Vestmennene

Tag: fridom

  • Forskarar fann provet: Tenarar vart ofra då faraoane døydde.

    Forskarar fann provet: Tenarar vart ofra då faraoane døydde.

    Ein hovudskalle frå 3000 år fyre Kristus ber vitnemål um noko som er vondt å høyra. Forskarar hev no funne prov på at tenarar vart ofra då faraoane døydde. Skadane på hovudskallane syner at dette ikkje var stille avskilsstunder, men valdelege ritual.

    Funnet kastar ljos yver ei tid då trui på livet etter dauden var so sterk at ho forma heile samfundet. Dei menneski som fylgde kongane i dauden, var ikkje berre brikker i eit spel; dei var levande vitnemål um kor djupt denne trui sat. No, fem tusund år seinare, fær dei ein plass i soga. Det er ein siger for arkeologien at ho kann løfta fram dei namnlause og gjeva deim eit andlet – ikkje berre som offer, men som menneske med eigne liv og eigne ætter.

    Samstundes er funnet ei sterk påminning um at menneskeverdet ikkje alltid hev vore sjølvsagt. Når ettertidi ser dei brutale skadane, reagerer ho med avsky. Det er eit teikn på framsteg. Det syner at notidi hev bygt eit anna syn på liv og fridom enn det som rådde ved Nilen den gongen. Det er ikkje noko lite; det er eit arvegods som hev kosta blod og tolmod, og som framleis må vernast.

    Det gamle Egypt hev alltid fascinert menneski, men ofte hev soga vore fortald gjennom faraoane og monumenti deira. No kjem tenarane fram or skuggen. Dei fortel ikkje berre um vald og offer; dei fortel ogso um samhald, tru og eit samfund som sette det heilage høgare enn alt anna. Den kunnskapen er vond, men ogso frigjerande. Han syner at menneski hev evna til å endra seg, til å setja nye grenser for kva som er rett og gale.

    For ettertidi er slike funn ikkje berre tørt støv i eit magasin. Dei er speglar som syner kva menneski var viljuge til å gjeva for trui si – og kva dei i dag held um å vera ukrenkjeleg. Det er von i denne utviklingi. Når forskarane les skadane på hovudskallane, les dei ogso soga um ein lang veg fram mot eit samfund der kvart menneske tel.

    Kjelde: VG

  • Vert hylla for uvanleg grep: Syklar yver 350 kilometer medan konkurrentane tek privatfly

    Vert hylla for uvanleg grep: Syklar yver 350 kilometer medan konkurrentane tek privatfly

    Over 350 kilometer på sykkel millom to Grand Prix-løp er ikkje noko ein gjer i ein rast. For Valtteri Bottas vart ikkje flygingi vald, men pedalen.

    Formel 1-føraren er van med motorar som syng i høge turtal, men denne gongen var det kjedet og krankane som gjorde jobben. Medan mange konkurrentar set seg på privatflyi, vel han sykkelsetet. Strekningi millom Malaysia og Singapore krev både uthald og planlegging, og den som vel sykkelen framfor privatflyet, fær ei heilt anna reiseoppleving: landskap, varme, regn, trafikk og møte med folk langs vegen.

    Sykkelen hev lenge vore eit symbol på fridom og på ein lågmælt styrke. I ei tid då mange kappast um å koma fyrst fram, vert dette valet ståande som eit døme på at det går an å setja eit anna tempo. Ein utøvar som dagleg lever av å pressa grenser for fart, syner at dei same kreftene kan brukast til å roa ned og velja den langsame vegen. Det er eit fint paradoks, ikkje eit angrep på sporten.

    Difor er det heller ikkje rart at valet vert hylla. Kvar flytur som vert bytt ut med muskelkraft, minkar utsleppi. Og når eit kjent andlit gjer det, gjev valet ei tyngd langt ut over dei 350 kilometerne. Mange som fylgjer idretten, legg merke til slikt, og eit døme frå ei verd som oftast er prega av overflod, kann smitta. Her er ikkje tale um peikefinger, men um eit vitnemål som er stilt og roleg.

    Når Valtteri Bottas trør fram til Singapore, er det ikkje berre ein mann på ein sykkel. Det er ei påminning um at framgang ikkje treng å tyda meir støy og meir hastverk. Av og til ligg framsteget i å velja ei rute som gjer ein både trøytt og klår i hovudet. Og den freden er verdt meir enn ein rask flytur.

