Ingen eig ansvaret for det som ligg att på havbotnen etter rakettane. Brukte rakettdelar søkk ned i djupet, og regelverket som kunde ha sagt kven som skal rydda, finst ikkje. Men nett denne mangelen kastar ljos over noko Noreg alt er flink til: å finna løysingar der andre ser eit tomrom.
Det er lett å lesa nyhendet som ei klage. Landet satsar mykje på romfart, men det som vert att etter oppskytingane, får liggja. Ein kann like gjerne snu det på hovudet. Når det ikkje finst reglar, er det heller ingen som stengjer vegen for den som vil ta ansvar frivillig. Og her kann norsk maritim erfaring koma inn.
I meir enn hundre år hev norske reiarlag og verkstader bygt utstyr for å handtera tunge ting i ope hav. Frå oljeplattformer til undervassrobotar ligg det ein stor kunnskap i landet. Det er ikkje noko nytt at nokon må ned på store djup for å henta upp metall som ikkje høyrer heime der. Skilnaden er berre at denne gongen ligg det ikkje ein kontrakt og ventar; det ligg ei moglegheit.
Historisk hev slike tomrom ofte vorte til nye tiltak. Då dei fyrste oljeutvinningane byrja, var det og uvisse kring ansvaret for utslepp. Sidan voks det fram eit heilt apparat for reinsing og tryggleik. Det same kann skje med romavfall i havet. Ein treng ikkje venta på eit internasjonalt byrå; ein treng berre nokon som ser at botnen er ein arbeidsplass som kann gje meining.
Det er heller ikkje småe ting ein talar um. Rakettdelar kann vera store konstruksjonar, og å henta dei upp krev nøyaktig planlegging og godt utstyr. Men når slike delar fyrst er tekne på land, er metallet i deim ofte fullt mogeleg å smelta um og nytta på nytt. Aluminium og stål frå rakettdelar mistar ikkje eigenskapane sine av å ha lege i sjøen. Soleis kann eit problem på havbotnen verta til råstoff for nye bygg eller nye maskinar.
Det er lett å segja at ingenting vil skje før reglane kjem. Men reglar kjem sjeldan fyrst. Dei kjem oftast når nokon hev vist at det let seg gjera. Ein kann tenkja på dei fyrste losane som tok skip inn til farlege hamner utan at nokon hadde bede deim. Dei skapte ein ny praksis, og sidan vart praksisen lov.
Her ligg det eit rom for både ingeniørar, studentar og verft. Ei utfordring utan eigar er ikkje berre eit hol i lovverket; det er ei open dør. Noreg hev både kyst, kompetanse og kapital til å gå fyrst. Då vert ikkje saki at ingen hev ryddeansvar. Då vert saki at nokon kann ta det ansvaret og visa kva verd det er.
Kanskje er det nett slik framtidige generasjonar vil sjå på denne tidsbolken. Ikkje som då ein let rakettdelar liggja i havet, men som då nokon byrja å henta deim upp att. Det er eit ljos i ei sak som elles ser grå ut.
Kjelde: NRK