Vestmennene

Tag: Danmark

  • Ny nordisk graskarrekord: 1,2 tonn

    Ny nordisk graskarrekord: 1,2 tonn

    1,2 tonn med skal, kjøt og frø – det er tyngre enn mange småbilar og større enn eit badekar. Slike tal høyrest ut som noko frå eit eventyr, men i Danmark vart det laurdag røyndom under det årlege meisterskapet i kjempegraskar. Den nye nordiske rekorden er ikkje berre eit tal å setja i avisa; det er eit prov på kva tolmod, kunnskap og eit varmt lokalsamfunn kann få til.

    Heilt sidan 1800-talet hev nordiske dyrkarar tevla um å få fram det største graskaret. Det som byrja som små konkurransar på bygdefestar, hev vakse til eit eige fagfelt der dyrkarane fylgjer vekti frå dag til dag. Eit kjempegraskar legg på seg fleire kilo i døgnet i dei rette vekone, og då krevst det både næringsrik jord, jamleg vatning og eit auga som ser når planta treng kvila. Sjølve frøet er ikkje noko vanleg frø; mange av dei største graskari i verda stammar frå den same ættelina, og dyrkarane bytar frø seg imellom som andre bytar bøker.

    Det er lett å tenkja at eit slikt meisterskap berre handlar um kven som fær den største klumpen. Men den som hev vore med på ein slik haustdag, veit at det handlar vel so mykje um samhald. Borni reiser seg på tærne for å sjå graskaret heisa upp på vekti, naboane heiar, og dei eldre dyrkarane fortel um korleis dei i si tid måtte prøva seg fram utan digitale vekter og varmekablar. Den nye rekorden på 1,2 tonn vert slik eit band millom generasjonane: gamal bondeklokskap møter ny teknologi, og båe delar fær æra for resultatet.

    For den som lurer på kva ein gjer med eit slikt graskar etterpå, er svaret like gildt som sjølve tevlingi. Frøi vert tekne vare på og sende til nye dyrkarar, medan fruktkjøtet ofte vert til suppe, kaker og dyrefôr. Mange stader vert graskaret ståande utstilt i nokre vekor, so borni kann banka på skalet og høyra at det er holt inni. Det er heller ikkje uvanleg at slike kjempegraskar vert frakta til lokale høgtider, der dei gjer nytte som levande utsmykking.

    Ein ny nordisk rekord er difor meir enn eit augneblinksnyhende. Det er ei påminning um at naturen framleis kann yverraska oss, og at det finst ei stille glede i å dyrka noko som veks seg større enn ein sjølv. Kven veit – kanskje ligg det allereie eit frø i jordi som skal verta endå tyngre til neste år.

    Kjelde: Aftenposten

  • Arkeologisk stad på Vestbreidda og danske fossil på Unescos verdsarvliste

    Arkeologisk stad på Vestbreidda og danske fossil på Unescos verdsarvliste

    55 millionar år gamle fossili frå Danmark og den fleire tusen år gamle byen Sebastia er no tekne upp i den høgste klassa for kultur- og naturarv i verdi. Unescos verdsarvkomité hev gjeve dei denne heidersplassen, og med det lyser ein ut ei tru på at fortidi knyter oss saman, ikkje skil oss.

    Fossili frå den danske moleren er som opne vindauge til ein varmare klote. Um lag 55–56 millionar år attende, i den tidlege eocæn-epoken, låg Danmark under eit grunt, tropisk hav. Her sumde skjelpadder og fiskar, medan fuglar med enorme vengevidder siglde yver havflata. Då dyri døydde og seig til botns, vart dei innkapsla i leire og algekalk, og den fine pakningi hev varve teikningi av fjørdrag, hårlag og innvolar i ei uvanleg presis jamvel for slike aldrande avleiringar. For vitskapen er det ei gåve: her kann ein fylgja uppblømingi av pattedyr og nye fugleætter i tida like etter at dinosaurusane var rudde ut. Dei mange fullstendige fiskeskeletti og fuglane med klårt avtrykk av vengefjører gjer dette til ein av dei rikaste stadene i verdi for å skyna korleis livet reiste seg att etter den store massedauden. At dette no er skrive inn på verdsarvlista, er ei vedkjenning av at jordi si eigi sogebok er like verdfull som dei menneskeskipa minnesmerki – og at ho krev same age og umsut.

    På den andre sida ligg Sebastia, det gamle Samaria, i eit åslandskap på den nordlege Vestbreiddi. Byen hev soge frå kong Omri og Akab, frå assyrarar og babylonarar, og seinare frå hellenistar og romarar. Ruinar etter Herodes den store si marmorkledde akropolis ligg framleis synlege millom olivenlundane, og den djupna ein møter her er ikkje av stein åleine, men av samanhengande mannsaldrar med tru, handel og kvardagsliv. No fær denne staden eit internasjonalt vern som kann tryggja at historia ikkje vert gløymd eller øydelagd. For borni som veks upp i området, vert det ei påminning um at deira eigi fortid er ein del av den store arven til heile manneætti – og at vernearbeidet kann opna dører for gransking, kulturell utveksling og ei stillferdig von um framtidig samliv.

    Desse to tilfanget er so ulike som sjø og stein, men dei ber same bod: fortidi er ikkje burte; ho er ei kjelda til undring og samhald. Dei sameinte nasjonane si vedkjenning er ikkje berre eit stempel. Det er eit løfte til komande mannsaldrar um at me hegnar um dette minnet, ikkje for oss sjølve, men for den lange lina av menneskje som skal koma.

    Kjelde: Aftenposten

Fylg oss: YouTube Telegram
Meld deg inn i Vestlandske Mållag

Få dei fem viktigaste sakene frå Vestmennene rett i innboksen - éin e-post i veka.

Andre prosjekt: Fjordgefluster.no Nordisches.se Maalmannen.no