    Kjelde: NRK

  • No skal kong Haakon ut i landet – hit går den fyrste reisa

    No skal kong Haakon ut i landet – hit går den fyrste reisa

    Ein konge som legg den fyrste reisa si til Nord-Noreg, gjer eit tydeleg val. Han kunne ha starta i hovudstaden, men set i staden kursen dit landet er vidast og ljosaste på denne tida av året. Neste veke tek kong Haakon det valet, og mange rundt om i landet kjem til å fylgja reisa med varmt hjarta.

    Det er ikkje so rart at namnet Haakon vekkjer noko hjå folk. I norsk soge hev kongar med dette namnet stade for eit samlande virke, heilt frå gamal tid til kong Haakon den sjuande kom til landet i 1905 og vart eit symbol på fridom og sjølvstende. Når ein ny konge no ber dette namnet, knyter han seg til ein lang og stolt tradisjon. Den fyrste reisa er ikkje berre ein tur; ho er ei markering av at kongedømet skal femna um heile riket.

    At turen går nordover, gjev eit serskilt samband med land og folk. Nord-Noreg hev alltid vore ein landsdel der avstandane er store og veret set vilkåri. Samstundes er det ein landsdel med ei rik historie, sterke lokalsamfunn og ei evne til å klara seg gjennom tøffe tider. Når kongen kjem dit fyrst, fær mange oppleva at dei ikkje er ein utkant, men ein sjølvsagd del av det norske fellesskapet. Det er ein tanke som gjer godt, og som kann minna oss på at eit land ikkje vert bygt frå sentrum åleine.

    Kongelege reiser hev i mannsaldrar hatt ei serskild tyngd. Dei samlar bygder og byar, dei set små stader på kartet, og dei gjev born og vaksne eit minne dei ber med seg. For mange vert møtet med kongen ei oppleving av at historia er noko levande, ikkje noko som berre finst i bøker. Den fyrste reisa til kong Haakon kann difor gje ny kraft til den lokale stoltheiti og til trui på at heile landet tel med.

    Det er heller ikkje til å koma ifrå at ein slik reise skapar nysgjerrigheit og forventning. Folk vil stilla seg langs vegen, pynta med flagg og fine klede, og dei vil fortelja kvarandre um det som hende på den dagen kongen var der. Mange kjem til å hugsa det i mange år. Slike stunder bind saman generasjonar, og dei syner at kongedømet i Noreg ikkje er eit framandt symbol, men ein del av kvardagen til folk.

    Når kong Haakon set kursen nordover, er det ei fredeleg og samlande byrjing på eit nytt kapittel i soga um Noreg. Det er verd å gleda seg over, og det er ei påminning um at landet er større og rikare enn det ein fær auge på i det daglege. I ei tid med mykje støy og mange skarpe ord, er det godt å sjå ei statsform som talar med roleg røyst og legg vekt på det som sameinar.

    Kjelde: NRK

  • Joachim (24) nekta å fylgja straumen – enda livet på vegen i USA

    Joachim (24) nekta å fylgja straumen – enda livet på vegen i USA

    Ein 24-åring som sel alt han eig for å bu i ein bil i USA – det høyrest ut som ei soge frå utvandrartidi. Men for Joachim er det ikkje historie; det er eit medvite val. Han valde bort det trygge og vanlege for å finna noko større: fri kjensle og eit liv som er hans eige.

    Soga um nordmenn som fer yver havet er lang og rik. For vel hundre år sidan drog hundretusen ut frå tronge kår og mot voni um eit betre liv i Amerika. Dei tok med seg arbeidsvilje, tru og ein særskild trong til å stå på eigne bein. Når ein ung mann i dag gjer noko liknande, ber han med seg den same arven. Skilnaden er at han ikkje flyr frå naud, men mot ei djupare form for fridom.

    Det er lett å tru at eit slikt val er uansvarleg. Men det som ofte vert gløymt, er at dei fleste menneske ikkje angrar på det dei prøvde, men på det dei ikkje torde prøva. Joachim peikar på at dei fleste angrar på at dei ikkje var «meir tru mot seg sjølv». I dei ordi ligg ei sanning som er eldre enn bilar og motorvegar. Å vera tru mot seg sjølv krev mot, men det gjev òg ein indre kvil som ingen lønn eller tittel kann kjøpa.

