2000 dollar og ein dugnad millom maskin og menneskje. Det var alt som trongst for å kasta nytt lys yver ti av dei mest halsstarrige gåtone i ren matematikk. OpenAis nye modellfamilie, Astra, er ikkje eingong lansert enno – men alt no hev ein intern versjon gjort noko som sendar bølgjor gjennom den internasjonale forskingsheimen.
Dei ti matematiske gjennombroti spenner frå kulepakking i høge dimensjonar til postkvantekryptografi og ekstrem grafteori. Eitt av dei er eit motdøme på Connes’ rigiditetsformodning, ei gåta som hev gnaga seg fast i mannsaldrar. Fleire av dei andre er framsteg på Erdős-problem, kjende for sin vridne vanskegrad.
Det som fær augo upp, er ikkje berre sjølve løysingane, men den låge kostnaden. OpenAI reknar at den totale utrekningskostnaden tilsvarar rundt 2000 dollar – ein brøkdel av det eit tilsvarande menneskjeleg dugnadslag vilde ha kosta i løn og levebrød. Til samanlikning hev ein lenge trutt at slike gjennombroti vilde krevja store datakverner og millionbudsjett; her er prisen nede i nokre hundrelappar for kvar gåta. Erdős, den vidgjetne ungarske matematikaren, sette ofte upp pengepremiar for den som kunne løysa desse gåtone. No kann ein få svar for ein slikk og ingenting – i alle fall målt i datakraft.
Likevel er det ikkje snakk um at maskinen åleine hev fare fram som ein galen genius. Selskapet peikar på at menneskje har vore med i heile prosessen – dei hev klårgjort manuskripti og formalisert provi ved hjelp av verktøyet Lean. Det tryggjer at resultati ikkje er vilkårlege innfall frå ei svart boks, men gjennomdrøfte og fagfellevurderte logiske byggverk.
For Noreg, eit land med ei lang og stolt soge i matematikken, tyder dette nye dører. Det er ikkje dei største budsjetti som no set grensone for kva ein kann få til, men evna til å stilla dei rette spursmåli og ha tilgang til slike modellar. Det legg tilhøvi til rette for at norske forskingsmiljø kann kasta seg inn i kappløpet um nye oppdagingar, utan å stija fast i finansieringskø. Ein ung student ved Universitetet i Oslo eller NTNU kann um ikkje lenge setja seg ned med eit gamalt uløyst problem og ha med seg ein tålmodig, hyperintelligent samtaleven som aldri vert trøytt. Det er ei von um at dei komande Niels Henrik Abel-ane vil ha reiskap som berre var draumar for berre eit par tiår sidan.
For kvar gong maskinene tek eit steg lenger inn i det ukjende, vert det klårare at dei ikkje er korkje trolldom eller trugsel. Dei er speglar av den undringi og den hugen til å skyna som bur i menneskje sjølvt. I den spegelen kann kven som helst sjå glimt av framtidige oppdagingar – og kanskje vert det ein norsk hand som fangar dei fyrst.
Kjelde: ITavisen
