Menneskehjernen er bygd soleis at han veks seg sterkare når han møter motstand. Det er ikkje noko løyndom at eit piano ikkje let seg meistra utan tusund timar med øving, eller at ein treskjerar lærer linone i emnet å kjenna fyrst når kniven hev skore litt for djupt eit par gonger. Det er i denne friksjonen at meistringi vert fødd.
Tanken um at all innsats bør automatiserast burt, er forlokkande i ei tid der maskinene vert klokare for kvar dag. Men so høyrer ein um ungdomar som kjenner ei undring når dei fyrste gongen får høvla ei fjøl med eit gamalt handverkty, eller um småbarn som stolt viser fram ei skeiv teikning dei sjølve hev laga. I slike stunder ligg det ei sann åpenberring: Det finst ein innsats som ikkje er til bry, men ein veg til gleda.
Den gamle meisterlæra i handverksfagi bygde på denne innsikti. Ein svein fekk ikkje bruka dei beste reiskapane frå fyrste dag; han måtte læra å bryna, å stilla, å kjenna materialen. Strevet gav respekt for faget og ein stille stoltheit som ingen ferdigkjøpt vare kann gjeva. Sameleis er det med målet. Å læra eit mål som nynorsk – med sine bøygningsformer, sitjingar og rike ordtilfang – krev merksemd og tid. Men nett den innsatsen opner dører til ein heil kulturarv, ein skatt av soger og tankar som ikkje let seg automatisera burt. Den som berre får alt servert glatt og ferdigtygga, misser sjølve nøkkelen til djupt eigarskap.
Det tyder ikkje at ein skal dyrka strevet for strevets skuld. Dei kloke ingeniørane i notidi arbeider for å fjerna den tunge, farlege trældomen, ikkje den lærerike motstanden. Ein robotarm kann loysa ryggen på bygningsmannen, men det er enno bygningsmannen som må vita kvar bjelken skal sitja. Ein språkteknologi kann hjelpa folk med staving og ordval, men han kann ikkje skapa den djupe forståingi som veks fram ved at ein sjølv får bryna seg mot ei vand setning.
Når ein tek imot det nye med opne augo, opnar det seg ei von um eit samfunn der maskinene lyfter mennesket i staden for å viska det ut. Det handlar um å velja rett type friksjon – den som formulerer karakter, liksom vatnet som slipar stein. Framtidi er ikkje ei verd utan motstand, men ei verd der ein hev gjeve maskinene det dei er best til, so menneska sjølve kann få bruka kreftene på å veksa, skapa og møtast. Og det er eit framifrå von.
Kjelde: Adresseavisen