    Livet på vegen er ikkje ein flukt frå samfunnet; det er ein annan måte å møta det på. Gjennom møte med framande, ulike landskap og nye utfordringar lærer ein å sjå både seg sjølv og heimlandet med friskare augo. Mange som har reist langt, fortel at dei fyrst då forstod kva heim tyder. Slik kann ein ung manns avvik frå A4-livet verta ei kjelde til innsikt som heile bygdi eller byen hans kann ha gagn av.

    Det er noko frigjerande ved å sjå at nokon tør å segja nei til straumen. Det minner om at vegen ikkje er lagd ein gong for alle. Og kanskje er det nett det som er bodskapen: Det viktigaste er ikkje kvar vegen går, men at ein sjølv held i rattet.

    Kjelde: NRK

  • Sjå kven PC-en din snakkar med – gratis

    Sjå kven PC-en din snakkar med – gratis

    Datamaskini di er ein travel samtalepartnar. Medan du sit og arbeider, utvekslar ho ei stillferdig strøyming av helsingar, spurnader og svar med tenarar på den andre sida av kloten. Mykje av denne trafikken er usynleg – men ho er ikkje løynd. No finst det gratis verkty som Portmaster, TCPView, Netiquette og LuLu som gjer denne skjulte samtalen synleg. Dei er som digitale kartteiknarar for den elektroniske verdi.

    Det er ei utvikling som gjev grunn til optimisme. I ei tid der programvare ofte kjem innpakka i ugjenomsynlege svarte boksar, er det ein stille siger for den opne kunnskapen når eit menneske fær innsyn i kva maskinen det eigentleg driv med. Det minner um den tidlege internett-tidsalderen, då nysgjerrigheit og deling var drivkrefter, og eitkvart nettverkssignal kunne sporast og forståast av alle som brydde seg um å læra.

    Det er ikkje tilfeldig at fleire av desse programmi er opne kjeldekodar. Her ser me eit dugnadsarbeid på tvers av landegrenser. Tryggingsforskaren Patrick Wardle, til dømes, hev laga både Netiquette og LuLu for Mac-brukarar og gjort deim tilgjengelege for alle, utan kostnad. Slike handlingar ber med seg ein klår bodskap: di eigi datatryggleik skal ikkje vera ein løyndom som berre store selskap kann forvalta. Ho skal vera noko du sjølv kann skoda og tukta.

    Gjennom slike verkty fær ein òg eit nytt perspektiv på sjølve ordet ‘nettverk’. Det er ikkje berre ein abstrakt infrastruktur; det er eit finmaska garn av samtalar millom programvaror, tenarar og tenester. Å sjå desse sambandi på skjermen er som å fylja handelsrutone på eit gamalt kart – det gjev samanheng og meining til noko som elles er skjult.

    Lykka er at me ikkje lenger treng vera framande i vårt eige digitale hus. Medan PC-en og Mac-en talar, kann me no lytta med – og velja kven som fær ordet. Det er ein smak av fridom i ein stadig meir tilknytt verd, og ein påminning um at det enno finst rom for eit medvite, sjølvstendigt tilhøve til teknologien. Slike små steg mot større innsyn er verd å heidra.

    Kjelde: ITavisen

  • Etter møtet med kokken voks ein tanke fram.

    Etter møtet med kokken voks ein tanke fram.

    Ein stille kveld i Trøndelag, då skogbotnen enno var våt etter regnet, kom den fyrste kantarellen til synes – tre veker fyre vanleg tid. Det var ikkje ein vanleg sopptur; det var eit møte millom ein kokk og naturens eigi gåve. Denne tidlege soppsesongen er meir enn eit klimamerkje. Det er ei påminning um den gamle kunnskapen som ligg i å lesa landskapet, og um dei bandi som knyter menneske, mat og mold saman.

