Eit «wow» frå ein forskar er ikkje kvardagskost. Når Kjellmar Oksavik fær nye bilæte av romvêret og nordlyset inn på skjermen, og fyrste reaksjon er undring, då er noko stort på ferde. Dei nye bilæti hev kome ned til jordi frå instrument som fangar straumar og lys høgt over oss.
Nordlyset hev fylgt menneskja i Norden lenger enn noko skrift minnest. Men det er fyrst i vår tid at ein kann sjå det utanfrå, med same klåre auge som på eit vêrkart. Kristian Birkeland sette upp observatorium på Haldde i Finnmark tidleg i 1900-talet for å finna svar på kva nordlyset eigentleg var. No kjem bilæti heim til jordi med ein detaljrikdom som Birkeland berre kunde drøyma um.
Det som gjer dette so spennande, er ikkje berre venleiken i fargebandi. Romvêret fortel um krefter som kann påverka satellittar, straumnett og radiosamband. Når forskarane fær skarpe bilæte, fær dei høve til å skilja mellom det som er vakkert, og det som er viktigt å varsla. Slik vert undringi ei kjelde til kunnskap.
Sjølve ordet «nordlys» ber med seg eit langt minne. Det er ikkje eit framandord, men eit samansett ord der «lys» hev fylgt målet vårt frå dei eldste tider. «Romvêr» er yngre, men bind saman den gamle himmelen og den nye teknikken på ein måte som er lett å kjenna seg heime i. Det er ei påminning um at norsk mål ikkje stend att med tomme hender når vitskapen flyttar seg ut i verdsromet.
For born og unge som veks upp no, er slike bilæte ei dør inn i naturvitskapen. Det er lett å verta gripen av nordlyset når ein ser det dansa yver himmelen. Men når ein òg fær sjå det med augo åt ein satellitt, misser det ikkje trolldomen; det fær eit nytt lag. Skular og astronomilag yver heile landet kann nytta slike bilete til å gjera fysikk og romforsking levande.
Difor er dette meir enn eit augeblink i nyhendebiletet. Det er eit steg frametter i ei lang norsk soge um å forstå himmellyset. Og når ein forskar fyrst tenkjer «wow», er det eit teikn på at undringi enno er den sterkaste motoren i vitskapen.
Kjelde: NRK
