ei spenne eller eit myntmerke kann fortelja kvar folk ferdast, kva dei åtte, og kva dei miste. Når ein bonde opnar garden sin for slike søk, og når funn fører til arkeologbesøk, vert lokalkunnskap og fagkunne bundne saman. Det er eit vakkert samarbeid.

    Verdal er eit bygdelag der fortidi aldri er langt undan. Her hev menneske levt og verka i fleire mannsaldrar, og kvar einaste åker kann gøyma spor etter dei som kom før. Når eit funn dukkar upp, vert ikkje berre garden rikare – heile bygdi fær eit lite stykke av si eigi soge attende. Det er noko å gleda seg yver, same kva funnet syner seg å vera.

    Arkeologane som kjem til garden, kjem ikkje tomhendte. Dei hev med seg kunnskap um korleis funn skal takast upp, kva jordlag dei låg i, og korleis eitt funn kann høyra saman med andre. Soleis vert eit hobbyfunn til ein lekk i ei større forteljing. Det er nett slik ny kunnskap vert til – ikkje berre på museum og universitet, men midt ute i ein kvardag, når nokon tek seg tid til å lytta etter pipet frå jordi.

    Ei slik hending minner og um at det er bruk for både nysgjerrige amatørar og tålmodige fagfolk. Den eine ser kva som ligg i moldi, den andre veit kva det kann tyda. Saman gjer dei fortidi levande for dei som kjem etter.

    Det vert spennande å fylgja med på kva arkeologane finn på garden Lyng. Uansett resultat er sjølve møtet mellom ein detektor, ein gard og ei bygd noko som heidrar soga. Slike dagar gjer at fortidi ikkje vert ståande som ukjend, men som noko ein kann røra ved – bokstavleg tala.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Kongen av Stiklestad og kongen av spelmotstand

    Kongen av Stiklestad og kongen av spelmotstand

    Ein mann kom til Stiklestad med armane i kross, og fór heim med gåsehud og hjarta fullt av undring. Slikt hender meir enn ein gong når det eldgamle landskapet på Innherad vert levande med song og strid, tru og svik. Spelet um Heilag Olav er ikkje berre eit skodespel; det er ein makt som fangar sjølv dei som kallar seg konge av spelmotstand.

    Den historiske kongen, Olav Haraldsson, fall på Stiklestad sumaren 1030. Etter slaget vart han heidra som martyr og heilag, og staden vart eit nasjonalt symbol. I våre dagar er det ein annan konge som rår over sinn og strid: den indre motstanden mot å lata seg riva med. Mange kjenner seg som kongar i sitt eige sinn, og dei vil ikkje bøygja seg for det dei ser på som eit romantisk spel. Men når dei set seg på benkane framfor den mektige openbåren, med åsane og himmelen som kulisse, smeltar tvilen burt.

    Teksten, skriven av Olav Gullvåg i ein kraftfull nynorsk, ber med seg rytmen frå dei gamle sogone. Det er ikkje tilfeldig at sjølve ordi gjev gjenklang i landskapet; dei er fødde av same moldi. I 1917 vart den rettskrivingsnormi som Gullvåg seinare nytta, offisielt innførd, med sine i-endingar og klåre former. Soleis bind spelet saman språkarv og historie på ein måte som trengjer inn under hudi.

    Bak spelet står ei heil bygd. I over sytti år hev bønder, handverkarar, born og unge teke del. Dei syng i kor, spela på lur, slær med sverd, og ber fram ein tradisjon som er større enn dei sjølve. For kvart år kjem nye tilskodarar, somme tvilande, andre fulle av von. Og kvar sumar er det nokon som går heim med den same gåsehudi, overvunne av noko dei ikkje trudde på.

    Den som i dag er kongen av spelmotstand, kann i morgon verta den ivrigaste talsmann. For på Stiklestad vert ikkje berre historia fortald; ho vert levd, kjend og elska. Det er det som gjer at ein vaksen mann, som kom for å le, sit att med tåror i augo. Slik vinn kongen av Stiklestad yver alle andre kongar, og den hardaste motstandar vert gjort til ein lyttar. Det er ikkje utan grunn at folk reiser heim med gåsehudi sitjande fast i minnet og hjarta bankande i takt med dei gamle kvædi.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Spelet har fått tilbake trui.

    Spelet har fått tilbake trui.

    Det hev hendt eit nytt mirakel på Stiklestad. Spelet um Heilag Olav hev fenge att trui – og med det livskrafti som ein gong i tida skapte den mest sjeldsynte kulturopplevingi landet eig.

    I ei tid då bygdene minkar og dei store samfunnsforteljingane slit med å halda på folk, hev Olsok-spelet enno makt til å trekkja tusund til den slette vollen ved Verdalsøra der kongen fall. Sidan 1954 hev dette spelet, bygt på drapet i 1030, vorte framført år etter år. Ikkje av utøvarar med millionløn og lysskip, men av fleire hundrad friviljuge som syng, slåst og bed med ei truverde som smittar. Mange av deim er bønder, lærarar og studentar frå bygder ikring, og dei talar på eit mål som ikkje smaka av museumsstøv.

    Dialogen lever i den gamle nynorsken med i-endingar, eit mål som hev den sjeldsynte evna til å syna den norske soga som noko levande og ikkje noko tilslørt i eit framandt riksmål. Når skodespelaren ropar på Herren med røysti frå 1917-normi, då kling det som eit ekko frå sjølve landsens grunn. For folket som kjem til Stiklestad, er ikkje spelet berre eit minne. Det er eit møte med si eiga soge, fortalt på eit mål som i bokstaveleg forstand puster liv i fortidi. Det er eit under i den sekulære tidi at so mange kann finna fram til ei tru – ikkje nødvendigvis den kristne trui, men trui på fellesskap, på tradisjon, på at noko er større enn den einskilde.

    Dei seinare åri hev ikkje vore lette. Økonomiske skor og sjukdomsåri stilte spørsmålet um framtidi for eit spel som krev so mykje av ei heil bygd. Men no, med fullsett amfi og nye røyster på scena, hev trui fenge sin renessanse. Det er eit nytt mirakel, ja, men ikkje eit av den overnaturlege sorten. Det er eit mirakel født av vilje, av eit folk som nekta å gjeva slepp.

    Dette er sigeren for det lokale, for det rotfaste, for eit mål som hev stade imot påverknad frå både dansk og bokmål. Spelet på Stiklestad er ein kulturkatedral som ikkje er bygd av stein, men av ord og song og samhald. So lenge det finst ei bygd som vil bera soga vidare, og so lenge det finst eit mål som kann bera børi, vil Stiklestad-spelet halda fram å vera ein stad der trui – anten ho gjeld Gud, landet eller morsmålet – ikkje er ein gløymd leivning, men ei lysande von.

    Kjelde: Adresseavisen

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no