    Kokken, som i årevis hev leita etter smak midt i byen, hev no teke steget ut i skogen. Møtet med soppen vekte ein tanke: at det moderne kjøkenet treng røter – i bokstavleg tyding. Sopp er ikkje berre pynt på tallerkenen; det er ein lekk i ein lang historisk kjede. I gamal tid var soppkunnskapen ein sjølvsagd del av å bu på landsbygdi. Folk visste kva for sopp som var mat, og kva som var medisin eller låk. Denne kunnskapen gjekk frå far til son, frå mor til dotter, og han batt gard og grend saman i eit trugge fellesskap.

    I dag er mykje av dette gløymt. Men når soppsesongen no kjem so tidleg, opnar det seg eit have til å byggja bruer millom ny og gamal visdom. Kokken er ikkje åleine; kringom i landet hev folk teke til å skipa sopplag, halda kurs og dela røynslor på sosiale medium. Det er ein stille vokster i interesse for det som veks fritt, for det som ikkje kann kjøpast i butikk. Og det er eit teikn på at folk søkjer noko ekte i ei travl tid.

    Naturen sjølv er ein gåvmild læremeister. Soppen kjenner ingen eigedomsgrenser. Han veks der vilkåri er gode, og deler av seg til alle som vil sjå. Det er ein fridom som talar til den norske folkesjeli. Soppsesongen gjev eit pusterom der ein, som i gamle dagar, kann gå ut i marki med korg og kniv, og uppleva at maten ikkje berre er noko ein kjøper, men noko ein finn og hentar med eigne hender.

    Møtet med kokken vart soleis ikkje berre ein personleg aha-uppleving; det vart ein start på ei rørsle. I desse vekene fyre hausten er det grunn til å heidra det tidlege, uventa, og ta imot soppen som ein ven. For kvar kantarell som vert funnen, vert ein bit av soga vår teken vare på. Det er ikkje berre ein smak av skog – det er ein smak av samband.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Vann anerkjend musikkpris

    Vann anerkjend musikkpris

    Eit blått lys yver Heddalsvatnet, tonar frå ein munnspel som sig i kveldslufti – og so ei prisutdeling som set ein stille kunstnar i fremste lina. Det er ikkje kvar dag ein bluesmusikar fær eit slikt heidersmerke som det Kjell Inge tok imot under Notodden Blues Festival. Festivalen, som no er ein av dei eldste og mest respekterte bluesfestivalane i Norden, hev sidan starten lyfta fram bluestradisjonen i alt frå dei råe delta-tonane til den djupe, sjelfulle røysti som er sjangerens hjarta.

    Prisen – som er vaksen fram av eit samspel millom lokalt lagsarbeid og internasjonal musikkjærleik – representerar ei påskjøning som gjeng langt utyver den einskilde konserten. Den er ei gjevnad til ein musikar som kanskje ikkje alltid stend i rampelyset, men som med si ro og sitt vesen hev bore bluestradisjonen vidare på ein trufast måte.

    Det er noko djupt menneskjeleg i denne undringi – at den som skapar, ofte ikkje ser si eigi verd. For Kjell Inge var dette noko han aldri kunne ha førestilt seg, og nett den ovringi gjer augeblinken so stor. Ein kjenner att kjensla frå mange kantar av kulturlandskapet: dei stillfarne eldsjelene som år etter år gjer sin innsats, og so ein dag stend dei der med ein pris i handi, nesten lutande av audmjukskap.

    Notodden Blues Festival er bygd på slike sogor. Småbyen i Telemark hev, takka vere eit utøyeleg lagsverk, skapt ein møtestad der internasjonale stjernor og lokale heltar kann stå på same scene. Denne prisen er eit prov på at det ikkje berre er dei store namni som fær merksemd; det er like mykje dei som hev gjenge i djupet og henta upp det ekte som vert heidra. Soga um Notodden og blusen er ei soga um å ta vare på det som er verd å ta vare på.

    Soleis skriv Notodden Blues Festival enno eit vers i den norske musikksoga – og det er eit vers som fær nye generasjonar til å lytta etter dei djupe tonane. For sjølv i ei tid der alt gjeng fortare og fortare, finst det rom for stilla. Og i stilla ligg det ei tyngd og ein fridom som blusen alltid hev både i seg. Kjell Inge sin pris minner oss um det.

    Kjelde: Adresseavisen

  • – Me sykla jo Rallarvegen feil veg. Oppover.

    – Me sykla jo Rallarvegen feil veg. Oppover.

