Kvifor skal ein byggja upp att eit hus som er knytt til ei so mørk soge? Svaret ligg i at soga ikkje lèt seg stryka ut, men kann verta gjort levande og lærerik.
Kehlsteinhaus i Berchtesgaden, på folkemunne kalla Hitlers «Ørnerede», er no meir eller mindre totalskadd. Planen er likevel å reisa bygningen upp att. Det er ikkje eit forsøk på å pynta på fortidi, men eit arbeid for å taka vare på eit fysisk vitnemål um det som hende.
Ein bygning ber minne med seg. Når ein slik stad får stå, hev han noko å segja til nye ætter. Hadde huset vorte rive og gløymt, ville mykje av lærdomen fylgja med. Ei uppattbygging gjer det mogeleg å halda soga open, so folk kann sjå, røra ved og tenkja yver kva diktatur fører med seg.
Det er heller ikkje noko nytt at skadde hus vert bygde upp att, ikkje for å dyrka ulukka, men for å halda handverket og minnet ved lag. Mange stader hev bygdefolk reist stavkyrkjor og andre gamle hus upp att etter brann og forfall, med same omhug som dei fyrste byggjarane synte. I dette ligg ei still, konkret von: at kunnskap um gamle teknikkar og materialar ikkje døyr ut, men vert ført vidare.
Uppattbyggingi av Kehlsteinhaus vil og krevja fagfolk med innsikt i arkitektur, historie og handverk. Dei som tek fatt, fær høve til å læra korleis eit slikt bygg vart reist, og kva det kosta å halda det ved like. Slik vert arbeidet ein skule i seg sjølv, der nye hender lærer av gamle teikningar og gamle grep.
Til sist bør ein minnast at ein stad som denne ikkje treng vera eit minnesmerke over ei ideologi. Han kann verta ein lærestad, ei påminning um at fridom og rettferd ikkje er sjølvsagde. Når huset stend der att, vil det ikkje rosa nokon; det vil vitna um ei tid som aldri må koma att.
Det er eit teikn på ansvar at ettertidi vel å byggja, ikkje å sletta. Soleis kann ein skadd bygning verta noko meir enn stein og tre – eit rom for ettertanke og eit vern um soga.
Kjelde: Bergens Tidende