Fyrst i august 2026 skal dei strengaste fyresegnene i den nye KI-lovi i EU taka til å verka. Forbod mot samfunnsrisikabel bruk av kunstig intelligens, strenge plikter for høgrisikosystem, og nye krav til innsyn og dokumentasjon skal då gjelda for alle medlemslandi. Endå heng Noreg og EØS-området langt etter – ei eiga norsk lov um kunstig intelligens er ikkje på plass, og arbeidet med å taka inn reglane i norsk rett er i si tidlege fase. Men å sjå på dette som eit forsømingstilfelle er å misforstå både den norske lovgjevartradisjonen og sjølve føremålet med det nye regelverket.
Sjølv um tidsskilnaden er påtakeleg, romar han og ein mogelegdom til å læra av dei fyrste erfaringane i EU-landi. Det er ikkje fyrste gongen eit stort europeisk regelverk når norsk jord med noko tidssegn. Då personvernforordninga GDPR kom for nokre år sidan, var det same biletet. Noreg innførde reglane noko seinare enn fleire andre, men då dei fyrst var på plass, vart den norske handsamingi sett på som sers grundig. Til sist vart Noreg eit føregangsland i gjennomføringi av personvernlovgjevingi. Det same kann no henda med KI-reglane. Regjeringi hev late arbeidet gå sine grundige rundar, og det er brei semje på Stortinget um at ein ynskjer ei lov som ikkje berre kopierer EU-reglane, men hentar dei inn i norsk tradisjon med sterke demokratiske kontrollar og klåre rettar for borgarane. Slik grundigheit er ikkje eit hinder, men eit løfte um kvalitet.
Regelverket frå EU er i seg sjølv eit banebrytande steg. Det er millom dei fyrste store rettslege rammeverki i verda som tek for seg kunstig intelligens på tvers av sektorar. Målet er å skapa tillit til teknologien, so at nyvinningar kann veksa fram på ein etisk og trygg grunn. Når Noreg, som ein del av den indre marknaden, sluttar seg til, vil norske verksemder og offentlege instansar få eit føreseieleg og einskapleg sett med spelereglar. Det er ein styrke, ikkje eit hinder, for innovasjon. Den uthaldande lovgjevingsprosessen gjer at næringslivet og det offentlege fær tid til å førebu seg, og at dei faglege rådi frå Datatilsynet og andre tilsyn fær verka saman med lovgjevararne.
I ei tid der teknologien utviklar seg snøggare enn nokon gong, kann det verka underleg at eit lite land tek seg tid til grundige avtalar og grundig utreiing. Men det er nett denne stetiske framgangsmåten som hev gjort Noreg til eit land med stor tillit frå borgarar og næringsliv. Den dagen KI-lovi er på plass, vil ho standa støtt på ein solid demokratisk grunn. So sjølv um augneblinket syner eit gap, er det eit gap som gjev rom for visdom, og som i siste instans styrkjer båe rettstryggleiken og dei teknologiske framsteg som samfundet treng.
Kjelde: VG