    300 kilometer på ein sykkel, dag etter dag, er ein tanke som fær pulsen til å stiga hjå dei fleste. Men endå meir talande er det at ein nordmann i verdas hardaste sykkelrit valde å sykla Rallarvegen – feil veg, uppetter.

    Viggo Vea er med i Transcontinental, eit ultra-ritt som krossar Europa. Frå Belgia til Hellas, med ruter som kann svinga etter tilhøva, trør han kring 300 kilometer dagleg. I pakningi hev han berre to underbukser – eit utstyr so spartansk at ein kjem til å tenkja på gamle pilgrimar.

    Rallarvegen er ikkje kven som helst veg. Han vart bygd av rallarar, anleggsarbeidarane som sleit med hakke og spade for å leggja Bergensbanen yver høgfjellet. Vegen var meint for hestar og vogner med tunge lass på veg nedetter – ikkje for syklar som pustar seg upp mot vinden. At Vea og fylgjet hans tok vegen «feil veg, uppover» er difor ikkje berre ein idrettsleg kuriositet, men ein raust honnør til rallarane si ætt. Det er som å heidra soga ved å gå i hennar fotefar, endå om stigningi er hardare.

    Rallarane kom frå bygder og fattigkår, og møtte storm, snø og bratte fjell. Dei la skinner og svinga sleggjer, og bygde eit av Noregs største samferdsleunder. I dag er vegen deira eit nasjonalt ikon for sykkelturisme, men dei færraste syklar han motsett veg. Å velja den kronglete stigen når den lette ligg framføre, vitnar um ein trong som sit djupt i menneskjet – ein trong til å prøva kreftene mot landskapet, ikkje berre gli nedetter.

    Transcontinental-ritet krev same uthald som dei gamle anleggskarene: å halda fram når kroppen skrik, å finna veg i ukjent lend, å bera det ein treng på eigi rygg. Dei to underbukserne vert eit symbol på spartansk livsstil, liksom rallarane hadde lite men lang veg. Ordet «rallar» kjem frå det svenske «rallare», ei nemning for omflakkande arbeidarar. Det hev fenge fast bustad i det norske målet, liksom ordi «røys» og «skard». Når ein segjer «Rallarvegen», syng historisk sus i sjølve namnet – minne um slit, samhald og vilje til å temja naturen.

    Det er noko sterkt i å møta motbakkar med opne augo. Viggo Vea og dei andre i Transcontinental fylgjer denne lengten, og dei minner oss um at framsteg ofte kjem av å gå mot straumen, trass i at det er tyngre. Rallarvegen vart bygd for arbeid, men han ber og draumen um fridom. Og i den draumen er ingi retning feil. Når ein trør uppetter, kjenner ein kanskje betre suset frå fortidi og varmen frå eigi kraft. Det er den gåva som ligg i å sykla feil veg.

    Kjelde: Bergens Tidende

  • – Ikkje so mange på Steinkjer som har ein slik jobb.

    – Ikkje so mange på Steinkjer som har ein slik jobb.

    Himlen som speglar seg i blikkstille fjord, og bruset frå ein motor som syng mot det opne havet – slike lydar og syn er langt frå kvardagen for dei fleste i ei innlandsbygd. Men for Pål Svarte frå Steinkjer er nettopp dette den daglege arbeidsplassen. Han hev valt eit yrke på sjøen, eit val som ikkje mange i heimbygdi gjer.

    I ei tid då ungdomen ofte søkjer seg inn mot byane og dei trygge, faste rammone ein finn i kontor og varehandel, er det forfriskande å sjå at ei anna røyst enno talar til somme. Draumen um frihorisonten og arbeidsdagar utan fire vegger hev lokka sjøfolk i uminnelege tider, og det er ein arv som ikkje er nedgraven i moldi, men som framleis sprett upp der ein minst ventar det. Steinkjer ligg ikkje langt frå Trondheimsfjorden; i eldre tider siglde fartøy inn elvemunningen og bytte varer med bønder og handelsmenn. At ein moderne steinkjerbu no sjølv fer ut og skipar sin veg på bølgane, er som eit stille svar på ei gammal soge.

