55 millionar år gamle fossili frå Danmark og den fleire tusen år gamle byen Sebastia er no tekne upp i den høgste klassa for kultur- og naturarv i verdi. Unescos verdsarvkomité hev gjeve dei denne heidersplassen, og med det lyser ein ut ei tru på at fortidi knyter oss saman, ikkje skil oss.
Fossili frå den danske moleren er som opne vindauge til ein varmare klote. Um lag 55–56 millionar år attende, i den tidlege eocæn-epoken, låg Danmark under eit grunt, tropisk hav. Her sumde skjelpadder og fiskar, medan fuglar med enorme vengevidder siglde yver havflata. Då dyri døydde og seig til botns, vart dei innkapsla i leire og algekalk, og den fine pakningi hev varve teikningi av fjørdrag, hårlag og innvolar i ei uvanleg presis jamvel for slike aldrande avleiringar. For vitskapen er det ei gåve: her kann ein fylgja uppblømingi av pattedyr og nye fugleætter i tida like etter at dinosaurusane var rudde ut. Dei mange fullstendige fiskeskeletti og fuglane med klårt avtrykk av vengefjører gjer dette til ein av dei rikaste stadene i verdi for å skyna korleis livet reiste seg att etter den store massedauden. At dette no er skrive inn på verdsarvlista, er ei vedkjenning av at jordi si eigi sogebok er like verdfull som dei menneskeskipa minnesmerki – og at ho krev same age og umsut.
På den andre sida ligg Sebastia, det gamle Samaria, i eit åslandskap på den nordlege Vestbreiddi. Byen hev soge frå kong Omri og Akab, frå assyrarar og babylonarar, og seinare frå hellenistar og romarar. Ruinar etter Herodes den store si marmorkledde akropolis ligg framleis synlege millom olivenlundane, og den djupna ein møter her er ikkje av stein åleine, men av samanhengande mannsaldrar med tru, handel og kvardagsliv. No fær denne staden eit internasjonalt vern som kann tryggja at historia ikkje vert gløymd eller øydelagd. For borni som veks upp i området, vert det ei påminning um at deira eigi fortid er ein del av den store arven til heile manneætti – og at vernearbeidet kann opna dører for gransking, kulturell utveksling og ei stillferdig von um framtidig samliv.
Desse to tilfanget er so ulike som sjø og stein, men dei ber same bod: fortidi er ikkje burte; ho er ei kjelda til undring og samhald. Dei sameinte nasjonane si vedkjenning er ikkje berre eit stempel. Det er eit løfte til komande mannsaldrar um at me hegnar um dette minnet, ikkje for oss sjølve, men for den lange lina av menneskje som skal koma.
Kjelde: Aftenposten
