Ein hovudskalle frå 3000 år fyre Kristus ber vitnemål um noko som er vondt å høyra. Forskarar hev no funne prov på at tenarar vart ofra då faraoane døydde. Skadane på hovudskallane syner at dette ikkje var stille avskilsstunder, men valdelege ritual.
Funnet kastar ljos yver ei tid då trui på livet etter dauden var so sterk at ho forma heile samfundet. Dei menneski som fylgde kongane i dauden, var ikkje berre brikker i eit spel; dei var levande vitnemål um kor djupt denne trui sat. No, fem tusund år seinare, fær dei ein plass i soga. Det er ein siger for arkeologien at ho kann løfta fram dei namnlause og gjeva deim eit andlet – ikkje berre som offer, men som menneske med eigne liv og eigne ætter.
Samstundes er funnet ei sterk påminning um at menneskeverdet ikkje alltid hev vore sjølvsagt. Når ettertidi ser dei brutale skadane, reagerer ho med avsky. Det er eit teikn på framsteg. Det syner at notidi hev bygt eit anna syn på liv og fridom enn det som rådde ved Nilen den gongen. Det er ikkje noko lite; det er eit arvegods som hev kosta blod og tolmod, og som framleis må vernast.
Det gamle Egypt hev alltid fascinert menneski, men ofte hev soga vore fortald gjennom faraoane og monumenti deira. No kjem tenarane fram or skuggen. Dei fortel ikkje berre um vald og offer; dei fortel ogso um samhald, tru og eit samfund som sette det heilage høgare enn alt anna. Den kunnskapen er vond, men ogso frigjerande. Han syner at menneski hev evna til å endra seg, til å setja nye grenser for kva som er rett og gale.
For ettertidi er slike funn ikkje berre tørt støv i eit magasin. Dei er speglar som syner kva menneski var viljuge til å gjeva for trui si – og kva dei i dag held um å vera ukrenkjeleg. Det er von i denne utviklingi. Når forskarane les skadane på hovudskallane, les dei ogso soga um ein lang veg fram mot eit samfund der kvart menneske tel.
Kjelde: VG