    Det er verdt å heidra dei som tek slike utradisjonelle yrkesvegval. Dei ber med seg noko levande inn i eit lokalsamfunn – ei påminning um at verdi ikkje berre vert skapt i tal og tabellar, men i møte med naturkrefter, ansvar for skip og last, og i den særeigne samansetnaden av fridom og plikt som sjølivet fører med seg. Når ein av deim som kjem frå eit strok der slike jobbar er sjeldne, kann jamvel fleire unge auge opnast for at det finst andre leier enn dei upptrakka. Det lærer ein òg at eit godt liv ikkje alltid er det som er mest vanleg; stundom ligg lukka i saltvatn på huda og ei dirrande line under stjernone.

    Noreg hev vore, og er, eit ferdafolk og ei fiskarferd. At enkeltmenneske som Pål Svarte tek vare på denne tradisjonen, jamvel frå ein stad som Steinkjer, gjev meining til ordi um at kysten er ei open bok. Ein treng ikkje leita lenger enn til denne eine mannen for å sjå at framtidi enno hev rom for djerve val og for ein kvardag som ikkje liknar noko anna i bygdi. So lenge slike draumar finst og vert fylgde, glipper ikkje soga.

    Kjelde: Adresseavisen

  • Helene trossa trenden. Flytta frå hovudstaden til hansastaden.

    Helene trossa trenden. Flytta frå hovudstaden til hansastaden.

    Bergen veks, men ikkje av innflytting – fleire flyt ut or byen enn inn. Likevel tek Helene, ein tidlegare Oslobuar, det motsette valet: ho flyttar til hansastaden. Det er ikkje berre eit personleg eventyr; det er ei påminning um kva som gjer ein by livande og verdt å bu i.

    Ho fortel at det beste med Bergen er folki. I ei tid då mange søkjer seg mot sentrale strok i Oslo, minner valet hennar oss um at livskvalitet ikkje lett lèt seg mæla i tal. Det er noko med dei tronge smogi, dei brusteinslagde gatone og dei fargerike trehusi på Bryggen som vekkjer ei kjensle av samband – både til soga og til kvarandre.

    Bergen var i mannsaldrar ein sjølvstendig handelsrepublikk, knytt til Hansaforbundet og dei store marknadene kring Nordsjøen. No er byen ikkje lenger ein kontorstova for tyske kjøpmenn, men anden frå den tidi sit enno i veggjene. Å bu her er å leva midt i ei forteljing som byrja for åttehundre år sidan. Og forteljingi held fram, for kvar ny innflyttar som tek med seg sine eigne drøymar.

    For Helene er det ein fridom i å sleppa kappløpet i hovudstaden. Her kann ein nå dei høge fjelli på få minutt med bane, og likevel sitja på ein kafé i Vågsbunnen med ein kaffikopp og ei avis. Byen er stor nok til å hysa eit rikt kulturliv, men liten nok til at ein møter kjende andlit på gata. Det er denne balansen som fær somme, mot alle trendar, til å søkja seg vekk frå den store byen og inn i eit tettare fellesskap.

    Språkleg er det òg ein heimkomestad. Vestlandske Mållag hev sete i byen, og nynorsken lever i skulestovor og avisredaksjonar, jamvel um bergensdialekten ofte ljomar i gatene. Å flytja hit er å koma nær grunnfjellet i norsk identitet – både den hanseatiske og den nynorske arven. Dei to gjeng hand i hand på ein måte som gjer byen til ein sannskuld leikeplass for den som er glad i soge og mål.

    Sjølvsagt er ikkje alt roseraude. Gravråk og regn hev Bergen nok av, og utflyttartala er ikkje til å stikka under ein stol. Men når ein einsleg innflyttar som Helene vel å ganga mot straumen, minner det oss um at byen hev ein tiltrekningskraft som ikkje lèt seg fanga i statistikkar. Det er eit vitnemål um at folk ikkje berre leitar etter jobbar og bustadar – dei leitar etter ein stad å høyra til.

    Og nett det er Bergen god på. Byen tek imot, som han hev gjort i mannsaldrar, og han gjev attende meir enn det ein først kann venta. Soga, språket, landskapet og folki – alt dette vev seg saman til ei eineståande livsrøynsle. Helene hev gjort sitt val, og for henne er det ikkje eit spursmål um trendar. Det er eit spursmål um livet.

    Kjelde: Bergens Tidende

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no