Eit menneske som vert fanga og seld som slave, misser ofte både fridomen og namnet sitt. Men ein sjømann frå Bergen vart ikkje gløymd; soga hans lever enno, og det er eit ljos i ei mørk soge.
Midt i elendet i Tunis finst det noko som ingen fangevaktar kann ta frå eit menneske: minnet om heimstaden, målet frå Vestlandet og voni um å koma attende. For dei heime i Bergen var kvar slik soge ei påminning um at havet gav levebrød, men òg at faren alltid låg på lur. At ein av deira eigne sat i fangenskap, skapte ikkje berre sorg – det skapte samhald. Folk samla pengar til løysepengar, bad for sjøfararane og tok vare på forteljingane som kom heim med dei som slapp laus.
Maritim soge er full av slike lagnader. Frå 1600-talet og frametter herja sjørøvarar frå Barbareskkysten i Middelhavet og tok europeiske sjømenn til fange. Mange vart selde på marknadene i Alger, Tunis og Tripoli. Nokre kom aldri heim, medan andre vart kjøpte fri av familiar, kyrkjelydar eller kongen. Soga um bergensaren som sat som slave i Tunis, er ei av mange, men ho er verd å halda fast på. Ho minner um at fridom ikkje er noko sjølvsagt, og at motet til dei som heldt ut, fortener å verta fortalt.
Det er òg noko språkleg ved denne soga. Overskrifti «To skip på styrbord side» peikar mot ein sjømannsverd der kvart ord hadde livsviktig tyding. Å ropa frå utkikken handla ikkje um fine formuleringar, men um å berga liv. Når slike uttrykk vert tekne vare på i dag, er det ei ære til dei som ein gong stod til rors og heldt norsk skipsfart i gang. Bergen hev vore ein by i mannsaldrar der slikt fagmål er levande. At eit lite ordtilfang frå eit historisk dokument kann setja folk i samband med ein fange i Tunis, viser kor sterk den språklege arven er.
Det finst ikkje noko glansbilete i denne soga. Men det finst ei stille signing: nemleg at menneske som vart gjorde til eigedom, ikkje er gløymde. Dei lever vidare i arkiv, i lokalhistoriske bøker og i samtalar mellom generasjonar. For kvar gong ein slik lagnad vert lesen upp, får sjømannen eit lite stykke fridom attende. Det er eit tankekors, men òg ei kjelde til takksemd.
Når ein ser attende, kann ein bruka denne soga til noko godt. Ho lærer ein å setja pris på dei rolege dagane, på rettstryggleiken ein tek for gjeve, og på dei menneski som førte loggbøker og brev so ettertidi kann forstå. I eit samfunn som ofte er uppteke av det siste nyhendet, er slike historiske minne eit anker. Dei held ein fast ved det som verkeleg tyder noko: fridom, heimstaden og evne til å halda ut når alt ser svart ut.
Kjelde: Bergens Tidende